Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, María Ellingsen, Guðrún Ögmundsdóttir og Jónína Bjartmarz í æfingaaðstöðu þingkvennanna í miðbæ Reykjavíkur.
Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, María Ellingsen, Guðrún Ögmundsdóttir og Jónína Bjartmarz í æfingaaðstöðu þingkvennanna í miðbæ Reykjavíkur. — Morgunblaðið/ÞÖK
Í tilefni af V-deginum næsta miðvikudag verður leikritið Píkusögur flutt í Borgarleikhúsinu. Flytjendur eru engar aðrar en alþingiskonur Íslands.

Í tilefni af V-deginum næsta miðvikudag verður leikritið Píkusögur flutt í Borgarleikhúsinu. Flytjendur eru engar aðrar en alþingiskonur Íslands. Sigríður Víðis Jónsdóttir heyrði af baráttunni gegn kynbundu ofbeldi og ræddi við leikstjóra og þingkonur. Eða ættum við að segja leikkonur?

Þegar raunin er sú að ein af hverjum þremur konum í heiminum mun verða fyrir nauðgun eða heimilisofbeldi á ævinni er um að ræða þátt sem hefur mikil áhrif á líf allra kvenna," sagði leikskáldið og baráttukonan Eve Ensler í viðtali í Morgunblaðinu fyrir ári. "Jafnvel þótt kona hafi ekki enn orðið fyrir slíku ofbeldi veit hún að það gæti átt eftir að gerast, sem skilgreinir tilveru hennar, á meðvitaðan eða ómeðvitaðan hátt."

Eve Ensler skrifaði leikritið Vagina Monologues eða Píkusögur sem frumsýnt var í Borgarleikhúsinu vorið 2001 og naut fádæma vinsælda. Kveikjan að verkinu var samtal Ensler við aðra konu um tíðahvörf og kvenlíkamann. "Talið barst að hennar eigin píku, sem hún gat varla nefnt á nafn, og ég ætlaði varla að trúa því hvernig hún talaði um hana. Þetta fékk mig til að ræða við fleiri konur um píkuna og áður en ég vissi af var ég komin á kaf í pælingar um vitund kvenna um kynferði sitt og líkama," sagði Ensler. Hún tók í framhaldinu viðtöl við yfir 200 konur og úr urðu Píkusögur. Segja má að þar sé tekinn fyrir reynsluheimur kvenna, séð frá sjónarhóli píkunnar. Ef horft er þaðan, í hverju lendir píkan á lífsleiðinni?

Verkið samanstendur af sögum kvenna sem flytjendur ljá rödd sína og óhætt er að segja að útkoman kalli til skiptis fram tár og bros. Píkusögur hafa verið settar upp um heim allan og hafa verið notaðar sem baráttutæki gegn kynbundnu ofbeldi. Kynferði kvenna og styrkur þeirra eru upphafin og konur eru hvattar til að virða og vernda líkama sinn og sjálfstæði. Sýningarnar eru notaðar sem grunnur að umræðum um kynbundið ofbeldi og margvíslegar uppákomur hafa verið skipulagðar í tengslum við þær. Í fyrra komu 2300 uppsetningar á Píkusögum fyrir augu áhorfenda um víða veröld.

Hádegisfundur með þingkonum

Árið 1998 voru V-dagssamtökin stofnuð í tengslum við Píkusögur. Þetta eru alþjóðleg samtök sem hafa að markmiði að binda endi á ofbeldi gegn konum. Íslenskum V-dagssamtökum var síðan komið á fót árið 2002. Þau hafa lagt sérstaka áherslu á að berjast gegn nauðgunum og hafa beint spjótum sínum að vinanauðgunum. Ólíkt því sem margir myndu ætla eru þrír af hverjum fjórum nauðgurum vinir og kunningjar þolenda. Samtökin hafa viljað beina kastljósinu að gerendum nauðgana og minna á að ábyrgðin er alltaf þeirra. Þau hafa meðal annars hlotið verðlaun fyrir auglýsingaherferðir sínar og hafa verið valin fyrirmynd annarra V-dagssamtaka í Evrópu. Þann 1. mars verður haldið upp á V-daginn í fimmta sinn hér á landi og það er þá sem þingkonur stíga á stokk og flytja Píkusögur.

"Hugmyndin kviknaði á V-deginum í fyrra þegar Eve Ensler kom hingað til lands," segir Þórey Vilhjálmsdóttir hjá V-dagssamtökunum. "Af því tilefni ákváðum við að halda óformlegan hádegisfund með nokkrum þingkonum og ræða málin. Við buðum Jónínu Bjartmarz, Kolbrúnu Halldórsdóttur, Guðrúnu Ögmundsdóttur og Sólveigu Pétursdóttur. Þær veltu fyrir sér hvernig þær gætu tekið þátt í baráttunni gegn ofbeldi á konum og Ensler kom með þessa hugmynd. Hvað með að alþingiskonur Íslands flyttu Píkusögur? Þær tóku þrusuvel í þetta og strax var byrjað að útfæra hugmyndina," segir Þórey.

Ensler hefur fengið nafntogaðar konur til að flytja textann vítt og breitt um veröldina og þetta er ekki í fyrsta sinn sem þingkonur flytja verkið. Að allar þingkonur einnar þjóðar, sem yfirhöfuð verða staddar á landinu á sýningardaginn, taki þátt, er hins vegar einsdæmi. Flytjendur verða 18 talsins.

Nauðganir og heimilisofbeldi eru vel falið ofbeldi

Þórey bendir á að nauðganir og heimilisofbeldi séu vel falið ofbeldi og yfirleitt þori fórnarlömbin lítið að tala um það. Fjöldi kæra segi því ekki til um fjölda atvika. Hins vegar megi benda á að þegar íslensku V-dagssamtökin voru stofnuð fyrir fjórum árum var 21 nauðgun tilkynnt eftir Verslunarmannahelgina, en ekki hafi enn verið tilkynnt um nauðgun eftir síðustu Verslunarmannahelgi.

"Ég endurtek að það þarf ekki að þýða að engin nauðgun hafi átt sér stað, síður en svo. Þetta er engu að síður skref í rétta átt. Þegar við stofnuðum samtökin fannst okkur eins og samfélagið væri hreinlega búið að samþykkja að nauðganir væru sjálfsagður fylgifiskur Verslunarmannahelga. Auðvitað eru þær það ekki, ekki frekar en ofbeldi gegn konum almennt," segir Þórey og bætir við að þessum hugsunarhætti verði að berjast gegn.

Og nú hafa þingkonur landsins sameinast í baráttunni og ákveðið að ljá konum í Píkusögum rödd sína. Sýningin verður þann 1. mars kl. 20.00 á stóra sviði Borgarleikhússins. Hægt er að nálgast miða í miðasölu leikhússins og miðaverð er 2000 kr. Ágóðinn rennur til forvarnarstarfs V-dagssamtakanna. Söfnunarféð verður meðal annars notað til að fjármagna nýja herferð gegn nauðgunum, þar sem ungir karlmenn taka fyrir þær "mýtur" sem eru í samfélaginu í tengslum við ofbeldi á konum.

"Það hefur verið mikill kraftur í þingkonunum og þær hafa verið ótrúlega jákvæðar. Að fá þær til að kafa ofan í efnið og setja sig inn í sögurnar með þessum hætti er frábært," segir Þórey. "Þetta eru valdamiklar konur og ef einhver getur haft áhrif og látið eitthvað af sér leiða, þá eru það þær."

sigridurv@mbl.is