Áslaug Björgvinsdóttir
Áslaug Björgvinsdóttir
Áslaug Björgvinsdóttir svarar Birni Þ. Guðmundssyni og Sigurði Líndal: "Hnýtt er í mig fyrir að hafa tjáð mig um refsimál!"

FYRRUM samkennarar mínir við lagadeild Háskóla Íslands, þar sem ég var stundakennari, aðjúnkt, lektor og dósent til níu ára, þeir Björn Þ. Guðmundsson og Sigurður Líndal, finna sig knúna til að senda mér og Háskólanum í Reykjavík tóninn á síðum Morgunblaðsins. Tilefnið er að ég hef á opinberum vettvangi látið í ljós skoðanir mínar á túlkun Héraðsdóms Reykjavíkur á hugtakinu lán í skilningi 43. gr. ársreikningalaga í dómi er féll nýverið. Nánar tiltekið þeirri niðurstöðu dómsins að hvorki óformbundnar lánveitingar né viðskiptalán teljist lán í skilningi fyrrgreinds ákvæðis. Í grein Sigurðar er látið að því liggja að fræðafundur sem Háskólinn í Reykjavík stóð að í kjölfar dómsins hafi verið áróðursfundur. Á þessum fundi höfðum ég og samkennari minn, Stefán Svavarsson, dósent við viðskiptadeild, verið fengin til að halda framsögu. Það hlýtur að þýða að við Stefán séum undirróðursmenn. Í niðurlagi greinar Björns er að finna staðhæfingu um að rektor Háskólans í Reykjavík hafi rekið "undirsáta sína fram í sviðsljósið til að minna á tilvist sína" vegna þess að skólann langi til að "sýnast alvöruháskóli".

Háskólafólk þarf að taka þátt í opinberri umræðu

Það hefur samfélagslegt gildi að fræðimenn og háskólar séu reiðubúnir að taka þátt og standi fyrir opinberri umræðu um málefni þar sem reynir á flókin fræðileg álitaefni og þörf er á skýringum. Háskólamenn eru að jafnaði í þeirri stöðu að þeir hafa engra sérstakra hagsmuna að gæta, svo sem viðskiptahagsmuna, og eiga því hægara um vik að tjá sig um viðkvæm og umdeild mál. Dómar, bæði héraðsdómar og hæstaréttardómar, geta verið slík mál. Í því tilviki er hér um ræðir er ljóst að fjölmiðlar og þá væntanlega almenningur sýndu umræddum héraðsdómi mikinn áhuga. Sakborningar sjálfir og lögmenn þeirra hafa ekki vikið sér undan fjölmiðlaumræðu. M.a. hlutuðust þeir sjálfir til um birtingu ákæru í fjölmiðlum ásamt eigin skýringum. Þegar dómur fellur í slíku máli er eðlilegt að umræða fari fram. Það kann hins vegar að eiga sér eðlilegar skýringar að Björn hafi tamið sér að tjá sig ekki um héraðsdóma en hann, eins og Sigurður, voru iðulega skipaðir varadómarar í Hæstarétti vegna stöðu sinnar sem prófessorar við lagadeild HÍ. Það getur skýrt að menn í þessum stöðum hafi talið að þeir þyrftu að gæta sömu varkárni og dómarar í opinberri umræðu um dómsmál. Tilkoma fleiri háskóla með nýjum lagadeildum og öðrum áherslum á sviði kennslu og rannsókna hefur e.t.v. leitt til virkari opinberrar umræðu háskólakennara í lögfræði. Það er framþróun.

Athugasemdir Sigurðar og Björns minna á gagnrýni sem lagadeild Háskóla Íslands mátti sæta fyrir stuttu vegna fræðafundar sem deildin stóð fyrir um lagaheimildir fyrir endurákæru þar sem annar framsögumanna var erlendur sérfræðingur sem vann skýrslu fyrir Baug. Lagadeild Háskóla Íslands var umsvifalaust skipað í lið og deildarforseti hennar þurfti að svara fyrir fundinn og umgjörð hans. Það er undarlegt að það virðist enginn mega opna munninn og ræða nokkurn skapaðan hlut, er tengist svokölluðu Baugsmáli, án þess að honum sé umsvifalaust skipað í lið og sakaður um að skoðanir hans litist af tengslum hans við aðila í öðru hvoru liðinu.

Á að hefta tjáningar- og skoðanafrelsi háskólamanna?

Sumir hafa gefið í skyn að skoðanir mínar á umræddum héraðsdómi og það að ég láti þær í ljós opinberlega litist af því að ég er samstarfsmaður Sigurðar Tómasar Magnússonar saksóknara í málinu, auk þess sem bæði fyrrum saksóknari og lögmaður aðalvitnisins í málinu hafi unnið á sama vinnustað og ég, þ.e. Háskólanum í Reykjavík. Ég þekki líka báða héraðsdómarana í málinu frá því ég vann í Héraðsdómi Reykjavíkur og síðar Dómstólaráði. Einnig þekki ég tvo verjendur í umræddu máli. Öðrum leiðbeindi ég við skrif lokaritgerðar við lagadeild HÍ en með hinum sit ég í stjórn Lögfræðingafélags Íslands. Allt er þetta ágætt fólk sem ég hef átt gott samstarf við og haft ánægju af samskiptum við. Má ég kannski ekki hafa skoðun á dómum af því að ég þekki iðulega dómarana og lögmennina sem fluttu málið? Ég get ekki fallist á að tjáningar- og skoðanafrelsi mitt sé heft vegna fólks sem ég hef unnið með og þeirra verkefna sem það kýs að fást við. Ekki viljum við yfirfæra vanhæfisreglur um dómara og stjórnsýslu yfir á fræðimenn og háskóla.

Mikilvægi þess að prófessorar sýni gott fordæmi

Mikilvægt er að háskólum og fræðimönnum séu ekki send þau skilaboð að þeim sé ekki óhætt að taka þátt í opinberri umræðu. Skrif prófessoranna eru því dapurleg. Hnýtt er í mig fyrir að hafa tjáð mig um refsimál! Björn virðist telja að ég eigi ekki að tjá mig um sérrefsiákvæði á mínu sérsviði, þ.e. félagarétti, þar sem ég hafi hvorki sérþekkingu á refsirétti né opinberu réttarfari.

Ég er ósammála þessari skoðun. Viðurlagaákvæði ársreikningalaga og hlutafélagalaga eru einmitt viðfangsefni fræðimanna á sviði hlutafélagaréttar þar sem iðulega koma til skoðunar dómar sem snúast um refsiábyrgð stjórnenda og endurskoðenda almenningshlutafélaga vegna brota á sérrefsilöggjöf. Með sömu rökum mætti sérfræðingur í skattarétti ekki hafa skoðun á skattarefsimáli og sérfræðingur á sviði samkeppnisréttar ekki tjá sig um túlkun viðurlagaákvæða í samkeppnislöggjöf.

Skrifum prófessoranna virðist fremur ætlað að drepa niður fræðilega umræðu um mál sem er ofarlega á baugi en að hvetja til faglegrar umræðu um lögfræðileg álitaefni. Mér finnst að gera megi þá kröfu til prófessora við hvaða háskóla sem er, einnig þeirra sem látið hafa af störfum, að þeir rökstyðji með fræðilegum og málefnalegum hætti skoðanir sínar á ummælum mínum um lögfræðilegar forsendur umrædds dóms. Dylgjur og þöggun fræðilegrar umræðu er engum til sóma, háskólafólki síst af öllu.

Höfundur er dósent við lagadeild Háskólans í Reykjavík.