Úr leiksýningunni <strong> Átta konur </strong> sem frumsýnd var í Þjóðleikhúsinu á föstudagskvöld.
Úr leiksýningunni Átta konur sem frumsýnd var í Þjóðleikhúsinu á föstudagskvöld.
Eftir Robert Thomas í þýðingu og aðlögun Sævars Sigurgeirssonar sem einnig er höfundur söngva. Leikstjóri: Edda Heiðrún Bachmann. Leikmynd: Jón Axel Björnsson. Búningar: Elín Edda Árnadóttir. Umsjón með tónlist: Samúel J. Samúelsson.

Eftir Robert Thomas í þýðingu og aðlögun Sævars Sigurgeirssonar sem einnig er höfundur söngva. Leikstjóri: Edda Heiðrún Bachmann. Leikmynd: Jón Axel Björnsson. Búningar: Elín Edda Árnadóttir. Umsjón með tónlist: Samúel J. Samúelsson. Lýsing: Hörður Ágústsson. Leikendur: Birna Hafstein, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, Kristján Ingimarsson, Margrét Guðmundsdóttir, Margrét Vilhjálmsdóttir, Nína Dögg Filippusdóttir, Ólafía Hrönn Jónsdóttir/Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir og Ragnheiður Steindórsdóttir.

ÉG HELD þetta sé fimmta sýningin sem ég sé núna með stuttu millibili í íslensku leikhúsi þar sem mikið er sungið. Fyrir svona fimmtán, tuttugu árum þá lauk öllum sýningum hér í bænum með söng, jafnvel var ekki hægt að enda góða gamla Sjeikspír öðruvísi og lagið hljómaði svo áfram undir klappinu og allir fóru glaðir heim; nú er söngurinn gegnumgangandi. Það væri verðugt viðfangsefni fyrir lokaritgerð í listaháskólanum, þessi ást okkar á söng í leikhúsinu, kannski eru þarna á kreiki gamlar minningar frá þeim tíma er fjölskyldan söng saman upp úr rollubókinni við orgelið, eða börnin saman í anddyri skólanna áður en allir marseruðu í röð upp í stofurnar og svo auðvitað söngurinn í rútubílunum; minning um samkennd og sameiginlega sjálfsmynd sem nú þykir annars býsna hallærisleg. Kannski líka þörf fyrir að undirstrika það að við lifum á glöðum tímum. En hvað það nú svo sem er sem ræður för þá væri áreiðanlega gaman að gefa sér tíma til að velta vöngum yfir því.

Þetta er hins vegar fjórða leikmynd sem ég sé eftir Jón Axel og sú besta. Evrópsk stofa, þó fremur en íslenskur sumarbústaður; stílhrein er hún og björt eins og gamanleik hæfir; lyftir fram leikurum og sterkum litunum í tískublaðabúningum Elínar Eddu frá lokum sjötta áratugarins sem eru margir hverjir eins og fallegir skúlptúrar. En íslenskur vetur gnauðar í hreyfimyndum á bakveggjum og þar spretta líka upp skemmtileg munstur í söngatriðunum. 1961 (endur)skrifar franska leikskáldið Robert Thomas verkið og gerist það innan stéttar og á tímum þar sem konur eru fjárhagslega háðar karlmönnum. Konurnar átta sem lokaðar eru inni í blindbyl í sumarbústað eru allar háðar einum manni, sem finnst myrtur í upphafi verks, fléttan ættuð frá Agötu Christie afhjúpar svo "raunverulegar" tilfinningar þeirra til mannsins og hver er morðinginn. Glæpsamlega gamanleikinn hefur Sævar Sigurgeirsson aðlagað lipurlega og sennilega stytt (?) fyrir þessa sýningu, og samið söngva í anda frægrar kvikmyndar eftir verkinu frá 2002.

Edda Heiðrún Bachmann heldur áfram að þróa stór og hrein hreyfingarmunstur, uppstilltar myndir og gefa leikaranum stærð, og enn auðgar hún íslenskt leikhús með erlendum áhrifum og kallar til liðs við sig látbragðsleikarann Kristján Ingimarsson. Hann kemur líka fram sem "afturganga" húsbóndans í söngatriðum, sumum feikilega vel útunnum eins og atriðið, sem telja má hápunkt sýningarinnar, með ömmunni, Margréti Guðmundsdóttur,- og gott að sjá Margréti loks aftur á sviði eftir langt hlé. En fágaður léttleiki Kristjáns, áreynsluleysið og útsmoginn húmor sem endurómar í sérdeilis góðri útfærslu tónlistarinnar hjá Samúel J. Samúelssyni fær mann til að hugsa að þannig hefði átt að leika allt verkið. Þótt söngatriðin séu góð og lýsi samskiptum og tilfinningum kvennanna við húsbóndann rjúfa þau líka á ákveðinn hátt framvinduna án þess að virka sem skýrandi andstæða og bæta litlu við persónur.

Edda Heiðrún leggur í allri sýningunni fremur áherslu á grátt gamanið en glæpinn. Skiljanlegt er það af því að tími verksins og sýn höfundar á kvenþjóðina er orðin fjarlæg og reyndar nokkuð hlægileg. En það veikir glæpafléttuna, dregur úr uppbyggingu grunsemdanna, spennunnar, í fyrri hlutanum og gerir því afhjúpunina máttlausari í seinni hlutanum. Að ná jafnvægi milli hraða gamanleiks og nauðsynlegs hægagangs grunsemda og tortryggni er skapast þarf milli persóna í verkinu er heldur ekki auðvelt.

Þjóðleikhúsið teflir hér fram miklu kvennavali. Persónurnar koma samt nokkuð fullmótaðar til leiks, svosem Lovísa dularfulla þjónustustúlkan hennar Birnu Hafstein, sem er skemmtilega stílfærð, og eiginkonan Guðný, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, sem í upphafi dregur upp nákvæma mynd af fordekraðri yfirstéttarkonu - hvorug fær tækifæri til að þróa persónu sína. Sömu sögu er að segja af Ragnheiði Steindórsdóttur sem er bráðskemmtileg í djörfu söngatriðinu sem Lovísa. Edda Björg Eyjólfsdóttir sem svo sannarlega áður hefur sannað ótvíræða hæfileika sína í gamanleik er einsog utanveltu hér í hlutverki Elínar eldri dótturinnar á heimilinu. María systir hins myrta sem leikin er af Margréti Vilhjálmsdóttur mætir flott og grunsamleg til leiks en fær svo of lítið til að moða úr. Nína Dögg Filippusdóttir í hlutverki Katrínar, sem er nokkurs konar Hercule Poirot verksins, dregur upp farsakennda ýkta mynd af barni/táning og á sú lögn stóran þátt í því að gera afhjúpunina marklausa. En líka lögnin á Ágústu hennar Ólafíu Hrannar Jónsdóttur, sem á sinn einstæða og óíslenska hátt getur hlegið að sjálfri sér og þar með fengið allan salinn til að hlæja og elska sig. Sá hæfileiki er notaður í botn í sýningunni og nokkuð oft sýndist mér á kostnað framvindu og sambanda persóna. Það hefði verið skemmtilegra að ísmeygilega glæpakvendið sem bregður af og til fyrir í leik hennar hefði þróast lengra. Ég er viss um að hlátrunum hefði ekki fækkað við það.

En sem sagt hér eru margar fallegar og skondnar myndir dregnar upp, skemmtilegir söngvar, liprir brandarar og góður látbragðsleikur fyrir þá sem vilja afþreyingu.

María Kristjánsdóttir