24. ágúst 2006 | Aðsent efni | 771 orð | 1 mynd

Aukið fé til geðheilbrigðismála leysir ekki vandann

Elín Ebba Ásmundsdóttir skrifar um geðheilbrigðismál

Elín Ebba Ásmundsdóttir
Elín Ebba Ásmundsdóttir
Elín Ebba Ásmundsdóttir skrifar um geðheilbrigðismál: "...það er langt frá því nóg að auka fjármagn til málaflokksins ef innihald og forsendur þjónustunnar verða ekki skoðaðar jafnhliða."
NORSK stjórnvöld gerðu áætlun um breytta nálgun í geðheilbrigðismálum fyrir tímabilið 1998 til 2006 sem nú hefur verið framlengt til 2008. Þau stefndu á að fólk með geðræn vandkvæði gæti lifað eins eðlilegu lífi og unnt væri og áherslur í meðferðarvinnu yrðu til að auka sjálfstæði þess til að ráða við daglegt líf. Miklu fjármagni hefur verið varið í uppbyggingu þjónustunnar í kjölfarið. Allt sem hægt er að mæla hefur gengið vel; þjónusta aukist, búsetuúrræðum fjölgað, fleira starfsfólk ráðið, meira fé sett í menntun heilbrigðisstarfsfólks og fleiri sjúklingar njóta meðferðar. En kannanir og rannsóknir meðal notenda leiða í ljós að ekki hafi tekist að aðstoða geðsjúka við að ná betri tökum á eigin lífi, að þeir séu ekki hafðir með í ráðum frekar en áður og að þverfagleg samvinna og samfella í meðferð hafi ekki aukist í takt við væntingar.

Lærdómur sá er draga má af þessu, og íslensk stjórnvöld geta nýtt sér, er að það er langt frá því nóg að auka fjármagn til málaflokksins ef innihald og forsendur þjónustunnar verða ekki skoðaðar jafnhliða. Einnig þarf að setja fjármagn í gæðaþróunarverkefni með virkri þátttöku geðsjúkra. Þannig fæst svörun notenda um skilvirkni þjónustunnar. Gæðaþróunarverkefnið "Notandi spyr notanda" byrjaði í Þrændalögum 1999 og notendahópurinn Hugarafl hér heima, í samstarfi við fagaðila, framkvæmdi slíkt gæðaeftirlit á geðdeildum LSH sumarið 2004. Eftirspurn eftir könnunum/niðurstöðum slíkra verkefna hefur stóraukist í Noregi. Íslensk stjórnvöld hafa því efnivið, þar sem þekking og reynsla er til staðar. Gæðaþróunarverkefnið "Notandi spyr notanda" gæti orðið vegvísir við úthlutun fjármagns og síðar áframhaldandi fjárstuðning og/eða grunnur að lögum og/eða reglugerðum.

Ef mikil uppbygging verður hér á stuttum tíma í starfsemi samfélagsþjónustu fyrir geðsjúka, eins og í Noregi, er hætta á að ráðið verði starfsfólk sem tileinkað hefur sér þær vinnuaðferðir sem viðgangast á sjúkrahúsunum. Þeir sem tengjast samfélagsþjónustunni flytja því sjúkrahúsmenninguna með sér út í samfélagið. Margir starfsmenn sem hafa reynslu sína frá sjúkrahúsnálgunum hafa ekki þekkingu til að vinna út frá styrkleika, draumum eða vonum skjólstæðinga. Þeir koma ekki frá menningu þar sem unnið er á jafningjagrunni og einkenni tengd við umhverfisþætti. Þeir leita frekar í sérúrræði fyrir geðsjúka en að tengja við almenn úrræði í samfélaginu. Þeir sem vinna í samfélagsþjónustunni þurfa ekki síður að beina sjónum sínum og orku að umhverfisþáttum, s.s. að vinna gegn fordómum á vinnustöðum, í skólunum og á meðal nágranna og vina. Vegna þekkingarleysis tengir almenningur t.d. geðsjúka við hættulegt fólk. Jú, geðsjúkir geta orðið hættulegir en við getum líka öll orðið hættuleg ef við höfnum í ákveðnum aðstæðum eða vítahring. Lífsskilyrði eins og fátækt, að hafa ekkert val, lélegar félagslegar aðstæður, langvarandi átök, einangrun, höfnun eða að þurfa að sæta meðferð gegn eigin vilja, getur gert hvert okkar hættulegt. Geðsjúkir sem átt hafa við langvarandi veikindi að stríða eru oftast atvinnulausir, þurfa oft að sæta meðferð sem þeir vilja ekki, mæta fordómum, upplifa afneitun, mæta vanvirðingu og lifa við kröpp kjör. Geðsjúkir, atvinnulausir, fólk sem tilheyrir minnihlutahópum, flóttafólk og fátækt fólk eru dæmi um hópa sem geta lent í slíkum vítahring vegna félagslegra aðstæðna.

Menntun og rannsóknir verða að vera í takt við stefnumótun í geðheilbrigðismálum, því það mótar næstu kynslóð fagmanna og áherslur í þjónustunni. Ef þjónustan á að tengjast nýjustu skilgreiningum um geðheilbrigði sem gengur út á að auka þol einstaklinga til að ráða við tilfinningaleg áföll og vonbrigði, auka virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum og trú á eigin verðleika og annarra, eða ef útgangspunkturinn fyrir meðferð geðsjúkra er að þeir nái stjórn á eigin lífi, hafi áhrif, félagslegri stöðu þeirra sé breytt og að þeir fái aukna hlutdeild í almennum úrræðum á vegum samfélagsins, þá verður að skoða hvernig menntun og rannsóknir styðja við slíka stefnu og markmið. Norsk stjórnvöld, í samvinnu við menntastofnanir, hafa boðið upp á þverfaglegt framhaldsnám, til að styrkja þverfaglega nálgun og eins er reynt að styðja við rannsóknir sem varpa ljósi á árangur óhefðbundinna nálgana. Fjárhagslegir hvatar frá stjórnvöldum hafa gert það að verkum að rannsóknarsamfélög eru að myndast með þverfaglegri sýn, oft í samvinnu við notendur.

Notenda- og batarannsóknir hafa ekki getað sýnt fram á að ein aðferð sé árangursríkari en önnur eða ein fagstétt öðrum fremri til að efla bataferlið. Mestu máli skipta tengsl milli skjólstæðings og fagaðila eða allteins góð tengsl við einhvern einn aðila. Geðsjúkir sem náð hafa bata hafa reynslu af einstaklingum sem gáfu þeim tíma, trúðu þeim og treystu, hjálpuðu þeim að skilja hvað væri á ferðinni og skildu hvað þeir höfðu fram að færa. Víða hafa hagsmunasamtök geðsjúkra sett sem leiðarvísi fyrir þjónustuna - að hafa val og vera í stjórn - því það virðist lykilatriði í bata geðsjúkra.

Höfundur er meðlimur Hugarafls og lektor við HA.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.