Afmælissýning Hafnarborgar Myndlist Bragi Ásgeirsson Á þessu hausti eru fimm ár síðan Hafnarborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar, var vígð við hátíðlega athöfn.

Afmælissýning Hafnarborgar Myndlist Bragi Ásgeirsson Á þessu hausti eru fimm ár síðan Hafnarborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar, var vígð við hátíðlega athöfn. Af því tilefni hefur verið sett upp sýning á hluta myndverkaeignar stofnunarinnar, sem stendur til 25. október, og auk þess hefur verið gefið út veglegt kynningarrit um athafnasemina á tímabilinu.

Naumast þarf þó að auglýsa starfsemina, því að hún hefur staðið í miklum blóma og þar hafa verið settar upp margar eftirminnilegar sýningar, auk þess sem aðsókn að staðnum er einhver sú besta sem þekkist um svipaðar stofnanir.

Báðar salirnir uppi og niðri eru virkjaðir fyrir framkvæmdina en einungis mjög lítill hluti þess sem stofnunin á er til sýnis að þessu sinni, og hafa menn um leið valið þann kostinn, að vera með rýmið opið og án skilrúma, sem auðvitað takmarkar til muna möguleikana á að sýna fleiri verk. Mun þetta m.a. gert til að hin stóru verk á endavegg í aðalsal njóti sín til fulls og fái meiri svigrúm, en ég tel þó að hér sé ekki alveg rétt að verki staðið.

Þannig hef ég lengi furðað mig á, hve Íslendingarnir hafa tekið miklu ástfóstri við eina tegund upphengingar og opið rými, sem að vísu var lenska í París fyrir 40 árum, en er að mestu aflögð fyrir löngu, nema hvað hugmyndafræðilega list snertir. Alla vega fórna menn nú síður góðum verkum til að önnur fái betur notið sín, og að auki gerir þetta sýningar einhæfari og staðlaðri.

Fjölbreytni og sveigjanleiki upphenginga er meiri en nokkru sinni og enginn staðall er hér til, - slíkt er mikill misskilningur og þannig krefst hver einasta sýning þess að tekið sé tillit til sérstakra einkenna myndverkanna. Og satt að segja var nokkuð tómlegt um að litast í efri sölunum, þrátt fyrir ágæt verk. Einkum staðnæmdist ég oft við málverk Jóns Engilberts "Ástarbrautina", sem er ákaflega vel máluð mynd, en þarfnast sárlega upplyftingar og nýrrar umgerðar.

Jón gerði nokkrar myndir í þessum stíl og eru það allt eftirtektarverðar landslagsmyndir, safaríkar og fínt málaðar, en hafa verið að koma á markaðinn undanfarið, skítugar og í þungum og forljótum bronslitum römmum.

Þetta málverk var það sem kom mér mest á óvart á allri sýningunni, en annars eru þarna öndvegisverk eftir ágæta myndlistarmenn, en hafa mörg verið sýnd oft áður, og því er brýnna að fjalla að nokkru um sjálfa stofnunina í þessum pistli.

Þetta er ung stofnun og fjárráðin varla mikill og því er hin blómlega starfsemi aðdáunarverð, og til þess hlýtur að vera tekið, hve hún gerir Hafnarfjörðinn stórum menningarlegri og hlýlegri heim að sækja, og þess nýtur bæjarfélagið allt á einn og annan hátt. Óbeini hagnaðurinn er þannig margfaldur á móti beinum og skráðum útgjöldum, og því mega menn aldrei gleyma í þessu litla þjóðfélagi skriffinsku og þröngsýni. Þetta er margsannað erlendis og varla erum við frábrugðnir mönnum þar, þótt aðstæður kunni að vera aðrar.

En eitt ber að varast, sem er að gera innri starfsemi of umfangsmikla og taka á sig of miklar skuldbindingar og ábyrgð. Bæði á það við starfsmannahald og að taka við stórgjöfum, því að menningarstofnanir (og söfn) eiga fyrst og fremst að þjóna heildinni, og mega síður taka á sig skuldbindingar sem óhjákvæmilega rýra möguleikana á þeim afdráttarlausu stefnumörkum.

Auðvitað eru viðamiklar listaverkagjafir iðulega höfðinglega og vel metnar, en spurningin er alltaf öðru fremur, hvort viðkomandi stofnanir séu nægilega vel í stakk búnar til að taka á móti þeim.

Á ég hér við geymslurými, forvörslu og síðast en ekki síst rekstrarfé. Málið liggur nefnilega þannig fyrir, að söfn ytra eru yfirleitt með markaðar og mjög strangar reglur í þessu sambandi. Framsýnir líta til þess, að einn góðan veðurdag þrýtur geymslurými, þannig að ekki verði hægt að taka við meiru, jafnvel ekki mjög verðmætum gjöfum!

Söfn ytra hafa þannig oftsinnis hafnað höfðinglegum stórgjöfum, jafnvel hundruð milljóna króna virði, á þeirri forsendu, að það bitnaði á annarri starfsemi, setti umsvifum þeirra takmörk og kæmi niður á starfandi listamönnum og eðlilegri starfsemi þeirra um leið.

Eitt af því, sem umboðsmenn myndlistarmanna leggja hvað mesta áherslu á ytra, er að reyna að fá mikils háttar söfn til að taka við myndum skjólstæðinga sinna vegna auglýsingagildisins og heppnist það þykir það drjúgur ávinningur, en hér er þó við ramman reip að draga vegna markaðra reglna.

Hér er eingöngu um almennar staðreyndir að ræða, og þessum skrifum er ekki beint gegn neinum sérstökum, né Hafnarborg sérstaklega, en fljótfærni í slíkum málum hefur oftar en ekki reynst hafa afdrifaríkar afleiðingar.

Í þessu sambandi vil ég aftur vísa til þess, að hinn heimskunni danski myndlistarmaður Richard Mortenssen, sem lést fyrr á árinu, vildi gefa 400 myndverk menningarmiðstöð, sem verið hefur í byggingu í útborg eða nágrenni Kaupmannahafnar. Hér var um mjög verðmæta gjöf að ræða, m.a. 200 málverk og þar af ýmiss konar lykilverk. Gjöfinni var hafnað (!) á áðurnefndum forsendum, en unnið er að því í Danmörku að reyna að koma þessum verkum fyrir á sómasamlegan hátt ef samningar takast við erfingjana. Hér kemur það skýrt fram að gjöf er ekki einungis gjöf, heldur getur það kostað mikla peninga að taka við gjöfum.

Danir eru 30 sinnum fleiri en við og eiga mjög ríkar hefðir í málaralist. Að auki er fjöldinn allur af mjög góðum söfnum í landinu. Í Kaupmannahöfn eru söfnin þar að auki mörg risastór og auðug af hvers konar perlum heimslistarinnar. Hins vegar er íslenzk list ung og sviðið ruglingslegt, söfnin fátæk af erlendum listaverkum og í vasaútgáfuformi.

Í ljósi þess mætti ætla, að hlutverk Hafnarborgar og annarra listastofnana sé mun frekar að bæta við sundurlausa myndverkaeign, púkka í undirstöðuna og rækta meint sérkenni, en að taka við stórgjöfum og halda þeim fram. Fram kemur t.d. að brýnt er að leggja áherslu á forvörslu þeirra verka sem stofnunin á þegar, gera við þau, hreinsa og skipta um blindramma og umgjarðir, sem í mörgum tilvikum kæfa verkin. Allt þetta kostar mikla peninga, vel að merkja ...

Afmælisrit stofnunarinnar er mikilsvert framtak og má skoðast sem nokkurs konar árbók og telst hæfilegt að slík úttekt fari fram á fimm ára fresti.

Hér koma fram flestar ef ekki allar heimildir um aðdraganda að stofnun Hafnarborgar, sem hefði aldrei orðið til án frumkvæðis Sverris Magnússonar lyfsala, sem lagði til húsnæði ásamt bóka- og listaverkasafni sínu. Fram kemur að tíu ár eru liðin frá því að gjöfin var afhent, en gengið var frá formlegri stofnun 1. júní 1983, og fimm ár frá því að viðbyggingin við hús Sverris var vígð og tekin í notkun.

Um þann þátt skal vísað til upplýsinga í ritinu sjálfu, en mikilvægt er að sem flestir sem láta sig myndlist varða eignist það, því að hér er um mikilvægar heimildir að ræða.

Ritið er ríkulega prýtt myndum, bæði hvað listaverkaeign snertir og frá einstaka listviðburðum.

Viðamikill annáll um starfsemi listamiðstöðvarinnar er í upphafi ritsins og þarnæst kafli um listaverkasafn Hafnarfjarðar. Þá er fjallað um stórgjöf Eiríks Smith og síðan viðtal við Elías B. Halldórsson. Sjálfstæð grein um utangarðslist er í ritinu og er ekki gott að segja hvaða erindi hún á þangað. Loks er stutt og snubbótt umræða um hlutverk listastofnana, sem hefði þurft að vera mun lengri og ítarlegri, betur hugsuð og unnin. Tónleikahaldi innan stofnunarinnar eru gerð skil og loks er skrá yfir listaverkaeign Hafnarborgar og svo nafnaskrá.

Annars er ritið það stórt og veglega að því staðið, að helst þyrfti að fjalla um það sérstaklega lið fyrir lið.

Ber að óska aðstandendum Hafnarborgar til hamingju með framtakið og metnaðarfullra átaka í framtíðinni.

Jón Engilberts 1908-1972. Ástarbrautin. Olía á striga, 80x105 cm.