sigurdur.aegisson@kirkjan.is: "Einhver þekktasti og áhrifamesti sálmur okkar Íslendinga er "Ég kveiki á kertum mínum" eftir Davíð Stefánsson. Sigurður Ægisson fann sögu hans á vef ellimálanefndar þjóðkirkjunnar, skráða af Guðrúnu Jörgensdóttur."
Í bókinni um "Skáldið frá Fagraskógi" útgefinni 1965, má lesa um þann sérstæða atburð sem lá að baki sálmsins. Það er sr. Pétur Sigurgeirsson biskup, sem þá var sóknarprestur á Akureyri, sem fær skáldið til þess að leysa frá skjóðunni. Hann er í heimsókn hjá skáldinu og varpar fram spurningunni um tilurð sálmsins. Og Davíð segir honum að aðeins einn maður hafi áður spurt sig og það hafi verið Ásgeir Ásgeirsson forseti. Látum nú skáldið tala:

"Ég var þá í Noregi." Hann talar hægt og virðulega með áhersluþunga. "Það var á litlu hóteli skammt frá Ósló. Þetta var um páskaleytið. Á föstudaginn langa vorum við, gestir hótelsins, stödd við dögurð að venju. Meðal gestanna var móðir með barn, litla telpu, svo bæklaða, að hún gat ekki gengið. Við matborðið veitti ég því eftirtekt að telpan þrábað móður sína að fara með sér til kirkju. Mér fannst móðirin ekki gefa barninu þann gaum sem það átti skilið og var í þörf fyrir. Ég fann til með telpunni, kenndi í brjósti um hana. Ég gaf mig á tal við konuna og bauðst til að fara með barnið. Hjálp mín var vel þegin. Ég tók telpuna í fang mér og bar hana til kirkjunnar. Guðsþjónustan var látlaus og hátíðleg. Þegar við komum aftur heim á hótelið dró ég mig í hlé – og sálmurinn "Ég kveiki á kertum mínum" varð til.

Sr. Pétur var frá sér numinn af frásögninni.

En skáldið heldur áfram: "Þeir hafa tekið nokkur erindi inn í sálmabókina. Það var of mikið að taka þau öll. Og mér líkar vel hvernig þeir hafa valið."

Erindin eru 8 í ritsafni Davíðs Stefánssonar, Að norðan, og bera yfirskriftina: "Á föstudaginn langa." Það eru erindin nr. 3, 4, og 5, sem hefur verið sleppt. Þau hljóða svo:

Ég bíð uns birtir yfir

og bjarminn roðar tind.

Hvert barn, hvert ljóð sem lifir,

skal lúta krossins mynd.

Hann var og verður kysstur.

Hann vermir kalda sál.

Þitt líf og kvalir, Kristur

er krossins þögla mál.

Þú ert hinn góði gestur

og guð á meðal vor, –

og sá er bróðir bestur,

sem blessar öll þín spor

og hvorki silfri safnar

né sverð í höndum ber,

en öllu illu hafnar

og aðeins fylgir þér.

Þú einn vilt alla styðja

og öllum sýna tryggð.

Þú einn vilt alla biðja

og öllum kenna dyggð.

Þú einn vilt alla hvíla

og öllum veita lið.

Þú einn vilt öllum skýla

og öllum gefa frið.

Tónskáldum okkar hafa þótt kvæði Davíðs ljóðræn og vel fallin til söngs. Þrjú íslensk tónskáld hafa samið lög við sálminn sem hér er fjallað um: 1) Sigvaldi Kaldalóns, og er það lag í gömlu kirkjusöngsbókinni, 2) Páll Ísólfsson og 3) Guðrún Böðvarsdóttir. Lög Páls og Guðrúnar eru í Viðbæti við kirkjusöngsbókina frá því um 1970. Sálmurinn er kominn í sálmabókina frá 1954 og er þar nr. 174. Í sálmabókinni frá 1972 og þeirri nýju frá 1997 er hann nr. 143.

Merkileg saga er að baki lags Guðrúnar, og fer hún hér á eftir:

Guðrún Böðvarsdóttir (Dúna Böðvars) var dóttir séra Böðvars Bjarnasonar, prests á Hrafnseyri við Arnarfjörð, og fyrri konu hans, Ragnhildar Teitsdóttur frá Ísafirði. Þegar foreldrar hennar skildu flutti Guðrún með móður sinni til Reykjavíkur. Tvo bræður átti hún, þá Ágúst og Bjarna. Allt var þetta mikið tónlistarfólk og er Bjarni þeirra þekktastur (Bjarni Bö). Þær mæðgur voru mjög samrýndar. Guðrún veiktist af berklum og milli þess sem hún var á Vífilsstöðum dvaldi hún heima hjá móður sinni og dó þar rúmlega þrítug að aldri. Nokkru eftir dauða hennar dreymir móður hennar að Guðrún (Dúna) kemur til hennar og segir: "Mamma, ég var að semja lag." Svo syngur hún lagið fyrir mömmu sína. Er konan vaknaði dreif hún sig að píanóinu. Hún spilaði laglínuna nokkrum sinnum til þess að festa sér hana í minni. Að því búnu náði hún í nótnapappír og skrifaði lagið niður. Þetta er hið vinsæla lag: "Ég kveiki á kertum mínum." Frásögn þessa heyrði ég fyrir um 60 árum af vörum mágkonu minnar, Bryndísar Böðvarsdóttur, en hún var hálfsystir Guðrúnar Böðvarsdóttur.

sigurdur.aegisson@kirkjan.is