27. maí 2007 | Innlent - greinar | 765 orð | 1 mynd

Kleppsspítali 100 ára

Vinnan göfgar manninn

Texti Orri Páll Ormarsson orri@mblis

Iðja "Það er ekkert vafamál að iðja sem hefur þýðingu og gildi fyrir fólk hefur áhrif á heilsu og sjálfstraust þess," segir Elín Ebba Ásmundsdóttir iðjuþjálfi.
Iðja "Það er ekkert vafamál að iðja sem hefur þýðingu og gildi fyrir fólk hefur áhrif á heilsu og sjálfstraust þess," segir Elín Ebba Ásmundsdóttir iðjuþjálfi. — Morgunblaðið/Eyþór
Iðjuþjálfun hóf að hasla sér völl í upphafi síðustu aldar. Þá var um að ræða starfsemi þar sem skapandi athafnir voru notaðar til að takast á við afleiðingar veikinda og fötlunar.
Iðjuþjálfun hóf að hasla sér völl í upphafi síðustu aldar. Þá var um að ræða starfsemi þar sem skapandi athafnir voru notaðar til að takast á við afleiðingar veikinda og fötlunar. Iðjuþjálfun hefur þróast og breyst í gegnum tíðina og víðast hvar í hinum vestræna heimi hefur iðjuþjálfun náð því takmarki að vera skilgreind sem fræðigrein með áherslu á vísindalega þekkingu og gagnreynt starf. Iðjuþjálfun hefur stóru hlutverki að gegna í að efla heilsu og stuðla að jafnrétti og tækifærum til iðju fyrir alla þegna samfélagsins og færni og þátttaka fólks eru meginviðfangsefni iðjuþjálfunar.

Jóna Kristófersdóttir, fyrsti íslenski iðjuþjálfinn, útskrifaðist frá iðjuþjálfaskólanum í Kaupmannahöfn 1944. Hún hóf störf við Kleppsspítala ári síðar og fljótlega var heilt hús byggt fyrir starfsemi iðjuþjálfunar. Þar starfaði Jóna alla tíð. Hún var eini iðjuþjálfinn hér á landi um tveggja áratuga skeið.

Elín Ebba Ásmundsdóttir forstöðuiðjuþjálfi á LSH segir menn hafa bundið miklar vonir við störf Jónu. "Helgi Tómasson yfirlæknir tók á móti henni eins og drottningu á höfninni við komuna frá Danmörku."

Elín Ebba segir Jónu hafa bryddað upp á verkefnum af ýmsu tagi fyrir sjúklingana á Kleppi. "Nálgun Jónu mæltist strax mjög vel fyrir og mér skilst að hún hafi haft mikinn aga og góða stjórn á sínu fólki. Ég hef séð sumt af því handverki sem eftir sjúklinga hennar liggur og þeir hafa greinilega ráðið við mjög fína vinnu."

Elín Ebba segir hið fornkveðna, "vinnan göfgar manninn", hvergi eiga betur við en í tilfelli geðsjúkra. "Það er ekkert vafamál að iðja sem hefur þýðingu og gildi fyrir fólk hefur áhrif á heilsu og sjálfstraust þess. Með iðjuþjálfuninni fengu sjúklingarnir á Kleppi hlutverk sem hafði gildi, alla vega innan spítalasamfélagsins. Oft er eina "hlutverk" geðsjúkra sjúklingshlutverkið. Það er nauðsynlegt að geðsjúkir fái verkefni við hæfi, þannig öðlast þeir trú á það að þeir hafi eitthvað fram að færa í samfélaginu þrátt fyrir veikindi sín."

Hope Knútsson kom frá Bandaríkjunum árið 1974, en hún var ein þeirra erlendu iðjuþjálfa sem völdu sér starfsvettvang á Íslandi til frambúðar. Það var Hope sem blés Elínu Ebbu áhuga í brjóst og hún hóf störf á Landspítalanum árið 1981. Eftir að Jóna lét af störfum árið 1986 hefur Elín Ebba jafnframt borið ábyrgð á starfinu á Kleppi en Kleppur rann inn í geðsvið Landspítalans þegar því var komið á fót árið 1979.

Þegar Elín Ebba kom til starfa voru geðsjúkir mjög einangraðir í samfélaginu, ekki síst á Kleppi. Fóru m.a. iðulega í sérrútu út fyrir bæjarmörkin. "Mér þótti brýnt að breyta þessu og braut því þessar "reglur". Það var mikill áfangasigur þegar geðsjúkir fóru í sína fyrstu rútuferð í Þórsmörk með öðru fólki."

Lengi var þó við ramman reip að draga. "Þegar gerð var kynningarmynd um geðsviðið og iðjuþjálfun í sjónvarpinu snemma á níunda áratugnum fékkst enginn sjúklingur til að sýna andlit sitt. Við brugðum því á það ráð að búa til gifsgrímur sem allir settu upp. Þetta vakti mikla athygli en lýsir vel tíðarandanum á þessum tíma. Fólk þorði ekki að sýna andlit sitt af ótta við fordóma."

Elín Ebba segir þetta hafa breyst mikið á síðustu árum vegna aukinnar fræðslu um geðsjúkdóma. Nefnir hún sérstaklega geðræktarverkefnið sem Héðinn Unnsteinsson kom á fót árið 2000.

En betur má ef duga skal. "Það er ekki nóg að tala um þessa hluti. Við verðum að sýna í verki að við séum reiðubúin að starfa með geðsjúkum að þeirra málum. Þá er ég bæði að tala um okkur fagfólkið og ekki síður hinn almenna borgara. Geðsjúkdómar eru ekkert feimnismál og geðsjúkir eiga fullan rétt á því að vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Við erum á góðri leið en ekki komin á leiðarenda."

Að áliti Elínar Ebbu á bráðaþjónusta við geðsjúka ekki að vera þungamiðja starfsins í framtíðinni. Leggja eigi höfuðáherslu á forvarnir og eftirfylgd. "Í mörgum tilvikum er hægt að fyrirbyggja geðsjúkdóma ef gripið er nógu snemma í taumana. Eins og staðan er í dag erum við mun duglegri að beita brunaslöngunni á eldinn í stað þess að fyrirbyggja að hann komi upp. Bráðaþjónustan á ekki að vera nafli starfsins, heldur neyðarúrræði ef allt annað þrýtur. Vonandi þarf Kleppsspítali ekki að halda upp á fleiri stórafmæli. Hann á að verða óþarfur."

Hún segir líka mikilvægt að hlusta betur á það sem geðsjúkir sjálfir hafa að segja. "Í geðlækningum er ekkert klippt og skorið og við treystum alltof mikið á sérfræðingana. Rödd sjúklinganna sjálfra vill oft gleymast og nú er lag á hundrað ára afmæli Klepps að efla umræðugrundvöllinn í þjóðfélaginu á forsendum notenda og aðstandenda þeirra. Ég vona að hinir nýju ráðherrar, Jóhanna Sigurðardóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, muni bretta upp ermarnar hvað þetta varðar."

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.