27. maí 2007 | Daglegt líf | 809 orð | 3 myndir

Konungur tískunnar

Arabískar nætur Austurlönd nær og fjær og hið framandi var Poiret hugleikið í hönnun sinni.
Arabískar nætur Austurlönd nær og fjær og hið framandi var Poiret hugleikið í hönnun sinni. — AP
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Franski fatahönnuðurinn Paul Poiret var einhver mesti frumkvöðull tískuheimsins á 20. öldinni. Inga Rún Sigurðardóttir leit yfir feril hans í tilefni nýrrar yfirlitssýningar í New York.
Þrátt fyrir að hafa frelsað konur frá korselettinu og bylt tískuheiminum í upphafi 20. aldarinnar er franski hönnuðurinn Paul Poiret fólki ekki eins mikið í minni og landi hans Coco Chanel. Það breytist ef til vill núna því Metropolitan-listasafnið í New York hefur sett upp sýningu tileinkaða manninum sem kallaði sjálfan sig "konung tískunnar". Hann hafði mikið auga fyrir sniði og uppbyggingu fatnaðar, þrátt fyrir að sauma ekki sjálfur. Hönnun hans byggðist upp á því að láta fötin falla á fallegan hátt um líkamann. Hann var enginn klæðskeri heldur vann með því að festa efni beint á gínu. Sýningin leggur áherslu á hversu nútímalegur Poiret var og líka fær tæknilega.

Var fallinn í gleymsku

"Hann er fallinn í gleymsku, nema hjá tískusérfræðingum," sagði sýningarstjórinn Harold Koda í samtali við fréttastofu AFP. Hann bætti því við að hann vonaðist til að sýningin myndi auka áhugann á byltingarkenndri hönnun Poiret.

Ekki er ólíklegt að spá hans rætist en í gagnrýni New York Times um sýninguna segir að hún eigi eftir að breyta skilningi gesta á uppruna nútímatísku.

Koda sagði einfaldar línur hönnuðarins, glæsileg efnin og djúpa litina vera jafn heillandi nú og fyrir nærri öld. "Þetta er algjört augnakonfekt og almenningur á eftir að elska þetta."

Alls eru um 50 uppáklæddar gínur í sýningunni og veita fötin góða innsýn í ævintýralegan stíl þessa frumkvöðuls 20. aldarinnar í fatahönnun. Rúmlega öld er liðin frá því að hann kynnti kvenfatnað án korseletts fyrst til sögunnar árið 1906.

Barnabarn Poiret hélt uppboð á flíkum eftir afa sinn í París árið 2005. Þar keypti Metropolitan-safnið um 20 alklæðnaði. Eru þeir allir til sýnis nú ásamt fleirum, sem eru fengnir að láni frá stofnunum á borð við Sögufélag Chicago og Tískusafn Parísar.

Fór út fyrir rammann

Fötin sýna hvernig Poiret innleiddi beinar línur á plíseruðum pilsum og kimono-legum kápum, fyrir árið 1915. Áherslan er ekki á mittið heldur hanga fötin á öxlunum. Hann vann ekki samkvæmt félagslegum hefðum heldur fór út fyrir rammann. Að hluta til var þessi frelsun kvenlíkamans Poiret hugleikin vegna eiginkonu hans og innblásturs, Denise, sem var bæði grannvaxin (gott fyrir þessi víðu föt) og sjálfstæð, en þau gengu í hjónaband árið 1905. Koda segir að Denise hafi verið "sveitastúlka sem bjó yfir dirfsku og öryggi til að klæðast þessari hönnun."

Sýningin leiðir líka í ljós áherslu Poiret á hið framandi og fjarlæga. Áhrifin komu úr austri til dæmis hvað varðar "harem"-buxur, víðar buxur teknar saman við ökkla. Hann sýndi þessar buxur fyrst í fatalínu sinni árið 1909 en þær nutu ekki almennra vinsælda fyrr á þriðja áratuginum. Þá klæddust tískusinnaðar og félagslega djarfar konur buxunum. Á fjórða áratugnum var það ekki lengur hneykslanlegt fyrir konur að klæðast buxum og eiga víðu buxurnar hans Poiret áreiðanlega þátt í því.

Hönnuðurinn gerði ýmsar litatilraunir og vann til dæmis með franska listamanninum Raoul Dufy sem aðhylltist óargastefnu (fauvism). Dufy gerði mörg sérstök mynstur sem Poiret notaðist við.

Hann hélt góðu sambandi við marga listamenn en þeirra á meðal voru Henri Matisse, Jean Cocteau og Pablo Picasso.

Líflegur frumkvöðull

Heilmikið líf var í kringum Poiret, hann var ástríðufullur listsafnari og hélt veglegar veislur. Hann hafði sérstaklega gaman af því að halda grímudansleiki. Oft var ákveðið sögulegt tímabil þema dansleikjanna eins og Loðvík XIV eða arabískar nætur en ein veislan gekk undir nafninu Þúsund og tvær nætur. Hann lagði áherslu á að fatahönnun væri nútímalist og nútímalegur bransi. Hann var fyrsti hönnuðurinn sem skildi mikilvægi þess að hanna föt á þekktar leikkonur bæði á sviði og utan þess. Hann var líka sá fyrsti til að koma fram með eigið ilmvatn, Rosine, en ilmvatnið hét eftir elstu dóttur hans. Einnig var hann sá fyrsti til að opna verslun tileinkaða innanhússhönnun, Atelier Martine, en hún fékk nafn sitt frá annarri dóttur hans.

Þrátt fyrir að Poiret hafi haft svona mikil áhrif á tískuheiminn var það svo að á endanum varð hann sjálfur fórnarlamb hans. Áhrif hans dvínuðu með breyttum tímum og tíðaranda. Var Coco Chanel mikill keppinautur hans á þriðja áratugnum og tók í raun við titlinum af honum. Honum fór að ganga illa og seldi hátískufyrirtæki sitt og greindist á fjórða áratugnum með Parkinson-sjúkdóm. Hann einbeitti sér að málaralistinni eftir þetta. Poiret lést í París árið 1944, þá 65 ára gamall.

ingarun@mbl.is

Í hnotskurn
» Sýning Metropolitan-listasafnsins í New York á hönnun Poiret stendur yfir til 5. ágúst.
» Paul Poiret fæddist í París inn í fjölskyldu vefnaðarvöruverslunarfólks árið 1979.
» Hann var lærlingur hjá Jacques Doucet og hinu þekkta hátískuhúsi House of Worth.
» Hann opnaði eigin hátískuverslun árið 1903.
» Á meðal þekktra viðskiptavina Poiret voru Sarah Bernhart, Isadora Duncan, Colette, Josephine Baker og Helena Rubinstein.
» Hann gaf út sjálfsævisögu árið 1931 sem bar nafnið Konungur tískunnar.
» Þrátt fyrir að Poiret hafi verið mikill frumkvöðull á sínum yngri árum gekk honum erfiðlega að aðlagast breyttum tímum og tíðaranda og lést í fátækt árið 1944.

Fletta í greinum frá þessum degi

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.