8. september 2007 | Aðsent efni | 584 orð | 1 mynd

Kvóti: Kjarni eða hismi?

Helgi Áss Grétarsson skrifar um sjósókn og skipaflota á Íslandsmiðum

Helgi Áss Grétarsson
Helgi Áss Grétarsson
Helgi Áss Grétarsson skrifar um sjósókn og skipaflota á Íslandsmiðum: "Þegar kjarninn hefur verið greindur frá hisminu er vandasamt að skipta of litlum veiðirétti á milli of margra aðila."
LAGASTOFNUN Háskóla Íslands gerði á sínum tíma samning við Landssamband íslenskra útvegsmanna um kostun tímabundinnar stöðu sérfræðings í auðlindarétti sem undirritaður gegnir. Forsenda samnings af þessu tagi er að viðkomandi starfsmaður hafi í samráði við umsjónarmann verkefnisins fullt frelsi til að rannsaka þær spurningar sem lagðar eru til grundvallar og að kostunaraðili hafi engar heimildir til að hafa áhrif á niðurstöður rannsóknarinnar. Þrátt fyrir þetta hafa m.a. leiðarahöfundur Morgunblaðsins og Sigurjón Þórðarson, fv. alþingismaður, kosið að tengja saman efnislega umfjöllun undirritaðs um sjávarútvegsmál við LÍÚ. Það er og verður þeirra vandamál en ekki undirritaðs.

Hvernig svo sem menn mæla út sókn á Íslandsmiðum er það meginatriði ljóst að sóknargeta íslenskra skipa til að veiða þorsk jókst verulega eftir að fiskveiðilandhelgin hafði verið stækkuð í 200 sjómílur þó að það væri óraunhæft að ætla að afli myndi vaxa í sama mæli. Þetta hafði þær afleiðingar að of margir höfðu fjárfest í tækjum og búnaði án þess að geta nýtt afkastagetu þeirra með fullnægjandi móti en slíkt ýtti undir að rekstur veiða og vinnslu varð erfiður. Þannig var þó nokkur taprekstur á fiskveiðum árin 1980-1983 þó að landaður þorskafli hafi að meðaltali verið um 400 þúsund tonn.

Árið 1980 voru 82 skuttogarar í íslenska fiskiskipaflotanum en þeir voru 115 árið 1990. Skráðir bátar undir 10. brl. voru 1.060 í upphafi árs 1984 en þeir voru 2.045 árið 1990, sbr. Birgir Þ. Runólfsson: Sjávarútvegur Íslendinga – Þróun, staða og horfur, bls. 21. Árið 1984 lönduðu 1.128 smábátar afla en 2.023 árið 1990, sbr. skýrslu svokallaðrar tvíhöfðanefndar frá árinu 1993, bls. 64. Það voru tæplega 1.000 fleiri fiskiskip á skrá árið 1990 en árið 1984. Flotinn árið 1990 var mun stærri og afkastameiri en sá floti sem veiddi að meðaltali 445 þúsund tonn af þorski árin 1980-1981. Flestir fiskifræðingar töldu að veitt hafi verið of mikið á árunum 1984-1990 og að helstu nytjastofnar sjávar væru ofnýttir. Frá og með fiskveiðiárinu 1991/1992 hefur þorskafli aldrei farið yfir 300 þúsund tonn.

Þó að mestur þorskafli hafi verið veiddur samkvæmt reglum um aflamark árið 1984 var meirihluti aflans veiddur á grundvelli annarra veiðiheimilda árin 1985-1990, sbr. skýrslu tvíhöfðanefndar, bls. 111. Samræmt aflamarkskerfi var því ekki notað á tímabilinu 1984-1990 en grundvallarhugmynd laga um stjórn fiskveiða nr. 38/1990 var að koma slíku kerfi á. Við gildistöku laganna var aflakvóta úthlutað til þeirra skipa sem höfðu veiðileyfi í atvinnuskyni. Aflareynsla skipa á árunum 1980-1989 réði mestu um hvað hvert skip fékk í sinn hlut, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í Vatneyrarmálinu, H 2000:1534. Allt frá því að lög um stjórn fiskveiða komu til framkvæmda 1. janúar 1991 hafa verið höggvin skörð í meginreglur aflamarkskerfisins.

Ófáir hafa byggt skoðanir sínar um réttlæti og ranglæti við stjórn fiskveiða á að kvótanum hafi verið skipt árið 1984 og að miðað hafi verið við þriggja ára veiðireynslu við úthlutun hans. Á þessum grundvelli hafa sumir fullyrt að fáeinum einstaklingum hafi verið afhent verðmæti á silfurfati. Þegar undirritaður benti á haldleysi þessarar fullyrðingar með vísun til þess hvernig fiskiskipastóllinn þróaðist er tækifærið gripið til að blanda því saman við álitamál um líffræðilega sókn í nytjastofna sjávar. Þó að það sé vissulega algengt að hismið sé fremur valið en kjarninn í umræðum um sjávarútvegsmál sætir furðu að hægt sé drepa málum á dreif með þessum hætti.

Orsök þess er kannski sú, að þegar kjarninn hefur verið greindur frá hisminu, stendur eftir sú staðreynd að það er engin auðveld lausn til við þeim vanda að skipta takmörkuðum veiðiheimildum á milli of margra aðila.

Höfundur er sérfræðingur í auðlindarétti við Lagastofnun HÍ.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.