Hætta Georges S. Zouain, sérfræðingur á sviði minjaverndar, um Reykjavík: „En það sem skiptir mestu er að ef allt það gamla er fjarlægt vegna þess að ætlunin er að hagnast á því mun borgin deyja á nokkrum árum.“
Hætta Georges S. Zouain, sérfræðingur á sviði minjaverndar, um Reykjavík: „En það sem skiptir mestu er að ef allt það gamla er fjarlægt vegna þess að ætlunin er að hagnast á því mun borgin deyja á nokkrum árum.“ — Morgunblaðið/Ómar
Dr. Georges S. Zouain, sérfræðingur í minjavernd, segir í viðtali við Kristján Jónsson mikilvægt að Reykvíkingar haldi vandlega í þau gömlu hús sem eftir eru í miðborginni.
SAGAN leggur grunn að andrúmslofti hverrar borgar og þetta andrúmsloft mundi glatast ef þið fjarlægðuð gömlu húsin sem eftir eru í Reykjavík,“ segir dr. Georges S. Zouain, franskur hagfræðingur og fyrrverandi yfirmaður á sviði minjaverndar hjá Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Hann rekur nú Gaia-Heritage, einkafyrirtæki sem annast einkum ráðgjöf um hagræna stjórnun og nýtingu menningararfs, einnig borgarskipulag og ferðaþjónustu.

Hann flytur erindi um hagrænt gildi minja á vegum Fornleifaverndar ríkisins og Húsafriðunarnefndar ríkisins í Þjóðminjasafni Íslands klukkan 14 í dag.

„Ég hef skoðað göturnar í miðborg Reykjavíkur í dag og það er ljóst að húsin við þær eru mikilvægur hluti af arfleifð ykkar,“ segir Zouain. „Við fórum um göngugötuna og að Dómkirkjunni, allt á þessum slóðum er að sjálfsögðu mikilvægur hluti af sögulegri arfleið ykkar, þeir áþreifanlegu hlutir sem segja sögu ykkar eru þarna og margt mjög athyglisvert. Þarna er sögulegt hjarta borgarinnar og sameiginlegur þráður, eining sem er spennandi. Það er ekki hvert hús sem út af fyrir sig er endilega svo merkilegt heldur það sem tengir þau öll saman, varðveita þarf heildarmyndina.“

Ekki of seint að að grípa inn í

– En er ekki of seint að vernda götumyndina við Laugaveg?

„Alls ekki, ég er algerlega ósammála því. Í fyrsta lagi er enn nóg af gömlum húsum eftir til að viðhalda þeirri heildarmynd sem ég minntist á, ekki að öllu leyti en nóg til að það dugi. En við eigum ekki einvörðungu að tala um sjálf húsin heldur mynstrið í borginni. Ef byggð verða ný og stærri hús gera menn út af við þetta gamla mynstur.

En það sem skiptir mestu er að ef allt það gamla er fjarlægt vegna þess að ætlunin er að hagnast á því mun borgin deyja á nokkrum árum. Þá verður miðborgin svo lík öðrum slíkum víða um heim, engin sérkenni verða fyrir hendi, hún verður dæmalaust óspennandi. Aðdráttarafl staðarins glatast.“

– Á að miða verndina við upprunalega mynd eða þá mynd sem húsin hafa núna? Hvar á setja núllpunktinn?

„Um þetta er oft rifist! En ég tel að miða eigi við ástandið eins og það er þegar húsið er friðað en ef það er hægt þá reyni menn að sýna hvernig húsið hefur þróast.“

„Þurfa vernduð hús að vera glæsileg, mega þau líka verið óburðug, jafnvel ljót?

„Hugtök eins og ljót og fögur eru þess eðlis að ég hika mjög við að nota þau, þau eru svo bundin persónu þess sem horfir. Ferðamenn vilja gjarnan sjá fallega arfleifð en hún er bara ekki alltaf falleg! Þegar ferðamenn fara upp í sveit vilja þeir skoða falleg þorp af því að þá langar til að láta sig dreyma. Og drauma er auðvitað hægt að selja, það er gert á fallegum stöðum. En ef öll miðborgin verður látin hverfa, ný hús reist verður enginn draumur eftir, engin fegurð eftir.

Jafnvel þótt þið fengjuð hingað bestu arkitekta heims, Gehry og slíka, til að teikna og hanna þessi nýju mannvirki myndi niðurstaðan ekki verða fögur miðborg. Borg þarf langan tíma til að þróast, hún er meira en röð af byggingum og görðum, hún er sagan, ræturnar og fólkið. Það er hægt að reisa fjölda stórkostlegra mannvirkja í eyðimörk en það merkir ekki að borg rísi.

Þið mynduð missa af tækifærinu til að laða að ferðamenn sem vilja sjá borg með sérkennum, þið mynduð á endanum tapa peningum á því að brjóta niður allt það gamla.“

– Við misstum nokkur mjög gömul hús í miðborginni í eldi fyrir skömmu. Er rétt að reisa eftirmyndir þeirra á lóðunum?

„Mér skilst að endurreisa eigi eitt af þessum húsum. Hafi það mjög mikla, sögulega þýðingu er allt í lagi að fara þá leið að því tilskildu að sýnt sé með ótvíræðum hætti að um endurgerð sé að ræða, það getur góður arkitekt auðveldlega gert.

Þið eruð að byggja nýtt tónlistarhús við höfnina, vestan við það er gamla hverfið, austan við það eru m.a. Þjóðmenningarhúsið og Þjóðleikhúsið. Þarna er röð af gömlum og fallegum húsum, þið eruð þarna að byggja upp menningarhverfi sem mun hafa stórkostleg áhrif á gömlu miðborgina, hleypa í hana nýjum krafti og endurnýja hana á sinn hátt.

Tvær heildir sem kallast á

Efnahagslegu áhrifin af því að nota heildarskipulag við þróun gömlu borgarinnar sem tæki mið af þessu nýja menningarhverfi gætu orðið ótrúleg. Þarna væru tveir pólar þróunar sem gætu orðið mikil lyftistöng fyrir þjóðina alla, tvær heildir sem kallast á og bæta hvor aðra upp. Fólk mun fara í tónlistarhúsið og þaðan í gömlu borgina, ganga þar um, fá sér að borða, kaupa. Þeir sem fara fyrst í gömlu borgina munu síðan halda áfram inn í menningarhverfið.

Gestunum á svæðinu verður sinnt betur, tækifærin til að eyða peningum verða fleiri en áður og gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu stóraukast. Þetta er kjarninn í þeirri nýju hagfræði minjaverndarinnar sem er að sigra. Við getum hagnast á því að halda fast í gamlar minjar í stað þess að fleygja þeim, þetta virkar annars staðar í heiminum og ég sé ekki neina ástæðu til að það virki ekki hér,“ segir Georges S. Zouain.

kjon@mbl.is