Kátur Andrés Önd gleður börn og fullorðna um allan heim.
Kátur Andrés Önd gleður börn og fullorðna um allan heim.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Andrés Önd er heldur grunnhyggin önd og afskaplega skapbráð. Hann virðist ekkert róast með aldrinum, þótt hann teljist orðinn 75 ára. Afmæli hans er miðað við 9.

Andrés Önd er heldur grunnhyggin önd og afskaplega skapbráð. Hann virðist ekkert róast með aldrinum, þótt hann teljist orðinn 75 ára. Afmæli hans er miðað við 9. júní 1934, þegar fyrsta teiknimyndin með honum í aðalhlutverki var sýnd, myndin The Wise Little Hen, eða Litla, vitra hænan. Í henni var Andrés í hlutverki heldur latrar andar, sem reyndi að koma sér undan verkefnum, allt þar til vitra hænan kenndi honum gildi vinnu.

Tíu árum síðar, í kvikmyndinni The Three Caballeros (Kúrekarnir þrír), var sagt að Andrés hefði fæðst „föstudaginn þrettánda“, en það skens vísaði fyrst og fremst í óheppni steggsins, en ekki réttan fæðingardag. Enn síðar var hann sagður eiga afmæli 13. mars og sú dagsetning vafalaust einnig valin með tilliti til lánleysis andarinnar.

Kvakið fyrst, öndin svo

Andrés hefur ávallt talað heldur ógreinilega, sem engan þarf að undra, enda er hann önd. Nær óskiljanlegt kvakið í honum hefur þó fremur aukið vinsældir hans en hitt. Í tilviki Andrésar fæddist röddin á undan steggnum. Skapari hans, Walt Disney, heyrði raddsetjarann Clarence Nash lesa upp ljóð með andakvakinu sínu og ákvað að teikna önd. Sú önd átti ekki að vera ljúf og góð, eins og Mikki mús var þá orðinn, heldur varð að hafa ýmsa skapgerðarbresti.

Þar hefur Andrés svo sannarlega sótt í sig veðrið. Hann getur verið óþolandi uppalandi Ripp, Rapp og Rupp, vonlaus kærasti Andrésínu, hörmulegur nágranni Jónasar og enn verri starfsmaður, hvort sem það er hjá Jóakim frænda eða vandalausum. En samt líkar öllum vel við Drésa.

Clarence Nash kvakaði rödd Andrésar næstu áratugina, en þjálfaði svo arftaka sinn, Tony Anselmo, sem tók við 1985. Um allan heim starfa raddsetjarar, sem kvaka fyrir Andrés, hver á sínu tungumáli.

Buxnalaus, nema í sundi

Í fyrstu var Andrés spengilegri og smáfættari en hann er nú, en með auknum þroska hefur botninn breikkað og sundfitin breitt úr sér. Hann er þó enn í matrósaskyrtu og með sjóliðahúfu í stíl, gengur líka ávallt með slaufu, en er buxnalaus. Nema þegar hann fær sér sundsprett, þá fer hann úr skyrtunni og í sundbuxur!

Buxnaleysi Andrésar hefur farið fyrir brjóstið á mörgum. Aðrir kippa sér ekkert upp við að önd skuli ekki ganga í buxum og telja önnur vandamál mun brýnni í heiminum.

Að sama skapi láta sumir fara í taugarnar á sér að Andrés ali upp þríburana, frændur sína. Það á sér hins vegar sína eðlilegu skýringu. Systir Andrésar, Della, er móðir andarunganna og sendi þá til Drésa eftir að faðir þeirra lenti á spítala. Pörupiltarnir, eða pöruandarungarnir, sprengdu kínverja undir stól föður síns og hann er greinilega enn að jafna sig.

Andrés hefur upplifað margt á langri ævi. Hann lék til dæmis í áróðursmyndum í síðari heimsstyrjöldinni. Í myndinni Der Fuehrer's Face (andlit Foringjans) fékk hann taugaáfall í vopnaverksmiðjunni í Nutzi-landi (Þýskalandi nazismans) þar sem hann varð í sífellu að heilsa að nasistasið þegar andliti Hitlers brá fyrir. Í lok myndarinnar kom í ljós að allt var þetta vondur draumur.

Vinsæll á Norðurlöndum

Andrés Önd nýtur mikilla vinsælda á meðal Norðurlandaþjóða og er þar vinsælasta persóna Disney-fjölskyldunnar. Í Noregi – þar sem fyrsta Andrésar Andar Syrpan var gefin út árið 1968 – eru seldar rúmlega 4 milljónir af Syrpum árlega, sem gerir hana að vinsælustu myndasögubókum á Norðurlöndum og slær þá jafnvel út metsölubækur á borð við Söguna um Ísfólkið, Morgan Kane og Harry Potter. Í Finnlandi hefur vikublaðið Andrés Önd 1,3 milljónir lesenda, sem jafngildir því að 25% þjóðarinnar séu í tengslum við Andrés.

Á hverju ári frá 1959 hefur jólaþáttur Disney „From All of Us to All of You“ verið sýndur í sjónvarpi í Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi, og er órjúfanlegur þáttur af jólahaldi margra fjölskyldna.

rsv@mbl.is

Hvernig segirðu gisp! á íslensku?

*Fyrsta Andrésblaðið á íslensku kom út fyrir 25 árum. Þar voru Danir að verki, þeir sömu og gáfu út Andrés á dönsku. Á Íslandi höfðu sumir áhyggjur af dönskuþekkingu landans því áratugum saman höfðu Íslendingar haldið dönskukunnáttu sinni við með lestri á Andrési og félögum.

*Árið 1991 fékk bókaforlagið Vaka-Helgafell rétt til þess að gefa út blöðin um Andrés og félaga í samvinnu við danska forlagið. Það má því segja að Andrés hafi flutt til Íslands 5. ágúst 1991. Myndasögublaðið um þá félagana kemur nú út vikulega..

*Árið 1984 hlotnaðist Andrési einn mesti heiður sem hlotnast persónum í kvikmyndaiðnaðinum. Þá skildi hann eftir fótspor sín í blautri steypu við hið heimsfræga Chinese Theatre í Hollywood. Sá heiður fellur sjaldan ómennskum stjörnum í hlut.

*Fyrsti varningurinn sem tengdist Andrési Önd var settur á markað á fjórða áratugnum. Þar mátti meðal annars finna dúkkur, kökukrúsir, lampa, brauð og appelsínusafa, svo eitthvað sé nefnt.

*Myndasögublöð og -bækur um þennan skapvonda stegg hafa verið þýddar, lesnar, prentaðar og endurprentaðar í milljónum eintaka um heim allan.