Áhugi Fjölmenni fylgdist með hljóðinnsetningu Haraldar Jónssonar.
Áhugi Fjölmenni fylgdist með hljóðinnsetningu Haraldar Jónssonar. — asdf
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Hin árlega listahátíð núna (now) hefur fest rætur í annars fjölbreyttu listalífi Winnipeg í Kanada og tugir íslenskra listamanna hafa tekið þátt í henni frá því henni var hleypt af stokkunum vorið 2007.

Eftir Steinþór Guðbjartsson

steinthor@mbl.is

Þetta er stórkostlegt, tær snilld,“ segir Atli Ásmundsson, aðalræðismaður Íslands í Winnipeg í Kanada, um nýjan disk Baggalúts, en lögin eru samin við kvæði skáldanna K.N. (Kristjáns N. Júlíus) og Stephans G. Stephanssonar í Vesturheimi í tengslum við þátttöku hljómsveitarinnar í listahátíðinni núna (now). ,,Með disknum hafa íslensku listamennirnir sameinað tvo menningarheima í einn. Þannig viðhalda þeir menningararfleifðinni og það er einn helsti tilgangur hátíðarinnar, að reyna að leiða saman menningarstraumana í Vesturheimi og á Íslandi,“ bætir Atli við.

Guðmundur Pálsson, söngvari Baggalúts, segir að eftir heimsókn hljómsveitarinnar í Íslendingabyggðir í Manitoba og Norður-Dakóta í fyrra og kynni af góðu fólki af íslenskum ættum á svæðinu hafi diskurinn orðið til. ,,Það kom okkur mjög á óvart hvað kvæðin eftir K.N. og Stephan G. eru rík í huga fólksins,“ segir Guðmundur og bætir við að eftir heimsóknina hafi hljómsveitin skoðað betur ljóð eftir fyrrnefnd skáld og komist að þeirri niðurstöðu að það lægi vel við að syngja mörg þeirra. ,,Við heilluðumst af þessu og ákváðum að þakka fyrir okkur með þessum hætti.“

Ný kynslóð virkjuð

Hugmyndin að hátíðinni varð til í eldhúsinu hjá Atla og Þrúði Helgadóttur. Hjónin höfðu lengi velt fyrir sér nýjum möguleikum til að viðhalda og styrkja íslensku menningararfleifðina vestra og voru fljótlega sannfærð um að best væri að virkja nýja kynslóð, stuðla að virkri þátttöku ungs listafólks með því að koma kanadískri og íslenskri list saman á framfæri. Listir urðu fyrir valinu vegna þess hve listalífið er líflegt í báðum menningarheimunum. Atli hafði fengið hóp þekkts fólks af íslenskum ættum vestra til þess að vinna að hugmyndum til að efla samstarf Íslendinga og fólks af íslenskum ættum og þetta útspil hans hitti í mark. ,,Atli átti hugmyndina að listahátíðinni og síðan útfærðum við hana saman,“ segir Tim Samson, lögfræðingur, en auk hans og Atla voru í hópnum Janis Johnson, öldungadeildarþingmaður, Neil Bardal, útfararstjóri, Eric Stefanson, viðskiptaráðgjafi og fyrrverandi ráðherra, Davíð Gíslason, bóndi, og Bill Pearlmutter, endurskoðandi.

Atli áréttar að hugmyndin með listahátíðinni hafi verið að virkja ungt fólk, sem ekki hafi verið áberandi í samstarfi fólks af íslenskum ættum og Íslendinga. Hvort sem litið hafi verið til Íslands eða Kanada hafi mátt sjá fjölda mjög hæfra listamanna í tónlist, myndlist, leiklist og svo framvegis. ,,Þegar við skoðuðum þetta nánar kom í ljós að margt hæfileikafólk í listum í Manitoba var af íslenskum ættum og hafði áhuga á rótum sínum og sögu forfeðra sinna. Síðan kom upp sú hugmynd að reyna að fá þetta fólk, sem við kynntumst, til að vinna með íslenskum listamönnum og halda hér uppákomur. Það sem mestu skiptir er að nú er fjölmargt fólk á svæðinu, bæði af íslenskum ættum og aðrir, orðið mjög áhugasamt um Ísland og sérstaklega um íslenskar listir. Íslensk tónlist er æ meir spiluð hjá útvarpsstöðvunum í Winnipeg og heilmikið er fjallað um Ísland og íslenska list og núna (now) í blöðum, sjónvarpi og útvarpi.“

Núna (now) og Feneyjatvíæringurinn

,,Strax í byrjun reyndi stjórnin að gera listráðið ábyrgt fyrir eins miklu og hægt var,“ segir Tim. Hann segir það hafa verið lykilatriði að stofna listráðið og ráða Rob Rousseau sem framkvæmdastjóra. Eftir að listráðið hafi verið stofnað hafi stjórnin ákveðið að senda tvo listráðsmenn til Íslands til þess að fá listamenn á hátíðina enda hafi þessir listamenn næmt auga fyrir því hvað eigi við og hvað ekki. Tristin Tergesen og Caelum Vatnsdal fóru í fyrstu ferðina snemma árs 2007. ,,Atli lagði okkur lífsreglurnar og auk þess þekktum við nokkra listamenn sem komu okkur áfram,“ segir Tristin. ,,Við byggðum upp góð sambönd og fengum meðal annars hjónin og myndlistarmennina Ragnar Kjartansson og Ásdísi Sif Gunnarsdóttur til að sýna á fyrstu hátíðinni.“

Ragnar segir að það hafi verið frábært að taka þátt í núna (now) og blandast þannig saman við senuna í Winnipeg. Hátíðin sé líka svo heimilisleg og vingjarnleg. ,,Þetta er eitthvað það skemmtilegasta sem ég hef tekið þátt í,“ segir hann og bætir við að hátíðin hafi gríðarlega mikla þýðingu við að mynda tengsl milli nýja og gamla Íslands. ,,Atli hefur haft vit á því að fá framsækna listamenn í Winnipeg til liðs við sig og þess vegna er þetta ekki búrókratahátíð enda hefur hún haft heilmikil áhrif og komið á lifandi samskiptum milli listamanna í Winnipeg og Reykjavík. Það hefur verið frábært að kynnast þessari góðu listasenu í Winnipeg. Það hafa myndast vináttu- og listræn tengsl og svo komst ég náttúrlega í kynni við Banff Center.“

Til nánari skýringar var Ragnar í hópi sex íslenskra nútímalistamanna sem voru með sýningu hjá Sundogs í Truck Gallery í Calgary 2008, en um samvinnuverkefni Truck og núna (now) var að ræða. Í þeirri ferð heimsóttu listamennirnir Banff Art Center í nágrenninu. Þar kynntist Ragnar starfsemi listamiðstöðvarinnar og svo fór að hann var fyrsti styrkþegi sjóðsins The Benediktson Fellowship for Icelandic Artists, sem er bundinn við BAC og var stofnaður af Adriana og Stephan Benediktson, dóttursyni Stephans G. Stephanssonar. Í ægifegurð og skjóli Klettafjallanna aðstoðaði BAC hann við að gera myndbandsinnsetningu, sem er hluti framlags hans á Feneyjatvíæringnum, og síðar verður afrakstur Ragnars á Feneyjatvíæringnum meðal annars sýndur hjá BAC.

,,Tannhjól í stóru verki“

Tristin segir að Atli og Janis Johnson hafi kynnt sér, John Samson og Arne McPherson hugmyndina yfir rjúkandi kaffi og hjólin hafi þegar farið að snúast. ,,Atli þekkti okkur og plantaði fræjunum sem síðan hafa blómstrað og aldrei meir en nú. Við lögðum strax til að Erika McPherson, Caelum Vatnsdal og Freya Olafson yrðu með okkur í listráðinu og John lagði til að Robbie sæi um að semja um sýningarstaði. Í listráðinu var sérfræðingur á hverju sviði og frá byrjun hefur John til dæmis lagt á ráðin um tónlistina, Freya hefur séð um dansinn, Arne um leiklistina, Caelum um kvikmyndirnar, ég um bókmenntirnar og Erika um myndlistina. Við höfum öll farið til Íslands til þess að fá listamenn á hátíðina og höfum þannig líka tengst mörgum sem við hefðum annars ekki haft tækifæri til þess að kynnast. Ég er til dæmis í góðu sambandi við listamenn sem komu á hátíðina fyrsta árið og þeir benda mér gjarnan á áhugaverða listamenn. Þannig hleður þetta allt saman utan á sig og þessi tenging er sérlega áhugaverð og gefandi. Það er ekki leiðinlegt til þess að vita að við vorum fyrst til þess að fá Megas og Lay Low til þess að syngja í Kanada. Ég er mjög hreykin af því að vera hluti af þessu ævintýri.“

,,Það var virkilega gaman að spila fyrir þetta fólk,“ segir meistari Megas, sem kom fram með Senuþjófunum, og áréttar mjög góðar móttökur. Hann segir að þó gestir á tónleikunum í Winnipeg hafi ekki talað mikla íslensku hafi sér og hljómsveitinni tekist að trekkja upp mikla stemmningu. Hins vegar hafi íslenskukunnátta gesta á Gimli og í Riverton verið allt önnur og meiri. ,,Sumir töluðu mjög fallegt mál, rifjar hann upp. ,,Það er lærdómsríkt að fara þangað og heyra málið talað rétt.“

Baggalútur, Senuþjófarnir og Megas slógu í gegn en Megas er lítillátur þegar kemur að hans hlut í núna (now). ,,Við vorum lítið tannhjól í stóru verki,“ segir hann. Megas bætir við að augljóslega sé mikið menningarstarf unnið vestra og núna (now) standi fyrir stóra hluti. ,,Það lögðu sig allir vel fram og þessir frændur okkar fyrir vestan eiga allt gott skilið.“

Gordon Reykdal einstakur

Listráðið hefur unnið vel saman og Tristin segir að það hafi ekki síður verið gefandi að vinna með öllu þessu frábæra fólki. ,,Fyrstu tvö árin fengum við mjög góðan fjárhagsstuðning frá íslenskum fyrirtækjum en nú koma styrkir mest frá kanadískum fyrirtækjum í eigu fólks af íslenskum ættum. Í þessu sambandi má nefna að Gordon Reykdal, ræðismaður Íslands í Edmonton og eigandi öflugs fjármálafyrirtækis í Kanada, var langmesti styrktarmaður hátíðarinnar í ár, en hann hefur auk þess lagt mjög mikið af mörkum til styrktar blaðinu Lögbergi-Heimskringlu, Þjóðræknisfélaginu í Norður-Ameríku og öðrum félögum sem tengjast Íslandi. Samanlagt nema styrkir hans til þessara mála hundruðum þúsunda dollara. Icelandair hefur einnig verið mikilvægur bakhjarl hátíðarinnar.“

Tristin segir að nánast allt hafi gengið upp. Einna ánægjulegast hafi verið, þegar áhugafólk um listir, fólk utan íslenska samfélagsins, hafi komið til sín og þakkað fyrir að hafa fengið tækifæri til þess að kynnast ákveðnum listamönnum og verkum þeirra.

Tim segir að margt hafi stuðlað að góðu gengi. Í fyrsta lagi nefnir hann fjölbreytta dagskrá og í öðru lagi sé hátíðin skipulögð af fólki um og undir 40 ára aldri með sama aldursflokk fyrst og fremst í huga þó auðvitað sé lagt upp úr því að allir finni eitthvað við sitt hæfi. ,,Okkur tókst að halda fyrri kynslóðum virkum í samfélaginu og með núna (now) náum við til nýrrar kynslóðar.“

Tim bætir við að listamennirnir nái ekki síður til eldri kynslóða og nefnir í því sambandi að fulltrúar á þjóðræknisþinginu á Gimli, sem hafi flestir verið í eldri kantinum, hafi kunnað sérlega vel að meta Baggalút, Senuþjófana og Megas. ,,Þeir slógu í gegn og þingfulltrúarnir skemmtu sér eins vel og yngri gestir gerðu á tónleikunum í Winnipeg og aðrir aldurshópar í Riverton. Fyrirlestrarnir á Gimli eru annað dæmi. Þeir voru fræðandi, höfðuðu til allra og tengdu þetta allt saman saman. Það er ekki hægt að halda fólki áhugasömu um eitthvað nema það höfði til þess og það er einmitt það sem núna (now) gerir.“

Tim rifjar upp að íslenskir listamenn hafi af og til heimsótt Manitoba en aldrei fyrr hafi þeir unnið með kanadískum listamönnum eins og í núna (now). ,,María Markan var ein sú fyrsta til að syngja hérna og margir aðrir frábærir íslenskir listamenn hafa heimsótt okkur en skipulagið hefur aldrei verið í líkingu við það sem við sjáum á þessari hátíð. ,,Það komust færri að en vildu og það segir sína sögu.“

Opnar dyr

,,Nær allt í sambandi við hátíðina hefur komið mér á óvart,“ segir Caelum Vatnsdal, ritstjóri LH. Hann segir að listráðið hafi rennt blint í sjóinn og ekki gert sér grein fyrir árangrinum. Hugmyndin hafi alltaf verið að vekja fyrst athygli á hátíðinni innan vesturíslenska samfélagsins og vinna áhugann þaðan út til hins almenna borgara. ,,Það hefur tekist og við getum ekki annað en verið ánægð.“

Caelum segir að áhuginn á Íslandi hafi líka komið sér á óvart. Hann hafi farið tvisvar til Íslands á nýliðnum árum og fundið fyrir ótrúlega miklum stuðningi innan íslenska listheimsins. ,,Það er mjög uppbyggjandi að finna fyrir þessum stuðningi og áhuga,“ segir hann.

Lokaatriði hátíðarinnar að þessu sinni var sýning leikritsins Brims eftir Jón Atla Jónasson. Arne McPherson leikstýrði og var ánægður með útkomuna. ,,Þetta gekk mjög vel,“ segir hann.

Allir eru sammála um að núna (now) hafi aldrei gengið betur en í ár. ,,Við fengum mjög góða aðsókn á alla viðburði og sérlega jákvæð viðbrögð,“ segir Arne. ,,Við höfum sent skýr skilaboð til samfélagsins og nú er fólk farið að hlakka til viðburðanna. Fyrsta árið vissi enginn fyrir hvað við stóðum en síðan hefur þetta spurst út og núna (now) er orðin þekkt hátíð.“

Áhorfendur á Brimi klöppuðu hátíðinni lof í lófa og sérstaklega var Rob Rousseau þakkað fyrir skipulagninguna í heild. ,,Það er einstaklega gaman að skipuleggja núna (now) og vinna með eins skapandi fólki og raun ber vitni,“ segir hann.

Rob bendir á að margar hátíðir í Winnipeg eigi sér langa sögu og mikla hefð, en núna (now) hafi farið mjög vel af stað og vegna fjölbreytileika sé ástæða til að ætla að hátíðin eigi bjarta framtíð. ,,Með hátíðinni í ár styrktum við ræturnar í samfélaginu og í því sambandi hafði mikið að segja að dreifa viðburðunum á fimm helgar með áherslu á sérstaka listgrein um hverja helgi. Hátíðin gekk vel fyrstu tvö árin og núna fór hún á flug. Góð aðsókn var á alla viðburði, listamennirnir fengu fín viðbrögð og vonandi getum við gert sambærilega hluti á Íslandi í náinni framtíð.“

Draumur listamanna

Haraldur Jónsson var með hljóðinnsetningu á Gimli og var orðlaus yfir fjölda gesta og sýndum áhuga. „Það er mjög spennandi og áhugavert að sýna í Manitoba,“ segir hann, en Haraldur tók þátt í samsýningu í Winnipeg fyrir um þremur árum. Hann segir að engar tvær sýningar séu eins og hver sýning sé í nýju samhengi. „Mér finnst mjög gaman að sýna í opnu rými eins og á Gimli og segja má að þar sé draumaaðstaða.“

Haraldur minnir á að núna (now) sé til þess að brúa bilið á milli menningarstrauma vestan hafs og austan. Sýningu á Gimli fylgi margbrotnar tilfinningar og þeim megi líkja við tilfinningar sem fólk af íslenskum ættum á svæðinu hafi til Íslands. Þannig nái hátíðin markmiði sínu. „Mér finnst að þau tengsl sem ég upplifi í gegnum sýninguna séu eins og sterk fjölskyldutengsl.“ Hann leggur áherslu á að listamennirnir skapi hátíðina hverju sinni og það sé ánægjulegt að vera í hópi þessara listamanna sem hafi vakið mikla athygli vegna listarinnar. „Hátíðin hefur skartað frábærum listamönnum og hún er að mörgu leyti sambærileg við Listahátíð Reykjavíkur, sem ég sýndi á í fyrra.“

John K. Samson og Erika McPherson heimsóttu íslenskar vinnustofur í vetur í þeim tilgangi að fá listamenn á hátíðina og tóku meðal annars hús á Haraldi. „Það myndaðist tenging og ég er rosalega glaður yfir því að fá að sýna í svona samhengi sem hefur mikla virkni. Listheimurinn er einangraður heimur eins og heimur rafvirkja eða lækna eða laxveiðimanna eða golfara og að fá að sýna í miðbæ Gimli, lífæðinni, gerir mér kleift að ná nánast til allra bæjarbúa. Það er draumur allra listamanna að fá svona hámarksáhorf.“

Eflir listalífið í Manitoba

Peter Bjornson, menntamálaráðherra Manitoba, segir að fylkið sé eins öflugt og það er vegna fjölmenningarinnar. Þjóðarbrotin hafi komið með menningu sína með sér og lagt rækt við hana. Hvergi í Kanada séu fleiri listamenn miðað við fólksfjölda og Manitobafylki leggi mikið upp úr menningar- og listalífi. „Það er mikill akkur í hátíð eins og núna (now), því hún er ekki aðeins til vitnis um íslenskan menningararf heldur eflir öflugt listalíf í fylkinu.“

Íslensk tónlist

Gegnt Lakeview-hótelinu á Gimli eru nokkrir veitingastaðir og þegar gengið er framhjá Kris's Fish má heyra tónlist með Megasi og Baggalúti, listamönnum sem skemmtu í Winnipeg, Riverton og á Gimli síðustu helgina í apríl, þegar þjóðræknisþingið fór fram á Gimli. „Ég fór á tónleikana hjá þeim og skemmti mér konunglega,“ segir Nick Batger sem rekur veitingastaðinn. Hann bætir við að tónlist Megasar og Baggalúts sé honum að skapi og hann vilji leyfa gestum og gangandi að njóta tónlistarinnar með sér.

Nick segist hafa hlustað á íslenska tónlist lítillega en þetta hafi verið fyrstu tónleikarnir með íslenskum tónlistarmönnum sem hann hafi farið á. „Tónleikarnir færðu mig nær uppruna mínum og höfðu mikil áhrif á mig.“

Gimli hentar vel

Tammy Axelsson, bæjarstjóri á Gimli, segir frábært að hafa fengið hluta hátíðarinnar til Gimli og aðsóknin hafi sýnt að bæjarbúar og aðrir hafi kunnað að meta sýningarstaðinn og listamennina. „Það hentar mjög vel fyrir alla að hafa hluta hátíðarinnar á Gimli,“ segir hún. „Menning og listir eiga sér mikla hefð á Gimli og hér hafa alist upp margir listamenn á ýmsum sviðum.“

Gimli er hjarta Nýja Íslands, eins og stendur á skilti við þjóðveg númer 8, og margir íslenskir listamenn hafa komið fram á Gimli undanfarin ár. Tammy segir að séu listamenn óþekktir sé alltaf erfitt að fá áhorfendur og það eigi við um Gimli eins og aðra staði. Hins vegar sé alltaf mikill áhugi á íslenskum listamönnum, þegar þeir komi til Gimli. „Íslenskir tónlistarmenn eins og til dæmis Björk, Sigur Rós og Magni, sem hafa skapað sér nafn erlendis, hafa rutt brautina fyrir aðra og því er alltaf góð aðsókn á Gimli þegar íslenskir tónlistarmenn eru á ferðinni,“ segir hún. Tammy bætir við að óvenjuleg list eigi líka upp á pallborðið á Gimli. „Fólk er spennt fyrir hinu óþekkta og sýning Haraldar Jónssonar er gott dæmi um það.“

Tammy segist þegar hafa greint skipuleggjendum hátíðarinnar frá því að hún voni að Gimli verði áfram vettvangur hátíðarinnar að einhverju leyti. „Við höfum góða aðstöðu fyrir hina ýmsu listviðburði, staðarblaðið Interlake Spectator sinnir þeim vel og við viljum taka þátt í þessu verkefni.“

Listahátíð ungs fólks

Núna (now) (www.nunanow.com) er listahátíð ungs fólks af íslenskum ættum í Vesturheimi og á Íslandi. Hún fór fram í apríl og maí og var þetta í þriðja skipti sem hátíðin er haldin. Megináhersla er á Winnipeg og þar hafa flestir viðburðir verið, en einnig í Calgary, Toronto, Gimli og Riverton. Tugir íslenskra og kanadískra listamanna hafa tekið þátt í hátíðinni og nokkrir kanadískir listamenn hafa einnig farið til Íslands á vegum núna (now). ,,Árangurinn er ótrúlegur og það er frábært að hafa fengið tækifæri að vera með í uppbyggingunni frá byrjun,“ segir Freya Olafson, dansari og stjórnarmaður í listráði sýningarinnar.

„Sérstök upplifun“

Guðmundur Pálsson, söngvari Baggalúts, segir að þátttakan skilji eftir frábærar minningar. Gífurleg stemning hafi verið á öllum stöðum. Andrúmsloftið á tónleikunum í Winnipeg hafi verið eins og á hverjum öðrum tónleikum í stórborg en á litlu stöðunum úti á landi hafi allt verið heimilislegra og líkara samkomum. „Tónlistin féll ekki síður í kramið hjá eldra fólkinu og auðvitað fundum við meiri tengingu við Ísland á þjóðræknisþinginu á Gimli og í Riverton en á tónleikunum í Winnipeg enda hikaði fólk ekki við að koma til okkar og ræða málin á íslensku. Það var mjög sérstök upplifun.“

Guðmundur bætir við að það hafi líka verið einstök upplifun að spila í Icelandic State Park skammt frá Mountain í Norður-Dakóta, en diskurinn nefnist einmitt Sólskinið í Dakota og verður væntanlega gefinn út á Íslandi innan skamms.