Gala gaukar pera er eitthvað þar sem manneskja er stungin með rýtingi í bakið og það kemur ekki blóð heldur söngur. Þessari ágætu skilgreiningu skaut Garðar Cortes af sviðinu í Íslensku óperunni, þegar hann sl. sunnudag bauð gesti velkomna á nokkuð...

Gala gaukar pera er eitthvað þar sem manneskja er stungin með rýtingi í bakið og það kemur ekki blóð heldur söngur. Þessari ágætu skilgreiningu skaut Garðar Cortes af sviðinu í Íslensku óperunni, þegar hann sl. sunnudag bauð gesti velkomna á nokkuð óvenjulegum tónleikum. Þarna sem hann stóð með allan Óperukórinn að baki bætti hann við: Okkur blæðir ekki, við syngjum - fyrir okkur og fyrir ykkur! Sýtum ekki, því búið er gott, heldur viljum sýna ykkur styrktarfélögum Óperunnar smá þakklætisvott fyrir dyggan stuðning. Með rýtinginn í bakinu, Óperuna að síga á hnén - enga peninga til að halda áfram út árið og búið að segja starfsfólkinu upp, var slegið upp veislu. Þakkað og sungið af hjartans lyst.

Fólkið í Óperukórnum, 60­70 manns, töldu ekkert eftir sér að bæta í sjálfboðavinnu á sig tónleikum, ekki fremur en að vera ávallt boðið og búið þegar Óperunni lá við. Þarna er undirstaðan sem allar óperusýningarnar hvíla á. Og þetta er makalaust góður kór, meðal þess albesta sem heyrist í óperuhúsum. Og hann er harla óvenjulegur. Þarna má sjá þjóðréttarfræðing úr utanríkisþjónustunni, einn helsta rafmagnsverkfræðing landsins, skólastjóra Söngskólans, einsöngvara og yfirleitt fólk úr öllum stéttum, sem ekki telur eftir sér strangar æfingar eftir vinnutíma og sýningar á kvöldin fyrir sáralitla umbun. Án þessa fólks og áhuga þess og getu væri Ópera ekki til á Íslandi.

Sama má segja um einsöngvarana. Á tiltölulega stuttum tíma eru komnir upp íslenskir toppsöngvarar, sem sumir syngja hér heima í óperusýningunum og halda þeim uppi, aðrir syngja við erlend óperuhús. En það gerir ekkert til, eins og hann Garðar sagði, þegar þeir eru fúsir til að koma heim og leggja óperunni lið, eins og t.d. hún Ingveldur Ýr, sem kom frá Vínaróperunni til að syngja í Évgení Ónegín og nú á þessum tónleikum fyrir okkur landa sína í hverri aríunni af annarri. Diddú fór líka á kostum í hverju verkinu af öðru. Hún bætir alltaf við sig. Maður verður alltaf jafn hissa að einhver skuli ekki fyrir löngu verið búinn að hrifsa hana í burtu. En lifandis ósköp er gaman að hún skuli einmitt kjósa að syngja fyrir okkur hér, þrátt fyrir lítil laun og svigrúm.

Kannski er dæmigert fyrir aðstæðurnar í þessu fámenna og erfiða landi okkar, sem eftir guðs og manna lögum ætti í rauninni ekki að geta haldið uppi óperu og öllu hinu, að rétt þegar tónleikarnir áttu að hefjast sat aðalsöngkonan Diddú enn í skafli í tvo tíma uppi í Mosfellssveit. Búið að umbylta prógramminu ef hún skyldi ekki losna í tæka tíð. Og Bergþór Pálsson fastur norður á Akureyri. En stjórnandi kórsins, Garðar Cortes, brá sér þá bara í einsöngvarahlutverkið líka eftir þörfum, án þess að það virtist trufla kórinn baun að horfa á bakið á honum. Þetta fólk lætur ekki að sér hæða. Leysir bara hlutina. Nú er samt óvíst að það dugi til hjá sparneytnustu óperu heims. En grátlegt væri það ef þessari óperu, sem búið er að byggja upp í svo listrænt form með slíkri ósérhlífni, blæddi út á vormánuðum og þyrfti að byrja upp á nýtt eftir brúkunarleysi. Þetta voru stórkostlega skemmtilegir tónleikar - bein útsending í hjörtun.

Á þessu lifum við Íslendingar og getum ekki annað. Því dugmikla fólki sem vill leggja til að halda hlutunum í gangi hér í erfiðu landi og fámenni. Það var ekki að ástæðulausu að danski kaupsýslumaðurinn Bröste efndi fullur aðdáunar til bjartsýnisverðlauna fyrir svona óforbetranlega einstaklinga. Okkur hafa lagst til margir góðir vinir. Einn er hann Vladimir Ashkenazy, sem var betri en enginn þegar við í einu bjartsýniskastinu vorum að koma upp alvöru listahátíð. Þá ekki aðeins gaf hálaunaður píanósnillingurinn á heimskvarða tónleika sína, heldur fékk á mörgum fyrstu listahátíðunum vini sína úr framvarðarsveit söngvara og tónlistarfólks til að koma fyrir lítinn pening. Ekki veitti af að út spyrðist meðal þessara alþjóðlegu listamanna að við værum nú brúkleg menningarþjóð. Ashkenazy mun enn koma í sumar á listahátíð á lýðveldisári og verða þakkað sem heiðursgesti. Þeir eru fleiri sem skilja íslenskar aðstæður og leggja sitt til af óeigingirni.

Í rauninni er mesta furða hvað við getum sjálf. Listrænt hefur ekkert verið gefið eftir í Óperunni, á Listahátíð og víðar. Við hljótum að vera mesta furðuskepna í heimi lista, lítið land sem ætlar sér í sumar að sviðsetja hið erfiða stórverk Niflungahringinn eftir Richard Wagner með Sinfóníuhljómsveit Íslands og að mestu íslenskum söngvurum. Svo erfitt verk að fáir leggja í það utan heimaborgarinnar Bayreuth. En þá kemur einn enn velunnarinn fram, sonarsonur Wagners og sá sem best þekkir uppfærslunnar. Og Niflungahringurinn er bara með hans leyfi og hjálp sniðinn að aðstæðum, styttur í valin samtengd atriði. Aðferð sem aldrei hefur verið svo mikið sem reynd fyrr og vekur athygli í listaheiminum. Þarna verður til listviðburður á heimskvarða. En hefði það getað gengið, jafnvel í bjartsýni, ef þessi þjálfaði góði Óperukór hefði ekki verið til ásamt íslenskri sinfóníuhljómsveit, og komnir til og í þjálfun íslenskir einsöngvarar sem ráða við slík stórvirki? Ég held ekki!