Þorvaldur Finnbjörnsson
Þorvaldur Finnbjörnsson
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Eftir Þorvald Finnbjörnsson: "Í desember síðastliðnum samþykkti Alþingi lög um skattaívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja sem stunda rannsókna- og þróunarstarf."

ÍSLAND er komið í hóp þeirra landa sem veita skattaívilnanir vegna þessara mála. Af um 30 löndum innan OECD hafa rúmlega 20 þeirra komið á skattaívilnunum vegna rannsókna og þróunar á einn eða annan hátt. Markmið laganna er „að bæta samkeppnisskilyrði nýsköpunarfyrirtækja og efla rannsóknir og þróunarstarf, með því annars vegar að veita nýsköpunarfyrirtækjum rétt til skattfrádráttar vegna kostnaðar við nýsköpunarverkefni og hins vegar að hvetja til þess að menn og lögaðilar fjárfesti í þeim að uppfylltum tilteknum skilyrðum“. Í lögunum er gerður greinarmunur á skattfrádrætti annarsvegar og skattafslætti hinsvegar. Skattfrádráttur er frádráttur frá álögðum tekjuskatti eða endurgreiðsla á honum á meðan skattafsláttur er frádráttur frá tekjuskattsstofni vegna hlutabréfakaupa í nýsköpunarfyrirtæki. Hugmyndin að skattfrádrætti er að einhverju leyti byggð á reynslu Norðmanna. Þeir gera ráð fyrir að fyrirtæki sem leggja fé til rannsókna og þróunar fái ákveðna endurgreiðslu af tekjuskatti. Hafi fyrirtækið hinsvegar ekki greitt slíkan skatt fær það samt sem áður greitt úr ríkissjóði samsvarandi hlutfall. Slíkt kerfi mismunar fyrirtækjum minna en flest önnur kerfi, þar sem fyrirtæki sem uppfyllir skilyrði laganna getur reiknað með að fá greidda ákveðna upphæð úr ríkissjóði. Fyrst er því lækkaður skattur með frádrættinum og ef hann er greiddur upp með þessu er restin greidd út til fyrirtækisins. Lögin heimila því öllum sem sannarlega stunda rannsóknir og þróun að fá skattafrádrátt. Þetta er því fremur jákvætt kerfi fyrir nýsköpunarfyrirtæki sem stunda rannsóknir og þróun. Nýsamþykkt lög eru byggð á sömu stoðum; ef frádráttur er hærri en álagður tekjuskattur skal greiða mismuninn til nýsköpunarfyrirtækisins. Til að fyrirtæki geti fengið skattfrádrátt þarf að leita staðfestingar Rannsóknarmiðstöðvar Íslands, Rannís, á því að fyrirtækið sé nýsköpunarfyrirtæki í skilningi laganna. Fyrirtæki þurfa að vinna að verkefnum sem auka virði vöru eða þjónustu og að hafa lagt fram viðskiptaáætlun. Nýsköpunarfyrirtæki þurfa að hafa lagt 5 til 50 milljónir króna til rannsókna og þróunar á viðmiðunarárinu. Þó má hækka hámarkið í 75 milljónir ef um er að ræða aðkeypta þjónustu frá viðurkenndum aðila. Heimilt er að veita skattafrádrátt að upphæð 15% af viðurkenndum útgjöldum miðað við ofangreinda upphæð. Nýsköpunarfyrirtæki þurfa að sýna fram á að verkaferlar séu vel skilgreindir og hæfi starfsfólks. Fyrirtæki sem hyggjast sækja um skattafrádrátt eða skilgreiningu sem nýsköpunarfyrirtæki þurfa að halda rannsóknar- og þróunarkostnaði aðskildum í bókhaldi sínu. Þar sem árið 2010 er fyrsta rekstrarárið sem lögin taka til er mikilvægt að huga að bókhaldsmálum strax í upphafi árs.

Til að fyrirtæki eða einstaklingar geti fengið skattafslátt vegna fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtæki þarf einnig að leita staðfestingar Rannís um að um sé að ræða nýsköpunarfyrirtæki. Skilyrði er að rannsóknar- og þróunarkostnaður undanfarin tvö ár af þremur næst á undan hafi verið meira en 1,5% af veltu eða að minnsta kosti 40 milljónum króna hafi verið varið í þennan málaflokk. Einnig þarf að gera grein fyrir því að fyrirtækið hafi skilgreinda ferla og hæft starfsfólk til að sinna þessum málum. Að auki þarf hluthafafundur að ákvarða hlutafjáraukningu og upplýsingagjöf til fjárfesta þarf að vera tryggð. Sá aðili sem fjárfestir í nýsköpunarfyrirtæki sem fengið hefur staðfestingu Rannís getur dregið andvirði keyptra hlutabréfa frá skatti, með ákveðnum takmörkunum þó. Nýsköpunarfyrirtæki sem óskað er skattaafsláttar vegna fjárfestingar í þarf ekki endilega að vera staðsett á Íslandi. Hægt er að fara fram á skattaafslátt vegna fjárfestingar í fyrirtækjum á EES-svæðinu, í öllum EFTA-löndum og í Færeyjum. Viðkomandi nýsköpunarfyrirtæki skal þó hafa staðfestingu stofnunar sem er sambærileg Rannís. Íslensk stjórnvöld hafa sýnt skilning á málefnum rannsókna og þróunar á síðustu árum. Þetta hefur m.a. leitt til þess að íslensk fyrirtæki eru framarlega í samanburði við önnur lönd hvað varðar nýsköpunarvirkni. Íslensk stjórnvöld hafa aukið framlög til sjóða sem styðja við rannsóknir og þróunarstarf, verulega á síðari árum. Skattaívilnun er leið ríkisvaldsins til að lækka kostnað fyrirtækja við nýsköpun. Þá hafa mörg ríki einnig beitt opinberum innkaupum við nýsköpun (public procurement). Þessi leið er vel til þess fallin að styðja við nýsköpun þar sem opinberir aðilar beina kaupum á nýjungum til þekkingarfyrirtækja og taka einnig beinan þátt í þróun nýrra lausna. Dæmi um þetta er þegar hið opinbera þarf sérstakar lausnir á tilteknu sviði og leitar til fyrirtækis um að þróa lausn. Opinberi aðilinn leggur fram fé og ráðgjöf um viðkomandi lausn á meðan fyrirtækið leggur fram aðstöðu og færni starfsmanna og margt fleira. Með þessu er kaupandinn að koma að nýsköpun mun fyrr en áður og getur með því komið í veg fyrir óþarfa tafir á verkefnum. Íslenskt stuðningskerfi nýtir sér því þrjár leiðir; framlög úr sjóðum, skattaívilnanir og opinber innkaup við nýsköpun.

Höfundur er sviðsstjóri á greiningarsviði Rannís.