<strong>Barátta</strong> Úr einni af mörgum kröfugöngum Jubilee-samtakanna.
Barátta Úr einni af mörgum kröfugöngum Jubilee-samtakanna.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Eftir Baldur Arnarson baldura@mbl.is „ÞETTA er mjög óvenjulegt tilvik.

Eftir Baldur Arnarson

baldura@mbl.is

„ÞETTA er mjög óvenjulegt tilvik. Áhugi okkar þýðir ekki að við séum hætt að horfa til meginhlutverks okkar, sem varðar þróunarríkin og fátækt í heiminum, heldur er ástæðan sú að á Íslandi sjáum við gott dæmi sem breskur almenningur getur vel samsamað sig við [...]. Þetta er táknrænt dæmi um hvers vegna við þurfum á að halda sanngjarnara kerfi til að meðhöndla skuldir,“ segir Nick Dearden, formaður Jubilee, breskra baráttusamtaka sem beita sér fyrir niðurfellingu skulda.

„Málið er okkur skylt því bresk stjórnvöld eru því nátengd. Vegna líkra lífsskilyrða eru líkur á að Bretar geti gert sér í hugarlund hvernig það væri ef þeim væri réttur slíkur risareikningur vegna hruns sem þeir bæru ekki persónulega ábyrgð á.“

Fjöldi samtaka með í för

Aðspurður um viðbrögðin við baráttu samtakanna í Icesave-málinu fram að þessu segir Dearden deiluna hafa verið á dagskrá á fundi um 30 samtaka í Brussel fyrr í mánuðinum, þar með talið samtaka sem berjist fyrir niðurfellingu skulda.

Hann lýsir stofnun Jubilee svo:

„Samtökin voru stofnuð af hjálparstofnunum, þróunarsamtökum og verkalýðs- og trúfélögum seint á níunda áratugnum til að berjast á móti skuldaklafa þriðja heimsins, einkum fátækustu ríkjanna sem vörðu gífurlegu fé í afborganir af lánum frá alþjóðlegum stofnunum [...] í stað þess að verja því til samfélagsmála.“

Dearden segir Jubilee jafnframt berjast fyrir kerfislægum breytingum þannig að samband lánveitenda og lántaka einkennist ekki af því að ábyrgðin liggi nær eingöngu hjá lántakanda.

„Við teljum að slík breyting myndi gera fjármálakerfið síður viðkvæmt fyrir niðursveiflum.“

Staðan minnir á eldri tilvik

– Hvað dró athygli ykkar hjá Jubilee að Icesave-deilunni?

„Við litum svo á að staðan sem komin væri upp á Íslandi væri mjög svipuð og í málum sem við höfum unnið að og barist fyrir í þróunarríkjum, þar sem fólki sem ber ekki ábyrgð á lántökum og áhættutöku er gert að borga fyrir óábyrga fjármálastarfsemi. Annað atriði er að Íslendingum var gert að gera þetta, ella yrði skorið á samband þeirra við alþjóðasamfélagið [...]. Þróunarríki hafa í gegnum tíðina gengið í gegnum það sama [...]. Lánveitendur kúguðu ríki til að fara að kröfum sínum.“

Stjórnvöld valda vonbrigðum

– Hvaða skoðun hafið þið á stefnu breskra stjórnvalda í málinu?

„Við erum mjög vonsvikin í ljósi þess að það orðspor fer af breskum stjórnvöldum að þau hafi skilning á mikilvægi skuldaniðurfellingar [...] og nauðsyn þess að fara sanngjarnari leið þegar þörf krefur [...]. Beiting hryðjuverkalaga var algerlega úti í hött og sýndi hversu langt stjórnin væri tilbúin að ganga til að þvinga fram greiðslu,“ segir Dearden og bætir við að Bretar hafi vikist undan ábyrgð á því alþjóðlega fjármálakerfi sem þeir hafi mótað ásamt öðrum ríkjum.

„Við erum afar vonsvikin með að ríkin sem voru í forsvari einkavæðingar og beittu sér fyrir því að dregið skyldi úr regluverkinu um fjármálamarkaði skuli ekki sýna meiri ábyrgð eftir fjármálahrunið.“

Bono kemur ekki til greina

Ýmis þekkt andlit, þar með talið úr skemmtanabransanum, hafa tekið þátt í herferðum Jubilee.

Þeirra þekktust eru líklega Bono, öðru nafni Paul Hewson, söngvari írsku rokkhljómsveitarinnar U2, og Bob Geldof, söngvari The Boomtown Rats, en báðir voru í forsvari fyrir herferð samtakanna fyrir niðurfellingu skulda í Afríku.

Aðspurður hvort tvímenningarnir komi til greina í fyrirhugaðri herferð vegna Icesave-samningsins segir Dearden þá ekki henta að þessu sinni. Þess í stað séu samtökin að leita að þekktum menntamanni, jafnvel rithöfundi, til að verða andlit herferðarinnar. Harmleikurinn á Haítí hafi sett strik í reikninginn og seinkað undirbúningnum. Leitin að hentugum talsmanni sé því nýhafin.

Inntur eftir því hvenær herferðin fari í fullan gang segir Dearden miðað við að hún hefjist fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 6. mars en hann kveðst jafnframt líta svo á að verði útkoman nei muni Bretar verða undir miklum þrýstingi um að semja á ný, meðal annars fyrir tilstuðlan herferðarinnar.

Hollensk samtök beita sér

Hreyfingar úr ýmsum áttum

NICK Dearde segist aðspurður um hvaða samtök hyggist leggja herferð Jubilee lið að á þessu stigi geti hann aðeins staðfest að baráttusamtökin BothENDS muni slást í lið með þeim. Hins vegar hafi fulltrúar um 30 samtaka sem hittust á fundi Eurodad (European Network on Debt and Development) í Brussel nýverið sýnt málinu áhuga. Því megi reikna með að mörg þeirra gangi til liðs við herferðina.

„Ég bind vonir við að á næstu tveimur vikum muni listinn verða tekinn að skýrast. Samtökin sem ég vísa til sýndu þessu áhuga en hafa ekki formlega skráð sig til þátttöku í herferðinni framundan.“

– Hvernig brugðust fundarmenn við umræðum um málið?

„Þeir voru mjög áhugasamir um þann möguleika sem þetta mál færir okkur á að draga athyglina að því ójafnræði sem ríkir í skuldamálum í alþjóðahagkerfinu.“

Berjast gegn fátækt

Samtökin BothEnds sem Dearden vísar til hafa aðsetur í Amsterdam en þau beita sér gegn fátækt í þróunarríkjum og fyrir sjálfbærni í umhverfismálum, baráttumál sem endurspeglast í síðari hluta nafnsins en ENDS stendur fyrir „Environment and Development Service“. Fram kemur á vef samtakanna að þau hafi stutt hundruð umhverfisverndarsamtaka frá stofnun 1986.