Sólbakur Annað þeirra skipa sem fylgir með í kaupum Samherja á starfseminni á Akureyri. Skipið hét áður Kaldbakur. Var smíðað á áttunda áratugnum.
Sólbakur Annað þeirra skipa sem fylgir með í kaupum Samherja á starfseminni á Akureyri. Skipið hét áður Kaldbakur. Var smíðað á áttunda áratugnum. — Morgunblaðið/Kristján
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Fréttaskýring Þórður Gunnarsson thg@mbl.is Samherji greiðir um 15 evrur, eða tæplega 2.500 íslenskar krónur, fyrir hvert þorskígildistonn í kaupum á eignum útgerðarfélagsins Brims á Akureyri.

Fréttaskýring

Þórður Gunnarsson

thg@mbl.is

Samherji greiðir um 15 evrur, eða tæplega 2.500 íslenskar krónur, fyrir hvert þorskígildistonn í kaupum á eignum útgerðarfélagsins Brims á Akureyri. Með í kaupum Samherja fylgir fiskvinnsla á Akureyri og á Laugum og ísfisktogararnir Sólbakur og Mars (áður Árbakur). Segja má að skipin og vinnslutækin fylgi ókeypis með í kaupunum, því markaðsverð þess kvóta sem Samherji eignast við yfirtökuna á eignum Brims samsvarar um það bil öllu kaupverðinu – 14,6 milljörðum króna. Samherji seldi eitt skip erlendis á síðasta ári fyrir fimm milljarða króna, en hluti þeirra peninga verður nýttur til að greiða fyrir eignir Brims. Samherji tekur síðan yfir hluta skulda Brims hjá Landsbankanum. Heimildir Morgunblaðsins herma að Landsbankinn hafi verið áhugasamur um að Brim létti á skuldum sínum. Frumkvæðið að þessum viðskiptum kom því leyti frá bankanum, þó að Brim hafi haft forgöngu um að finna kaupanda að starfseminni á Akureyri. Landsbankinn segist í svari við fyrirspurn hafa verið „verið hlynntur sölunni.“ Samherji leggur fram 3,5 milljarða króna við kaupin, en heimildir Morgunblaðsins herma að þeir fjármunir verði nýttir til að gera Brim laust allra mála hjá skilanefnd Glitnis, en hluti skulda félagsins liggur þar. Orðalag í tilkynningu vegna sölunnar bendir til að staða Brims sé erfið, en Samherji er sagður „kaupa eignir og rekstur“. Því virðist ekki vera sem greitt sé fyrir hlutafé í því er áður hét Útgerðarfélag Akureyringa.

Sama verð og við söluna 2004

Sem áður sagði greiðir Samherji 14,6 milljarða króna fyrir starfsemi Brims á Akureyri, sé yfirtaka skulda tekin með. Starfsemin verður nú rekin undir sínu fyrra heiti – Útgerðarfélag Akureyringa (ÚA). Feðgarnir í Brim, þeir Kristján Guðmundsson og Guðmundur Kristjánsson, keyptu ÚA af Eimskipafélaginu Íslands í ársbyrjun 2004 fyrir níu milljarða króna. Á verðlagi dagsins í dag samsvarar sú upphæð um 14,6 milljörðum króna, sem er sama upphæð og Samherji greiðir í dag fyrir félagið. Salan árið 2004 var afar umdeild, en lengi var talið að KEA yrði ofan á í kapphlaupinu um ÚA. Hart var deilt á að Eimskipafélagið skyldi ekki hafa selt félagið til heimamanna, en margir óttuðust að útgerð myndi leggjast af á Akureyri eftir söluna til Brims. Guðmundur Kristjánsson, framkvæmdastjóri Brims, sagði í samtali við Morgunblaðið í janúar 2004 að hann teldi sig hafa greitt hátt verð fyrir ÚA. Jafnframt sagðist hann hafa fjármagnað kaupin með eigin fé og lánum frá Landsbankanum, sem nú átti hlut að máli vegna sölu á hluta aflaheimilda Brims á Akureyri til Samherja.

Starfsemin á Akureyri, sem nú verður aftur rekin undir nafni ÚA, hefur þó breyst talsvert frá árinu 2004. Samkvæmt ársreikningi ÚA fyrir árið 2003 voru meira en 500 stöðugildi hjá félaginu, en í dag eru þau um 150. Þegar Brim keypti félagið á þeim tíma gerði ÚA út fimm ísfisktogara, sem var úthlutað meira en 19.000 þorskígildistonnum á fiskveiðiárinu sem hófst í september 2003. Var um að ræða um 5,12% af heildaraflamarki. Samherji kaupir nú 5.900 þorskígildistonn, sem er um 2,6% af heildaraflamarki. Skerðing heildaraflamarks auk ýmissa tilfærslna, skerðinga og smærri breytinga á kvótakerfinu hafa því minnkað aflaheimildir ÚA talsvert á fáum árum, þó svo að ekki megi útiloka að hluti aflaheimilda félagsins hafi verið seldur annað. Ekki eru með í kaupunum aflaheimildir fyrir karfa, grálúðu og ufsa.

Óbreyttur rekstur

Eins og áður sagði fylgja ísfisktogararnir Sólbakur og Mars með í kaupum Samherja. Síðarnefnda skipið hefur ekki verið gert út á síðustu árum. Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, segir í samtali við Morgunblaðið að ekki sé reiknað með því að breyting verði þar á til skamms tíma. Jafnvel komi til skoðunar að selja skipið, en hins vegar liggi ekkert á í þeim efnum. „Í dag gerir Brim út eitt skip frá Akureyri. Samherji gerir út tvö bolfiskveiðiskip frá Akureyri í dag. Skip Samherja hafa ekki nægar heimildir til að vera í rekstri allt árið. Þetta er öll útgerðin á Akureyri í dag. ÚA gerði á sínum tíma út sex skip til að afla bolfisks til vinnslu. Í dag er unnið helmingi minna magn en áður,“ segir Þorsteinn Már. „Við lítum svo á að við séum að taka áhættu með þessum kaupum. En við ætlum að reyna að halda rekstri frystihússins hér á Akureyri óbreyttum, ef að forsendur haldast að mestu óbreyttar.“

VILJA LOSA BRIM UNDAN SKILANEFND GLITNIS

Útlán til Brims veðsett erlendis

Útlán Glitnis til Brims voru meðal þeirra lána sem sett voru inn í HAF Funding. HAF Funding var félag sem Glitnir hleypti af stokkunum í september 2008, skömmu fyrir gjaldþrot bankakerfisins. Tilgangurinn með HAF Funding var að breyta bundnum útlánum í lánshæfistengd skuldabréf sem voru veðhæf hjá Seðlabanka Evrópu. Lán Brims voru meðal þeirra íslensku útlána sem tekin voru inn í HAF Funding. HAF þetta var svokallað SPV (e. Special Purpose Vehicle), en stuttlega er rætt um HAF í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis. Við fall bankans urðu lán Brims þess vegna eftir í gamla bankanum. Lánum fleiri útgerðarfélaga en Brims var pakkað inn í HAF og nýtt til endurhverfra viðskipta hjá Seðlabanka Evrópu. Árni Tómasson, formaður skilanefndar Glitnis, sagði á upplýsingafundi með fréttamönnum í mars á þessu ári að samningaviðræður við Seðlabanka Evrópu í Lúxemborg á árunum 2008 og 2009 hefðu forðað því að lán til samfélagslega mikilvægra fyrirtækja yrðu seld á brunaútsölu. Vísaði Árni þar, að öllum líkindum, til lána sem pakkað var inn í HAF Funding.

Brim hefur ekki skilað inn ársreikningi frá árinu 2007, en á þeim tíma skuldaði félagið ríflega 13 milljarða króna. Lán Brims voru í erlendri mynt, svo að reikna má að að skuldir félagsins séu í dag talsvert hærri í krónum talið. Ekki náðist í Guðmund Kristjánsson, framkvæmdastjóra Brims, við vinnslu fréttarinnar í gær.

ÞORSTEINN MÁR ÓTTAST EKKI UPPTÖKU AFLAHEIMILDA

Ræddi ekki við stjórnvöld

Talsverð óvissa hefur verið ríkjandi um hver framtíðarskipan fiskveiða á Íslandi verður, en ríkjandi stjórnvöld hafa lýst því yfir að róttækra breytinga megi vænta í þeim efnum. „Ef að kjörnir fulltrúar þessa svæðis, eða hluti þeirra, ákveða að þetta sem við erum að gera hér sé ekki rétt, verður það bara að koma í ljós,“ segir Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja. Hann segist ekki hafa rætt við þingmenn eða fulltrúa stjórnvalda í aðdraganda kaupa Samherja á aflaheimildum af Brimi. „Hingað til höfum við ekki rætt við stjórnmálamenn áður en við ráðumst í fjárfestingar, við viljum ekki vinna þannig.“