Margir í Háskóla Íslands eru ósáttir við stjórnsýslu HÍ og hvernig hún hefur hegðað sér í þessu kærumáli Vantrúar.
Margir í Háskóla Íslands eru ósáttir við stjórnsýslu HÍ og hvernig hún hefur hegðað sér í þessu kærumáli Vantrúar. — Morgunblaðið/Kristinn
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Vantrú kærði hinn 4. febrúar 2010 stundakennarann Bjarna Randver Sigurvinsson í guð- og trúarbragðafræðideild fyrir umfjöllun hans um Vantrú í tímum.
Vantrú kærði hinn 4. febrúar 2010 stundakennarann Bjarna Randver Sigurvinsson í guð- og trúarbragðafræðideild fyrir umfjöllun hans um Vantrú í tímum. Á spjallþræði á innra vef Vantrúar skrifar þá Reynir Harðarson, sálfræðingur og formaður félagsins: „Kæru félagar. Klukkan 15:00 í dag lýstum við yfir heilögu stríði á hendur Bjarna Randveri og guðfræði í Háskóla Íslands.“ Reynir bætir síðan við: „Við munum berjast á vefnum, í blöðum, með bréfum og jafnvel í fjölmiðlum þar til fullur sigur er unninn.“ Aftan við þessi skrif bætir Reynir við broskarli.

Vantrúarfélagar halda því fram að þetta hafi verið skrifað í gríni og ekkert heilagt stríð hafi verið háð og hafa margoft sagt og skrifað að ekki nokkur maður hafi verið lagður í einelti. Síðast í vikunni gerðu þeir það í grein sem þeir birtu á vef sínum undir heitinu: Hvaða einelti?

Þeir fullyrða að kæra þeirra til siðanefndar HÍ geti ekki flokkast undir einelti og spjall þeirra á innra vef félagsins, sem um tvö hundruð manns hafa aðgang að, sé í hálfkæringi.

En jafnvel þótt hvorki sé horft til kærunnar né mjög meiðandi ummæla um Bjarna á innri vef Vantrúar eða þess hvernig þeir hvetja hver annan áfram í baráttu gegn honum stendur eftir að frá því að þeir lýstu yfir heilögu stríði birtu þeir 67 greinar sem fjalla bara um Bjarna og kæruna, 31 grein þar sem hann eða kæran gegn honum er nefnd og 19 þar sem umræðurnar í athugasemdakerfinu fjalla um hann eða kæruna. Þetta eru samtals 117 greinar og hefur bæst við þá tölu núna í vikunni.

Þá eru ótalin bréf sem hafa verið send á menn innan háskólans og herferð í fjölmiðlum, en strax á fyrstu vikunum eftir að kæran var lögð fram fjallaði DV um málið, í þætti hjá RÚV var tekið viðtal við félagsmann í Vantrú, sömuleiðis á útvarpsstöðinni X-inu, Smugan birti grein byggða á framburði vantrúarfélaga og Eyjan.is setti hlekk á fréttina. Þannig var fréttaflutningur af málinu mjög einhliða og lýsti hlið Vantrúar alveg þar til Pressan.is fór að fjalla um málið, en þá var hlið Bjarna Randvers einnig skýrð.

Einelti af hálfu Vantrúar

Í skýrslu um rannsókn á einelti og kynferðislegri áreitni innan HÍ, sem unnin var fyrir jafnréttisnefnd HÍ árið 2004, eru nefnd mörg atriði sem skilgreina einelti og virðist hegðun vantrúarfélaga falla undir ansi oft undir þá skilgreiningu.

Í skýrslunni er meðal annars skrifað á blaðsíðu 10: „Einelti felur í sér... síendurteknar meiðandi athugasemdir og/eða athafnir sem standa yfir ákveðið tímabil og sem beint er gegn einstaklingi eða hópi fólks sem á erfitt með að verjast því.“

Í tvö ár hafa þessar greinar birst og eru enn að birtast. Í þessum 117 greinum sem voru þegar birtar á opinberum vettvangi af hálfu vantrúarfélaga fyrir viku er Bjarni meðal annars sakaður um óheiðarleika og afbrot á borð við „innbrot“ og „þjófnað“. Þar er vísað til þess að hann hafi undir höndum útprentaðar yfir sex hundruð síður af innri vef Vantrúar. En þess ber að geta að vegna þrýstings frá blaðamanni Morgunblaðsins gaf Bjarni honum upp nafn manneskjunnar, sem hann kallar Lindu, sem lét honum þessar upplýsingar í té. Blaðamaðurinn talaði við Lindu og komst að raun um að ekki var um innbrot að ræða og að Bjarni kom þar hvergi nærri.

Í skýrslunni er líka skrifað sem dæmi um einelti: „Að fá móðgandi eða særandi athugasemdir um sig, skoðanir sínar eða einkalíf.“

Það þarf ekki að vitna í innra spjall vantrúarfélaga til að finna uppnefni sem hafa verið notuð um Bjarna. Í þessum 117 greinum á opinberum vettvangi og athugasemdum við þær hefur hann verið kallaður ónefnum eins og „andskotans hálfviti“, „hlandspekingur“, „BRandari“ og „kaunfúll barmabrundull“. Þá hefur mikið grín verið gert að skoðunum hans.

Í skýrslunni stendur: „Að lítið sé gert úr eða hæðst að persónu viðkomandi.“

Vantrúarfélagar tala oft um það á innri vefnum að þeir þurfi að gera lítið úr Bjarna og hæðast að honum. Þeir láta síðan oft verða af því á opinberum vettvangi, bæði í greinum og einnig með myndbirtingu á heimasíðu sinni þar sem andlit hans er sett undir háskólann og síðan fúkyrðaflaumur úr ranni vantrúarmanna látinn á myndina. Fyrir þá sem ekki þekkja til mætti ætla að Bjarni Randver hefði látið þessi fúkyrði falla.

Það væri of langt mál að telja upp öll atriðin sem talin eru til skilgreiningar á einelti, en svo virðist sen herferð vantrúarfélaga gegn Bjarna Randveri eigi við um meirihluta þeirra.

Og hér er ekki tekið til umfjöllunar ótalmargt í hegðun starfsmanna háskólans gagnvart Bjarna sem einnig fellur undir skilgreiningu um einelti.

Málsvörn vantrúarfélaga

Vantrú er stofnuð vegna ummæla frá biskupi Íslands, Karli Sigurbjörnssyni, árið 2004 sem þessum stofnfélögum fannst móðgandi fyrir trúleysingja. Þeir vildu með öðrum orðum rétta hlut trúleysingja í samfélaginu og, eins og kemur fram á vefsíðu þeirra, berjast gegn hindurvitnum. Þeir hafa skipulagt sig í rökræðu og jafnvel baráttu við kirkjuna og kirkjunnar menn.

Þótt aðferðirnar sem Vantrú beitir séu stundum ósvífnar má segja að aðstöðumunur vantrúarfélaga gagnvart kirkjunnar mönnum sé verulega kirkjunni í hag. Kirkjan fær mörg hundruð milljónir frá ríkinu á ári og kirkjunnar menn hafa orðið uppvísir að því að tala niður til vantrúarmanna í messum og í það minnsta í einu tilfelli kalla þá níðinga á opinberum vettvangi.

En þegar þessar aðferðir, sem þeir hafa beitt í baráttu sinni við kirkjuna, eru notaðar gegn stundakennaranum Bjarna Randveri snýst dæmið allhrikalega við. Bjarni er hvorki prestur né prófessor og átti bágt með að verjast slíku einelti af hálfu Vantrúar.

Vantrú til hróss má þó benda á að í umræðum um málið síðastliðna viku, sem þeir hafa tekið þátt í af miklum krafti, hafa þeir ekki gripið til ljóts orðbragðs og komið hefur fram í máli þeirra að þeim þyki leitt að hafa valdið Bjarna vanlíðan þótt þeir gefi ekkert eftir í kröfum sínum. Þess má líka geta að flest verstu dæmin um svakalegt orðbragð vantrúarfélaga eru nokkurra ára gömul. Þeir hafa lagað orðfæri sitt.

Ekkert af ofangreindu breytir þó því að á innra vef sínum skipulögðu þeir herferð gegn Bjarna Randveri sem þeir fylgdu eftir af krafti á vefnum, í blöðum, með bréfum og jafnvel í fjölmiðlum, rétt eins og Reynir Harðarson lofaði. Þrátt fyrir broskarlinn sem hann setti fyrir aftan það loforð var staðið við það.

Um einelti á vinnustað

Kolbrún Baldursdóttir sálfræðingur, sem hefur sérhæft sig í forvörnum og aðgerðum gegn einelti, segist í fljótu bragði við lestur á atburðarásinni af málinu í háskólanum sjá að málið sé djúpstætt og að það hafi undið upp á sig. „Án þess að ætla að fara inn í málið sem ég hef engar forsendur til þar sem ég þekki það ekki nógu vel dettur mér samt í hug að halda að maðurinn ætti að eiga stuðning HÍ,“ segir Kolbrún.

„Það er jú sú stofnun sem ræður hann til kennslu vegna þess að hann er talinn hæfur til þess og eins og mér skilst ber kennurum skylda að setja kennsluefni inn á vefinn. Verði kennari fyrir árásum vegna þess fyndist mér að sú stofnun sem greiðir honum laun ætti að standa við bakið á honum. Það er mín tilfinning að háskólasamfélagið hafi ekki alveg tekið nægjanlega vel við sér samanborið við grunnskóla og jafnvel suma vinnustaði hvað varðar skilgreind viðbrögð ef upp koma kvartanir um einelti. Slík mál hljóta að koma upp þar eins og annars staðar,“ segir Kolbrún.

Við gerð úttektarinnar á þessu máli sem birtist um síðustu helgi í sunnudagsblaði Morgunblaðsins var gert lítið úr því við blaðamann Morgunblaðsins að Bjarni Randver hefði staðið einn í þessari baráttu gegn stórum félagsskap Vantrúar, stjórnsýslu HÍ og máttugri siðanefndinni. Athugun blaðamanns leiddi ekkert slíkt í ljós utan eins tilviks. Gefið var í skyn að Bjarni nyti stuðnings Biskupsstofu og því til sönnunar var bent á bréf sem hann hefði í fórum sínum frá Reyni Harðarsyni til biskups og vitnar Bjarni í það í greinargerð sinni. Tilraun blaðamanns Morgunblaðsins til að fá þetta bréf var hafnað af Biskupsstofu, þannig að hugsanlega hefur Bjarni Randver betri tengsl inná Biskupsstofu en aðrir eða að hann hafi fengið það fyrir mistök í kerfinu.

Þess ber að geta að þótt Bjarni Randver hafi staðið einn í baráttu fyrir rétti sínum til að byrja með breyttist það. Fjölmargir kennarar og prófessorar stóðu upp og vörðu hans málstað eftir að hafa kynnt sér efni málsins. Þannig að staða hans er mun vænlegri í dag.