Prófessor Hannes Hólmsteinn flytur erindi um Maó á dögunum.
Prófessor Hannes Hólmsteinn flytur erindi um Maó á dögunum. — Morgunblaðið/Kristinn
Baldur Arnarson baldura@mbl.

Baldur Arnarson

baldura@mbl.is

Sú gagnrýni sem Geir Sigurðsson, forstöðumaður Konfúsíusarstofnunar, og Sverrir Jakobsson, aðjunkt í sagnfræði við Háskóla Íslands, settu fram á bókina Maó eftir Jung Chang og Jon Halliday er veigalítil og breytir engu um þá heildarniðurstöðu hennar að Maó hafi verið einhver mesti fjöldamorðingi sögunnar.

Þetta er eindregin skoðun Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, prófessors í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, sem kom bókinni til varnar í fyrirlestri á dögunum á vegum Rannsóknarseturs um nýsköpun og hagvöxt, RNH.

Hannes segir aðspurður að þeir Geir og Sverrir einblíni á minni háttar atriði í þessu 800 síðna verki.

„Þeir gagnrýndu ýmis smáatriði í bók þeirra Jung Chang og Jon Halliday eins og til dæmis deilur um orrustu á Luding-brúnni, og hvaða ár kínverski kommúnistaflokkurinn var stofnaður. Allt eru þetta álitamál en skiptir engu máli um tvær meginstaðreyndir. Önnur er sú að bók Chang og Halliday er feikilegt afrek.

Þau töluðu við á milli 350 og 400 manns og grófu upp skjöl í skjalasöfnum í Kína, Rússlandi og víðar sem brugðu nýju ljósi á ævi og störf Maós. Seinna atriðið er að þetta skiptir engu máli um þá staðreynd að Maó var einhver afkastamesti fjöldamorðingi sögunnar,“ segir Hannes og rifjar upp söguna.

Milljónir manna týndu lífi

„Við valdatöku kommúnista féllu milljónir manna í valinn, voru drepnar af kommúnistum. Síðan voru líklega fleiri sem sultu í hel í stóra stökkinu fram á við 1958-1962 en þau jafnvel töldu, Chang og Halliday.

Þá veita nýrri rannsóknir vísbendingu um að jafnvel 45 milljónir manna hafi soltið í hel. Svo féllu nokkrar milljónir manna í menningarbyltingunni. Þannig að jafnvel þótt það tækist að finna smáatriði sem leiðrétta ætti gæfi það ekkert tilefni til þess harða dóms sem þeir Geir Sigurðsson og Sverrir Jakobsson felldu yfir bókinni. Ég satt að segja velti því fyrir mér hvers vegna sumir í fræðaheiminum tóku þessari bók illa. Ég held að það séu ýmsar skýringar á því.

Fyrsta skýringin er auðvitað sú að þeir sem eru kallaðir sérfræðingar um kínversk málefni kunna því ef til vill illa þegar einhver kemur á þeirra vettvang og talar hispurslaust og semur metsölubók. Þannig að sumpart er um að ræða fræðilega afbrýðisemi manna sem eru kannski að skrifa um einhver smáatriði í kínverskri sögu og fylla allt með neðanmálsgreinum. Þeir taka því illa. Það er ein skýring,“ segir Hannes og heldur áfram.

Háðir Kínastjórn um styrki

„Önnur skýring er sú að sumir hafa auðvitað mikil tengsl við kínversk stjórnvöld og eru háðir kínverskum stjórnvöldum um styrki eða stöður. Það er alkunna að bók Chang og Hallidays er bönnuð í Kína. Kínversk stjórnvöld vilja ekki uppgjör við Maó. Ég held að þetta tvennt skýri ef til vill best hvers vegna bókinni var misjafnlega tekið í fræðaheiminum en var afar vel tekið af almennum lesendum og virtum ritdómurum.“

Forstöðumaður eftir ritdóm

– Leitast menn hér heima við að styggja ekki Kínastjórn?

„Ég átta mig ekki alveg á því en auðvitað var Geir Sigurðsson – án þess að ég vilji gera honum upp skoðanir – ráðinn forstöðumaður Konfúsíusarstofnunar í Háskóla Íslands skömmu eftir að hann skrifaði sinn ritdóm en hún er kostuð af kínverskum stjórnvöldum.

Ég tek það þó fram að stofnunin bauð mér að halda þennan fyrirlestur þannig að hún fylgir ekki algjörlega línu kínverskra stjórnvalda – hún á að vera óháð – þannig að ég hef ekkert nema gott eitt um það að segja. En ég held að margir vilji ekki styggja þetta stórveldi.

Það er athyglisvert að bók Chang og Hallidays er bönnuð í Kína. Þau ljúka bókinni á að tala um að myndin af Maó hangir enn þá uppi á Torgi hins himneska friðar og myndir af honum eru líka á peningaseðlum í Kína. Hvað myndum við segja ef Þýskaland væri með myndir af Hitler uppi á torgum og hefði myndir af Hitler á peningaseðlum?“ spyr Hannes. Fyrirlesturinn verður settur á Youtube innan tíðar.

Tugmilljónir fórust
» Fræðimaðurinn Frank Dikötter bendir á það í nýlegri bók, Mao's Great Famine, að 45 milljónir Kínverja hafi soltið í hel í stökkinu mikla fram á við.
» Bókin sem Hannes vísar til heitir Maó – sagan sem aldrei var sögð.