Sölvi Sveinsson
Sölvi Sveinsson
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Eftir Sölva Sveinsson: "Vilji menn hafa samræmd lokapróf í grunnskóla þarf að hafa annan hátt en áður tíðkaðist."

Þessa viku ganga börn í 4., 7. og 10. bekk til samræmdra prófa í íslensku og stærðfræði; tíundu bekkirnir að auki í ensku. Samræmd próf voru tekin upp hér á landi í fyrsta sinn árið 1929 í kjölfar námskrár fyrir barnaskóla sem sett var í tengslum við fræðslulögin 1926. Til að byrja með var prófað samræmt í stafsetningu, reikningi og skrift, en árið 1934 var bætt við prófum í lestri, málfræði og ritgerð. Samræmt landspróf var tekið upp í kjölfar fræðslulaga sem sett voru 1946 og þau voru notuð til þess að sortera nemendur inn í menntaskólana. Samræmd próf í lok grunnskóla tíðkuðust síðan frá 1977 til vorsins 2008, að þau voru aflögð, en í stað þeirra komu þau samræmdu könnunarpróf sem börnin taka þessa dagana. Sitt sýnist hverjum í þessu efni og löngum hafa verið deilur um þetta prófafyrirkomulag.

Þeir sem hlynntir eru samræmdum prófum benda gjarnan á eftirfarandi atriði þeim til stuðnings:

• Samræmd próf sýna hvað nemandinn kann

• Þau sýna skólanum hvar hann stendur miðað við aðra skóla

• Þau eru vísbending fyrir kennara um árangur sinn í starfi

• Þau eru hentugt viðmið fyrir framhaldsskóla til innritunar

• Þau eru gott eftirlitstæki fyrir yfirvöld

• Niðurstöður eru forsendur fyrir margs konar rannsóknum á skólastarfi

Andstæðingar prófanna benda á ýmsa vankanta samræmdra lokaprófa:

• Einungis er prófað úr bóklegum greinum (nema á sveinsprófi) og einkum í minnisatriðum

• Námsgreinum er gróflega mismunað

• Samræmd lokapróf í fjórum til sex greinum stýra skólastarfi í efstu bekkjum grunnskóla

• Kennsla í 10. bekk var í of miklum mæli miðuð við að þjálfa nemendur í samræmdum prófum á kostnað annarra greina

• Mikilvægar greinar, bóklegar og verklegar, voru lagðar niður meira eða minna til þess að geta kennt meira í samræmdu prófgreinunum

• Birting einkunna ól á ríg milli skóla fremur en að stuðla að samkeppni

• Samræmd próf mæla einungis tiltekin (þekkingar)atriði, en ekki t.d. félagsfærni, listhneigð, samviskusemi svo eitthvað sé nefnt

• Samræmd próf eru miðstýringartæki, þau steypa alla skóla í sama mót

Prófað var samræmt í íslensku og stærðfræði til stúdentsprófs vorin 2004 og 2005, en áhugi var lítill meðal nemenda, enda var óljóst til hvers prófin voru ætluð; þau voru síðan aflögð.

Ég er hlynntur því fyrirkomulagi samræmdra prófa sem nú er við lýði. Þau hafa alla kosti þessara prófa, sem að ofan eru taldir, nema þau eru ekki til viðmiðunar við innritun í framhaldsskóla. Auk þess sýna þau nemendum, foreldrum og skólum hvaða framförum barnið tekur á skólaferli sínum – ellegar þá skref aftur á bak. Framhaldsskólum er engin vorkunn að innrita nemendur eftir vitnisburði við lok grunnskóla; raunar eru það einungis 4-5 framhaldsskólar af rúmlega 30 sem taka inn nemendur eftir einkunnum. Ég hygg raunar að nú fái framhaldsskólar öllu iðnari nemendur en áður var, því enginn fær nú háa einkunn nema með því að vinna jafnt og þétt. Á tímum samræmdra prófa skilaði nemandi stundum lágri skólaeinkunn en háum samræmdum prófum og þá vissu menn að viðkomandi var skarpur letingi, ef svo má til orða taka.

Vilji menn hafa samræmd lokapróf í grunnskóla þarf að hafa annan hátt en áður tíðkaðist. Þá eiga yfirvöld einfaldlega að tilkynna skólum með fárra daga fyrirvara að samræmd próf verði lögð fyrir í tilteknum greinum og prófað verði samkvæmt námskrá. Með því móti er komist hjá því að undirbúningur fyrir prófin tröllríði skólastarfi vetrarlangt. Ég tek heils hugar undir orð skólameistara míns á menntaskólaárum, Steindórs Steindórssonar: „Er það og mála sannast, að hin samræmdu próf, hvort sem þau heita landspróf eða eitthvað annað, verða til þess að kennarar, sem á annað borð láta sér annt um prófárangur nemenda sinna, verða við þær kringumstæður að láta af allri persónulegri kennslu en miða hana við, hvað verði hin hugsanlegu verkefni, sem prófnefndin kunni að velja. Kom það og vel í ljós, að þar voru að minnsta kosti í lesgreinum oft valin hin smásmugulegustu efni í spurningar, sem engum kennara hefði til hugar komið að spyrja nemendur um á prófi. Afleiðingin varð því, að ekki var unnt í kennslu, að gera nokkurn greinarmun á aðal- og aukaatriðum, allt var jafn mikilvægt í augum prófnefndarinnar.“ (Sól ég sá, 285.)

Höfundur er fyrrverandi skólastjóri.