Borgarlistamaður „Með þessari viðurkenningu er listafólk sett í nokkurs konar framvarðasveit og því fylgir ákveðin ábyrgð,“ segir Kristín Jóhannesdóttir leikstjóri.
Borgarlistamaður „Með þessari viðurkenningu er listafólk sett í nokkurs konar framvarðasveit og því fylgir ákveðin ábyrgð,“ segir Kristín Jóhannesdóttir leikstjóri. — Morgunblaðið/Styrmir Kári
Silja Björk Huldudóttir silja@mbl.is „Ég er í sjöunda himni með þessa viðurkenningu.

Silja Björk Huldudóttir

silja@mbl.is

„Ég er í sjöunda himni með þessa viðurkenningu. Þetta er mikil og falleg staða,“ segir Kristín Jóhannesdóttir leikstjóri, sem við hátíðlega athöfn í Höfða í gær var útnefnd borgarlistamaður Reykjavíkur 2015.

„Ég hef alltaf litið á útnefningu borgarlistamanns sem mikinn heiður og ætíð fyllst ákveðinni lotningu gagnvart því fólki sem orðið hefur þess heiðurs aðnjótandi að vera borgarlistamaður. Með þessari viðurkenningu er listafólk sett í nokkurs konar framvarðasveit og því fylgir ákveðin ábyrgð. Þannig hvílir á manni að vera öflugur talsmaður lista og öflugur listamaður.“

Í reglum um útnefninguna kemur fram að um sé að ræða heiðursviðurkenningu til listamanns sem með listsköpun sinni hefur skarað fram úr og markað sérstök spor í íslensku listalífi. Óhætt er að segja að það hafi Kristín gert. Hún stundaði nám í bókmenntafræði og kvikmyndafræði í Montpellier og París og lauk þaðan fyrri hluta doktorsgráðu í kvikmyndafræðum auk þess sem hún lauk lokaprófi frá CLCF í kvikmyndaleikstjórn.

Kristín hefur verið einkar farsæl sem leikstjóri jafnt kvikmynda og sjónvarpsmynda sem og í leikhúsi og útvarpi. Árið 2009 hlaut hún Grímuna, íslensku leiklistarverðlaunin, fyrir leikstjórn sína á Utan gátta eftir Sigurð Pálsson, en sýningin hlaut alls sex Grímuverðlaun, m.a. sem leiksýning ársins. Hún var tilnefnd til Grímunnar fyrir leikstjórn sína á Rautt eftir John Logan og hlaut Menningarverðlaun DV fyrir leikstjórn sína á Svörtum hundi prestsins eftir Auði Övu Ólafsdóttur. Í ár fengu þrjár sýningar í hennar leikstjórn samtals ellefu tilnefningar til Grímuverðlaunanna, en þetta voru Endatafl eftir Samuel Beckett, Segulsvið eftir Sigurð Pálsson og Blinda konan og þjónninn eftir Sigurð Pálsson, en síðastnefnda verkið hlaut verðlaunin sem útvarpsverk ársins.

Leikstýrir Emmanuelle Riva

Aðspurð hvað sé framundan hjá sér í listinni segist Kristín munu nýta árið til að undirbúa og leikstýra kvikmynd eftir eigin handriti sem nefnist Alma . „Alma þýðir sál. Stóru línurnar í myndinni eru sekt og sakleysi, glæpur og refsing, ástir og örlög,“ segir Kristín leyndardómsfull, en upplýsir þó að um samtímasögu sé að ræða. „Tökur hefjast í haust og munu eflaust standa fram í mars á næsta ári,“ segir Kristín og tekur fram að ef eftirvinnslan gangi vel verði hægt að frumsýna myndina haustið 2016. Innt eftir leikaravali upplýsir Kristín að Elma Stefanía Ágústsdóttir muni fara með titilhlutverkið, en Elma Stefanía fór með hlutverk Unnar í Segulsviði sem Kristín leikstýrði fyrr í vetur.

„Elma Stefanía er afburðaleikkona og ég vænti mjög mikils af henni í hlutverki Ölmu. Í myndinni leitar Alma til tveggja kvenna um nírætt sem búa í litlu sjávarþorpi úti á landi,“ segir Kristín og upplýsir að með hlutverk eldri kvennanna tveggja fari Emmanuelle Riva og Kristbjörg Kjeld. „Ég heillaðist strax af Emmanuelle Riva í námi mínu úti þegar ég sá Hiroshima Mon Amour , sem er með stærri myndum kvikmyndasögunnar, eftir handriti Marguerite Duras og í leikstjórn Alain Resnais. Síðan var hún í austurrísku myndinni Amour sem Michael Haneke leikstýrði, en myndin var tilnefnd til fimm Óskarsverðlauna árið 2013,“ rifjar Kristín upp. Myndin var m.a. tilnefnd sem besta mynd ársins, Haneke sem leikstjóri ársins og Riva sem leikkona ársins í aðalhlutverki, en myndin var verðlaunuð sem besta erlenda mynd ársins.

„Ég hlakka óskaplega mikið til að vinna með Emmanuelle og Kristbjörgu, því það er svo spennandi að vinna með leikkonum sem búa yfir jafnmiklum þroska og þær. Ég hlakka svo til að sjá þær saman, því þær tvær eiga eftir að magna hvor aðra upp,“ segir Kristín, sem margoft hefur unnið með Kristbjörgu, m.a. leikstýrði hún henni í Strompleik , Utan gátta , Svörtum hundi prestsins og Karma fyrir fugla .

Of langur tími milli mynda

Alma er þriðja kvikmyndin í fullri lengd sem Kristín leikstýrir, en fyrri myndir hennar eru Á hjara veraldar sem frumsýnd var árið 1983 og Svo á jörðu sem á himni frá árinu 1992. Þegar Kristín hlaut heiðursverðlaun Eddunnar árið 2013 notaði hún tækifærið til að gagnrýna skertan hlut kvenna í íslenskum kvikmyndum og sagði við það tækifæri m.a.: „Þjóðfélag verður aldrei heilt með karllæg gildi ein í öndvegi.“

Spurð hvort Alma hafi verið komin á teikniborðið þegar þessi orð voru látin falla eða hvort heiðursverðlaunin hafi hjálpað henni að láta myndina verða að veruleika svarar Kristín: „Ég viðurkenni það fúslega að það hefur liðið alltof langur tími milli mynda hjá mér. Á sínum tíma lá ég á hurðunum hjá Kvikmyndasjóði með handritin í bunkum, en þar var allt lokað. Að lokum gafst ég því upp og sneri mér alfarið að leikhúsinu. Ég ætla ekkert að leggja dóm á það hvort það stafi af því að konur hafi minna vægi, en mér finnst þetta samt grunsamlegt. Mér finnst rétt að hvetja konur áfram og því tók ég svona sterkt til orða þegar mér voru veitt heiðursverðlaunin. Ég valdi að taka mjög skýra afstöðu og hvetja konur áfram, því þær verða að ryðjast upp völlinn eins og strákarnir og láta að sér kveða,“ segir Kristín og rifjar upp að í framhaldi af ræðunni hafi Guðrún Edda Þórhannesdóttir kvikmyndaframleiðandi sett sig í samband við hana.

„Guðrún er undraverð kona. Hún hafði samband við mig og spurði hvort ég væri ekki með eitthvert handrit sem hún mætti skoða. Ég fann að ég gat treyst henni og lét hana fá handritið að Ölmu og hún varð svona uppnumin yfir því og hafði það í gegn að myndin komst í framleiðslu. Það var mikið gleðiefni að það opnuðust loks einhverjar dyr.“

Andleg upprisa í leikhúsinu

Aðspurð segist Kristín hafa saknað þess að leikstýra ekki fyrir hvíta tjaldið sl. rúma tvo áratugi. „Ég hef engu að síður notið þess mjög að vinna í leikhúsinu og ekki síst að fá næði til að vera í samvistum við leikara svo vikum skiptir. Það hefur þroskað ákveðna hæfni til að byggja upp persónur og skynja hvers leikarinn er megnugur og hvers ekki, þ.e. að skilja þarna á milli. Leikhúsið og kvikmyndin hafa mjög skýran skurðpunkt í vinnu leikarans. Hins vegar eru þetta í grunninn líka algjörlega tveir ólíkir heimar. Þess vegna er mjög gott að hafa reynslu af báðum miðlum til að geta t.d. forðast það að láta fögin tvö flækjast fyrir sér. Það er mikilvægt að vera sér meðvitaður um styrkleika beggja listgreina.

Mér hefur þótt svolítið erfitt að verða vitni að því að fólk er í auknum mæli að biðja um sjónvarpsefni í leikhúsi, ef ekki svona stórmyndaviðhorf. Leikhús er í raun í ætt við helgileiki, enda er leikhúsið upprunalega helgileikjavettvangur. Í leikhúsinu gefst áhorfandanum tækifæri til að sameinast öðru fólki í einhvers konar sálhreinsun og teygja sig í átt að andlegu jafnvægi og jafnvel andlegri upprisu,“ segir Kristín að lokum.