Í kennslubók fyrir framhaldsskólanema segir Sigurður Ragnarsson sagnfræðingur svo frá því, er Stalín svelti upp úr 1930 sex milljónir bænda til bana og sendi tvær milljónir aðrar í þrælkunarbúðir: „Samyrkjustefnan var framkvæmd í óþökk mikils...
Í kennslubók fyrir framhaldsskólanema segir Sigurður Ragnarsson sagnfræðingur svo frá því, er Stalín svelti upp úr 1930 sex milljónir bænda til bana og sendi tvær milljónir aðrar í þrælkunarbúðir: „Samyrkjustefnan var framkvæmd í óþökk mikils hluta bænda og bitnaði það á landbúnaðarframleiðslunni.“ ( Nýir tímar, bls. 227). Sigurður bætir við: „Iðnaðarframleiðsla jókst hins vegar hröðum skrefum næsta áratuginn, uns svo var komið árið 1940 að Sovétríkin töldust annað mesta iðnveldi heims. Þessi árangur vakti mikla athygli umheimsins, enda var heimskreppan mikla í algleymingi.“

Sigurður notar hér gamla rússneska rökfærslu: Brjóta þarf egg, ef baka skal eggjaköku. En átti „árangur“ Stalíns að vekja sérstaka athygli umheimsins? Skoðum tölur í hinu mikla gagnasafni Angusar Maddisons á Netinu, en þær eru allar í sambærilegum Bandaríkjadölum ársins 1990. Tímabilið 1928-1940 jókst verg landsframleiðsla, VLF, á mann í Ráðstjórnarríkjunum vissulega um 774 dali. Sambærilegt tímabil í Bandaríkjunum væri líklega 1876-1888. Þá jókst VLF á mann þar um 712 dali.

Framfarir eins og þær mælast í hagtölum voru því svipaðar í Ráðstjórnarríkjunum og Bandaríkjunum þessi tvö tímabil. Munurinn var sá, að í Bandaríkjunum voru stjórnarandstæðingar ekki teknir milljónum saman af lífi, sveltir til bana eða sendir í þrælkunarbúðir. Þar var ekki ritskoðun, einsflokkskerfi, voldug leynilögregla. (Raunar má finna tímabil í Bandaríkjunum, til dæmis árin 1894-1906, þar sem hagvöxtur var miklu örari. Þá var aukningin 1.765 dalir á mann.)

Árið 1990, síðasta heila ár Ráðstjórnarríkjanna, var VLF á mann síðan fjórum sinnum meiri í Bandaríkjunum en þar eystra.

Því mætti spyrja eins og rúmenski rithöfundurinn Panait Istrati gerði eftir dvöl í Ráðstjórnarríkjunum: Ég sé öll brotnu eggin, en hvar var eggjakakan? Eitt sinn kom skáldið Jón Óskar að máli við forstjóra Máls og menningar, stalínistann Kristin E. Andrésson, og vildi þýða skáldsögu eftir Istrati á íslensku. Kristinn hélt nú ekki: Istrati væri svikari við sósíalismann, og bók eftir hann kæmi ekki út hjá sínu félagi. En Sigurður Ragnarsson þurfti ekki að hafa neinar áhyggjur. Mál og menning gaf út bók hans. Hann spurði ekki rangra spurninga.

Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar

Hannes H. Gissurarson

hannesgi@hi.is