Baldur Þórhallsson, Jean Monnet-prófessor á vegum Evrópusambandsins í Háskóla Íslands, hefur í fjölda ritgerða haldið því fram, að Ísland þurfi skjól af Evrópusambandinu. Bandaríska öldin í sögu Íslands sé liðin, en Evrópska öldin tekin við.
Baldur Þórhallsson, Jean Monnet-prófessor á vegum Evrópusambandsins í Háskóla Íslands, hefur í fjölda ritgerða haldið því fram, að Ísland þurfi skjól af Evrópusambandinu. Bandaríska öldin í sögu Íslands sé liðin, en Evrópska öldin tekin við. Í einni ritgerðinni, sem birtist í European Political Science 2011, minnist hann (bls. 328-329) á Rússalán, sem rætt var um í bankahruninu: „Bandaríkjamenn sögðust vera fegnir, þegar Rússastjórn gaf í skyn, að hún væri reiðubúin að leysa lausafjárvanda Íslendinga með stóru láni, eftir að kreppan skall á (Upplýsingar úr Sendiráði Bandaríkjanna í Reykjavík 2009).“

Þetta getur ekki verið rétt. Auðvitað hefðu Bandaríkjamenn ekki sagst vera fegnir („expressed relief“ eins og Baldur orðar það), hefðu Rússar eignast hér veruleg ítök. Þótt Bandaríkjamenn hefðu um þær mundir engan sérstakan áhuga á hernaðaraðstöðu á Íslandi, var markmið þeirra að sjálfsögðu að koma í veg fyrir, að önnur ríki og ekki vinveitt öðluðust hér áhrif.

Svo vill líka til, að þessa missögn má hrekja með gögnum. Í Wikileaks-skjölunum á Netinu er skýrsla um Rússalánið frá bandaríska sendiherranum á Íslandi, Carol van Voorst, sem send var utanríkisráðuneytinu í Washington 8. október 2008. Þar segir: „Bandaríkin hafa hernaðarlega hagsmuni í hánorðri þrátt fyrir brottför varnarliðsins og traust samstarf í öryggismálum við Ísland, sem báðir aðilar hafa lagt sig fram um að bæta. Í dag bað Sendiráðið fólk í trúnaðarstöðum í forsætisráðuneytinu og annars staðar að kanna, hvaða traustvekjandi samstarf væri hugsanlegt (annað en gjaldmiðlaskiptasamningar, sem Bandaríski seðlabankinn vill ekki gera). Við efumst um, að það væri í hag Bandaríkjunum eða Atlantshafsbandalaginu, að Íslendingar yrðu háðir Rússum, hversu „hagstætt“ sem lánið frá þeim yrði.“

Eflaust var Baldur Þórhallsson í góðri trú, þegar hann skrifaði þetta. Hann er sekur um barnaskap, ekki vísvitandi fölsun. En í kappi sínu við að skilgreina Ísland frá Bandaríkjunum og inn í Evrópusambandið horfir hann fram hjá sjálfsögðum sannindum um afstöðu ríkja á Norður-Atlantshafi. Rætist hér sem oftar, að margt er missagt í sendiráðshjali.

Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar

Hannes H. Gissurarson

hannesgi@hi.is