Símtal Geir H. Haarde og Davíð Oddsson ræddust við í síma laust fyrir hádegi 6. október 2008. Fjórum klukkustundum síðar ávarpaði Geir þjóðina í sjónvarpi vegna yfirvofandi atburða.
Símtal Geir H. Haarde og Davíð Oddsson ræddust við í síma laust fyrir hádegi 6. október 2008. Fjórum klukkustundum síðar ávarpaði Geir þjóðina í sjónvarpi vegna yfirvofandi atburða. — Morgunblaðið/Golli
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Stefán E. Stefánsson ses@mbl.is Í endurriti af símtali milli Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, og Geirs H. Haarde forsætisráðherra, sem átti sér stað skömmu fyrir hádegi hinn 6.

Stefán E. Stefánsson

ses@mbl.is

Í endurriti af símtali milli Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, og Geirs H. Haarde forsætisráðherra, sem átti sér stað skömmu fyrir hádegi hinn 6. október 2008, má sjá að í fyrri samskiptum þeirra í milli hafi forsætisráðherra lagt á það áherslu að allra leiða yrði leitað til að bjarga Kaupþingi frá gjaldþroti. Endurrit þetta hefur aldrei komið fyrir augu almennings fyrr en nú þegar Morgunblaðið birtir það í heild sinni.

Í símtalinu segir Davíð Oddsson að Seðlabankinn geti „skrapað saman 500 milljónir evra“, en bætir við að með því sé bankinn kominn „inn að beini“. Með lánveitingunni taldi hann hægt að fleyta Kaupþingi áfram í fjóra til fimm daga.

Réði örlögum hinna tveggja

Í símtalinu er seðlabankastjóri einnig afdráttarlaus um að með þeirri ákvörðun stjórnvalda að veita lánið til Kaupþings sé útséð um fjármögnun hinna viðskiptabankanna. „Þá getum við ekki hjálpað Landsbankanum líka,“ segir hann við forsætisráðherra. Spyr hann því forsætisráðherra hvort það sé í raun vilji ríkisstjórnar að bjarga Kaupþingi fremur en Landsbankanum. Svar forsætisráðherra er ekki afdráttarlaust en hnígur þó í þá átt þegar hann segir: „það slær mig þannig sko og mér finnst þeir vera líka á þeirri línu í gærkvöldi allavega þessir Morgan-menn.“ Vísar Geir þar til ráðgjafa þeirra sem ríkisstjórnin hafði kallað til sinnar þjónustu frá bandaríska fjárfestingarbankanum J.P. Morgan.

Seðlabankastjóri ræddi við forsætisráðherra um mikilvægi þess að fullburða veð yrðu tekin gegn lánveitingunni og að það myndi gerast með allsherjarveði í danska FIH-bankanum. Ítrekaði hann einnig að slík væri stærðargráða þessarar lánveitingar að hún færi með bankann „inn að beini“ og að bankinn yrði að vera algjörlega öruggur með veðhæfi eignarinnar.

Spurði forsætisráðherra þá hvort Landsbankinn hefði ekkert veð að bjóða í líkingu við það sem Kaupþing gat reitt fram í formi FIH-bankans. Benti þá seðlabankastjóri á að hvort sem svo væri eða ekki skipti það ekki máli því Seðlabankinn hefði einfaldlega ekki fjármagn til frekari lánveitinga.

Svört mynd dregin upp

Spurði forsætisráðherra hvort ákvörðun um þessa leið myndi leiða til þess að Landsbankinn yrði gjaldþrota strax þennan sama dag. Svar seðlabankastjóra var: „Já, þá myndi hann fara í dag á hausinn væntanlega.“

Spurði forsætisráðherra því næst út í stöðu Glitnis: „Og Glitnir á morgun?“ og seðlabankastjóri svaraði: „Og Glitnir á morgun.“ Af þessum orðaskiptum má ráða að Geir og Davíð hafi talið óvinnandi veg að bjarga nema einum banka og raunar virðist sem seðlabankastjóri hafi talið litlar líkur á að Kaupþing gæti staðið í skilum vegna þrautavaralánsins. Sagði hann fullyrðingar forsvarsmanna bankans þar um vera „ósannindi eða við skulum segja óskhyggja“.

Lánveitingin tengd neyðarlögunum

Síðar í símtalinu víkja Geir og Davíð að setningu neyðarlaganna og virðast þeir gera það í tengslum við þau vandkvæði sem hinir svokölluðu Icesave-reikningar ollu. Með þeirri leið sem farin var með neyðarlögunum taldi Davíð að forða mætti því að tjónið vegna reikninganna legðist á íslensku þjóðina.

„[...] þetta er besta leiðin ef við getum afskrifað allar skuldir þjóðarinnar þó að það muni valda vandræðum í Evrópu þá en þeir bara hjálpuðu okkur ekki neitt...“ segir Davíð og Geir tekur undir. Þá víkur talinu að fundi sem Geir hyggst halda með formönnum stjórnmálaflokkanna í Stjórnarráðinu.

Leki nær óhjákvæmilegur

Velta þeir fyrir sér hvernig best sé að nálgast umræðuna á þeim fundi og spyr Davíð Geir: „En hvað mega menn vera einlægir?“ Segir Geir þá að hann hafi ekki dregið neitt undan í samskiptum við þessa aðila og Fjármálaeftirlitið og að hann muni ítreka að: „við erum bara hérna að tala hérna saman í fyllstu einlægni um alvarlegustu vandamál sem upp hafa komið í þjóðfélaginu og ég treysti ykkur til að fara ekki með það.“

Telur Geir augljóslega að trúnaður hafi verið haldinn um það sem fór milli stjórnvalda og annarra í tengslum við neyðarlagasetninguna. Bendir Davíð þó á í samtalinu að erfitt sé að treysta á að slíkt haldi: „þú getur aldrei haldið lokinu,“ segir hann um málið.