Páll Theodórsson fæddist í Reykjavík 4. júlí 1928. Hann lést á Landspítalanum í Fossvogi 8. janúar 2018. Foreldrar hans voru Theodór Jakobsson, skipamiðlari í Reykjavík, og Kristín Pálsdóttir, kona hans. Páll á sex systkini: Sigríður, f. 1921, Soffía, f. 1922, Helga, f. 1924, Björn, f. 1926, Þórunn, f. 1927, og Steinunn, f. 1932. Þórunn og Steinunn eru eftirlifandi af þeim systkinum.

Páll kvæntist 29. júlí 1953 Svandísi Skúladóttur leikskólakennara, f. 17. september 1929 á Ísafirði. Börn þeirra eru fjögur: Flóki, verkfræðingur, f. 1953, kona hans er Sigríður Benný Björnsdóttir. Þau eiga tvö börn, Sólrúnu og Arnar, Sólrún á tvö börn og Arnar eitt; Sigrún verkfræðingur, f. 1955; Skúli, kennari og heimspekingur, f. 1960, hann var kvæntur Rán Jónsdóttur og þau eiga synina Magnús og Snorra; Bera eðlisfræðingur, f. 1962, gift Gunnari Gunnarssyni Flóvenz, synir þeirra eru Kári, Ívar og Egill.

Páll lauk stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1947 og fyrrihlutaprófi í verkfræði frá Háskóla Íslands 1950. Þá hélt hann til Danmerkur til frekara náms og lauk kennaraprófi í eðlisfræði 1952 og mag. scient.-prófi í eðlisfræði með kjarneðlisfræði sem sérgrein frá Kaupmannahafnarháskóla 1955.

Að námi loknu var Páll ráðinn sem sérfræðingur við kjarnorkurannsóknastöð Dana í Risø við Roskildefjörð í Danmörku og starfaði þar 1955-1958. Þá réðst hann til starfa hjá nýstofnaðri Eðlisfræðistofnun Háskóla Íslands og var hann fyrsti sérfræðingur við stofnunina sem síðar varð hluti af Raunvísindastofnun HÍ. Páll var forstöðumaður Eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar árin 1975-1981.

Auk starfa sinna við Háskóla Íslands vann Páll að margvíslegum öðrum verkefnum. Hann var ritstjóri Tímarits Verkfræðingafélags Íslands 1964-1972. Þá beitti hann sér fyrir þróun tæknigarðs við Háskóla Íslands. Páll var ötull við að kynna eðlisfræði og önnur vísindi og var hann umsjónarmaður þáttarins „Tækni og vísindi“ í Ríkisútvarpinu 1961-1971. Einnig þýddi hann bækur um eðlisfræði og skyld efni fyrir almenning. Hann tók virkan þátt í nýyrðasmíði í vísindum og tækni.

Rannsóknir Páls beindust einkum að mælingum á geislavirkum efnum, sérstaklega á veikri geislun og á geislavirku radoni í jarðvatni. Skipaði hann sér í fremstu röð á þessu sviði og ritaði m.a. bókina „Measurement of Weak Radioactivity“ árið 1996. Hann birti greinar í ritrýndum tímaritum allt fram á níræðisaldurinn. Síðasta hálfan annan áratuginn sinnti hann einkum túlkun á C14 aldursgreiningum og rannsóknum sem tengjast landnámi Íslands. Páll stundaði rannsóknir sínar við Raunvísindastofnun flesta daga allt til æviloka.

Páll tók þátt í ýmsum nefndastörfum, var m.a. í skólanefnd Kópavogs. Hann var útnefndur Eldhugi Kópavogs 2009 af Rótarýklúbbi Kópavogs og hlaut heiðursmerki Verkfræðingafélagsins árið 2010.

Útför Páls fer fram frá Fossvogskirkju í dag, 17. janúar 2018, klukkan 15.

Þegar við kveðjum Pallafa hugsum við til þess frábæra tíma sem hann átti með okkur. Í gegnum tíðina vorum við alltaf spennt að fara í Bræðratunguna, en þar bjó hann alla okkar tíð. Pallafi var barngóður og hafði ávallt áhuga á að leika við okkur. Aftur fengum við að vera vitni að því þegar kom að okkar börnum. Áhuginn hafði ekkert dvínað og þótt hann væri kominn hátt á níræðisaldur hikaði hann ekki að leggjast á gólfið og byggja úr kubbum eða fara í bílaleik við Sunnu, Ragnar og Marín Ósk.

Pallafi hafði einlægan áhuga á vísindum og eru þær margar minningarnar þar sem hann er að útskýra fyrir okkur hin ýmsu náttúrulögmál. Ef það var ekki með orðum var það með sýnikennslu, en okkur er það afar minnisstætt þegar hann kom með natríummola í krukku fullri af olíu heim frá Raunvísindastofnun. Við vissum ekki hvert hann ætlaði þegar hann fyllti pott af vatni og sagði okkur að það kæmi sprenging þegar þessi moli færi í vatnið. En viti menn, þessi moli stóð svo í skærum logum í vatninu, á svölunum í Bræðratungu.

Pallafi leyfði okkur að fylgjast með vinnu sinni uppi á Raunvísindastofnum, en eitt skiptið tók hann okkur með í Hvalfjarðargöngin. En þar hafði hann herbergi í botni ganganna þar sem hann var að greina sýni, í sem mestu skjóli frá geimgeislunum. Fyrir okkur unglingana var þetta eins og í vísindaskáldskap, að fara djúpt niður í jörðina til að forðast geimgeislun.

Það er því kannski ekki tilviljun að við systkinin höfum bæði farið út í raungreinanám í menntaskóla og síðan áfram í háskóla að hafa átt Palla sem afa.

Pallafi var yndislegur afi og langafi og erum við afar þakklát fyrir þann góða tíma sem við fengum með honum.

Arnar og Sólrún.

Páll Theódórsson hefur kvatt og lítil myndbrot vekja upp ljúfar minningar. Ég lít á litla svarta blýdepilinn í hægri lófa mínum og sé fyrir mér bjartan sumardag. Palli er 22 ára og gengur í rólegheitum niður Mímisveg í átt að fjölskylduhúsinu Sjafnargötu 11. Ég er fimm ára og stend við glugga á efri hæðinni þegar ég sé hann. Gleðin tekur völdin og ég stekk af stað og hleyp eins og fætur toga út úr húsinu. Palli er kominn inn á lóðina þegar ég vef handleggjunum um hálsinn á honum. Í hamaganginum tek ég ekki eftir skrúfblýantinum í brjóstvasa hans sem rispar lófa minn örlítið þegar ég sleppti takinu. Blýanturinn skilur eftir sig þennan svarta depil sem hefur aldrei angrað mig, en alltaf minnt mig á það hvað mér þótti ofurvænt um hann frænda minn.

Allt er á kafi í snjó á Siglufirði 1946. Palli er 17 ára og hefur lokið þriðja bekk í MR og langar að lesa fjórða og fimmta bekk utanskóla á einu ári. Hann ákveður að leita næðis og nærveru stóru systur sinnar Sigríðar og dvelja hjá henni, eiginmanni hennar, Þórarni Guðnasyni lækni, og þriggja mánaða dóttur þeirra. Ég er víst fyrsta ungbarnið sem Palli kynnist og hann fær það hlutverk að mata hungrað barnið. Ég man auðvitað ekki eftir þessum matartímum, en er sannfærð um að þarna mynduðust fyrstu kærleiksþræðirnir á milli okkar.

Nokkrum árum síðar sigla foreldrar mínir til Ameríku og pabbi lýkur framhaldsnámi í skurðlækningum. Það stóð alltaf til að senda mig vestur um haf, en af því varð ekki þannig að í tvö ár annast þau mig systkinin á Sjafnargötu. Palli verður ígildi föður og sækir mig í leikskólann. Á leiðinni heim kennir hann mér ógrynni af vísum og lögum. Flest eru hugljúf, en eitt þeirra er í sérstöku uppáhaldi. „Palli, segðu mér aftur söguna af ókindinni“ bið ég og fæ að heyra vísuna um barnið í dalnum sem datt ofaní gat, en þar fyrir neðan ókindin sat.

Gott eplabragð minnir á tréð við húsið þeirra Palla og Dísu í Hróarskeldu. Það er sumar, ég er 11 ára og upplifi þann munað að geta teygt höndina upp í tré til að ná mér í epli. Það á að heita svo að ég passi litlu börnin þeirra, Flóka og Sigrúnu, en í minningunni er dvölin bara eitt ævintýri. Palli er orðinn hálærður eðlisfræðingur og starfar við kjarnorkurannsóknir í Risö, en gefur sér samt tíma til að lesa slúðurblöðin mín um leikarana í Hollywood. Hann er forvitinn, lifir í núinu og vill geta talað við frænku sína á jafnréttisgrundvelli. Hann kennir henni dönsku, gerir hana að heimsdömu og leyfir henni að fara í lestarferð til Hundested til að heimsækja vinkonu sína frá Íslandi. Palli og Dísa sjá til þess að ég fæ tækifæri til að kynnast Kaupmannahöfn. Þau eiga þar vinafólk sem skýtur yfir mig skjólshúsi, tekur mér höfðinglega og sýnir mér allt það markverðasta í borginni. Það sem stendur upp úr er ballettinn í Tívolí og götumarkaðirnir með öllum sínum fersku og framandi ávöxtum.

Palli og Dísa gerðu þetta sumar í Danmörku ógleymanlegt og þroskandi.

Ég kveð þig, elsku fóstri minn, með söknuði og þakklæti fyrir uppeldið.

Edda Þórarinsdóttir.

Genginn er góður vinur og félagi, glöggur og glaðsinna. Hartnær 60 ára samfylgd er að baki.

Haustið 1958 fóru tveir fimmtubekkingar í Menntaskólanum í Reykjavík að venja komur sínar í nýstofnaða Eðlisfræðistofnun Háskólans sem þá var í norðurendanum á kjallara aðalbyggingar. Þeir höfðu fengið þá flugu í höfuðið að smíða geigerteljara sem gæti mælt geislavirkni. Þeir voru að hitta ljúfmennið Pál Theodórsson, sem var þá nýkominn heim frá námi og tók þeim opnum örmum. Hann teiknaði tækið fyrir þá og kenndi handtökin með þolinmæði og natni. Um vorið var tækið tilbúið og mældi til dæmis geislavirkni frá armbandsúrum eins og þau voru þá. Báðir þessir piltar urðu síðar starfsmenn Háskólans og annar þeirra heldur hér á penna.

Sagan um smíði geigerteljarans er dæmigerð fyrir brennandi áhuga Páls á því að miðla þekkingu á eðlisfræði og öðrum vísindum til nemenda og almennings. Það gerði hann bæði með kennslu, skrifum, útvarpserindum, þýðingum og alls konar vísindamiðlun.

Við Páll höfum sannarlega brallað margt saman um dagana. Við tókum þátt í réttindabaráttu ungra háskólamanna um og upp úr 1970, við unnum saman um árabil að nýyrðasmíð í eðlisfræði og sömuleiðis að innleiðingu textavinnslu í tölvum hér á Raunvísindastofnun um 1980. Og við höfum spjallað margt um sameiginleg áhugamál, til dæmis landnám Íslands, í matar- og kaffitímum alla þessa áratugi.

Nú síðast höfum við í allmörg ár verið í vinahópi sem hittist reglulega í matstofu Tæknigarðs í hádeginu – og þar hefur Páll verið í essinu sínu, fjölfróður og athugull, skarpur og léttur í lund til hinstu stundar. Þarna er rætt um alla heima og geima, allt frá lífsgátunni sjálfri og hvers konar þjóðmálum til léttra gamansagna.

En nú er skarð fyrir skildi. Ég á ekki eftir að mæta Páli oftar á tíðum gönguferðum hans milli vinnustofunnar í kjallaranum og prentarans á annarri hæð (þannig vildi hann hafa það). Ég sakna hans mjög eftir skyndilegt fráfall en ylja mér við minninguna og þakka langa og ánægjulega samfylgd.

Ég hef oft skynjað sterka vináttu og samstöðu hjónanna Páls og Svandísar. Við Sigrún sendum henni og fjölskyldunni allri innilegar samúðarkveðjur.

Þorsteinn Vilhjálmsson.

Páll æskuvinur minn er látinn. Ég kynntist Páli er ég hóf framhaldsnám í Reykjavik og við áttum skap saman. Að loknu fjórða bekkjar prófi í MR kvaðst hann ætla að lesa fimmta bekkinn um sumarið með sumarvinnunni. Páll missti föður sinn er hann var 12 ára en eldri systur hans sá um heimilið. Ég þarf að hraða mér í námi, sagði Páll. Því lauk hann stúdentsprófi ári á undan okkur félögunum. Er ég var í kandídatsnámi í Kaupmannahöfn áttum við Páll góða samleið. Þá hafði Páll lokið mastersprófi í eðlisfræði og vann hjá fremsta kjarnorkufræðingi Dana í Risö. Ég veiktist í námi og varð því að taka mér smáfrí. Ég hringdi í Pál og hann bauð mér að dvelja hjá sér eins lengi og ég vildi enda væri Dísa komin. Já, Dísa var komin. Og bjó ég þar við góðan kost. Síðan tók Ísland við. Báðir unnum við í anda forfeðra okkar. Við lukum aldrei störfum á vinnutíma. Við hittumst oft og ræddum málin. Að lokum stutt saga. Ég var á leiðinni á fund Heimsheilsunnar í Genf og þar átti að ræða m.a. kjarnorkusprengjutilraunir Frakka á eyjunni Mururoa í Kyrrahafi. Ég fékk upplýsingar hjá Páli um rannsóknir hans á geislamengun er hann hafði mælt í kjölfar kjarnorkusprenginga í Norður-Síberíu. Á fundinum í Genf urðu miklar umræður. Ýmsar Evrópuþjóðir studdu þessar rannsóknir en fámennari þjóðir í Evrópu og nágrannarnir á Kyrrahafseyjum og Suður-Asíu mótmæltu kröftuglega þessum sprengingum. Er liðið var á ráðstefnuna bað ég um orðið. Skýrði ég fundarmönnum frá því að samkvæmt rannsóknum Páls Theodórssonar eðlisfræðings hefði geislamengun á Íslandi í kjölfar kjarnorkusprenginga Rússa í Síberíu aukist marktækt. Ég sýndi þetta á korti er Páll hafði gefið mér. Lagði ég til að ef Frakkar vildu kanna áhrif kjarnorkusprenginga ættu þeir að framkvæma þær heima í Frakklandi. Allmargir fulltrúar tóku undir þessa tillögu og ýmsir nefndu niðurstöður Páls. Fundarstjórinn dr. Malher tók málið af dagskrá og vísaði því til stjórnar Heimsheilsunnar. Á síðari fundum í Genf var tillaga Frakka ekki samþykkt þrátt fyrir hótanir þeirra, enda gengu þeir út af fundunum. Þrátt fyrir hækkandi aldur rénaði ekki skarpskyggni Páls og þor að fylgja eftir skoðunum sínum. Vil ég nefna skýrslu um tímasetningu landnáms á Íslandi sem hann hafði nýlega gefið út.

Innilegustu samúðarkveðjur til Dísu, barna og annarra aðstandenda.

Ólafur Ólafsson,

fyrrv. landlæknir.

Í dag kveðjum við Pál Theodórsson eðlisfræðing, sem starfaði sem sérfræðingur á Raunvísindastofnun Háskólans frá stofnun hennar árið 1966 og fram til hinsta dags. Páll var helsti sérfræðingur landsins í kjarneðlisfræði og starfaði við geislamælingar og þróun slíkra mælinga allan sinn einstaka feril á Raunvísindastofnun. Þegar ég kom til starfa við stofnunina á ný eftir 20 ár erlendis hafði margt breyst en Páll var á sínum stað. Reyndar kom í ljós að þá voru tíu ár síðan hann fór á eftirlaun en hann mætti til vinnu eftir sem áður og hélt ótrauður áfram sínum rannsóknum sem áttu hug hans allan.

Rannsóknir Páls beindust einkum að mælingum á geislavirkni frá daufum geislagjöfum og var hann í fremstu röð á því sviði. Páll leitaði ávallt leiða til að betrumbæta mælitæknina, var frumkvöðull í þróun geislamælitækja og kom að stofnun tveggja fyrirtækja á þessu sviði. Hann beitti sér einnig fyrir þróun Tæknigarðs við Háskóla Íslands og var forstöðumaður Eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar 1975-1981. Páli var mjög í mun að nota íslensk orð innan eðlisfræðinnar og gaf út orðaskrá í eðlisfræði ásamt öðrum árið 1969. Ýmis nýyrði innan eðlisfræðinnar eru frá honum komin og var það ætíð svo að ég reyndi eftir bestu getu að nota íslensk orð þegar ég ræddi við Pál um vísindin.

Eftir að Páll fór á eftirlaun árið 1998 fékkst hann meðal annars við mælingar á radoni í hitaveituvatni ásamt Páli Einarssyni, prófessor í jarðeðlisfræði, með það fyrir augum að spá fyrir um jarðskjálfta. Hins vegar má segja að aldursgreiningar með kolefni-14 aðferðinni hafi átt hug hans allan síðustu 15 árin og þá sér í lagi rannsóknir á upphafi landnáms hér á landi. Páll var einstaklega vinnusamur og framsækinn vísindamaður og er hans sárt saknað af samstarfsfólki á Raunvísindastofnun.

Ég votta fjölskyldu og ástvinum Páls innilega samúð mína á þessum sorgardegi.

Fyrir hönd Eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar Háskólans,

Einar Örn Sveinbjörnsson.

Ég kom ungur til starfa við Raunvísindastofnun í ársbyrjun 1987. Þar voru fyrir á bekk kennarar mínir og fyrirmyndir, Magnús Magnússon, Páll Theodórsson, Örn Helgason og margir aðrir sómakarlar, þótt eðlisfræðingar einir séu nefndir. Pál þekkti ég minnst þeirra enda var hann aldrei kennari minn heldur sérfræðingur í kjarneðlisfræði á stofnuninni. Það gustaði af honum, hann virtist strangur, skeleggur í orðum og skoðunum, ég var hálfhræddur við hann. Það lagaðist fljótt þegar ég fann hvílíkt gull af manni Páll var. Ég vissi það reyndar frá fyrri tíð þar sem við flugum eitt sinn saman með Þorbirni Sigurgeirssyni við segulmælingar sumarið 1973 þegar ég var stúdent í eðlisfræði. Hlutverk mitt var að miða út bóndabæi með ljósmyndavél til staðarákvörðunar. Tæknin hefur breyst en samt var flogið eftir merki frá Lóranstöðinni.

Við Páll og góðir félagar höfum setið saman við hádegisborðið í Tæknigarði Háskólans árum og áratugum saman. Alltaf var gaman að skyggnast í reynslubrunn hans, sem mér þótti einkennast af víðsýni og réttsýni. Við vorum sjaldan sammála í einu og öllu, en hann stundaði ekki þrætubók eða sóttist eftir átökum. Við vorum stundum einir félaganna við borðið sem lásum málgögn mismunandi sjónarmiða. Það auðgaði samræðuna.

Páll gladdist fallega, öllum sem heyrt hafa er minnisstæður hár og hvellur hlátur hans ef eitthvað var vel orðað eða skemmtilega sagt. Og það var oft í okkar hópi. Stundum sneri hálfur salurinn sér við í forundran.

Ég þakka Páli Theodórssyni löng og gefandi kynni og votta Svandísi ekkju hans og fjölskyldunni einlæga samúð mína.

Hafliði Pétur Gíslason.

Páll Theodórsson, vísindamaður emeritus við Raunvísindastofnun Háskólans, lauk Mag. scient. prófi í eðlisfræði með kjarneðlisfræði sem sérgrein frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1955. Hann starfaði sem sérfræðingur við kjarnorkurannsóknastöðina í Risö í Danmörku árin 1955-1958. Þá réðist hann til starfa hjá nýstofnaðri Eðlisfræðistofnun Háskólans 1958-1961 og var fyrsti sérfræðingur stofnunarinnar. Páll var meðal stofnenda fyrirtækisins Rafagnatækni og starfaði þar 1961-1963 uns hann sneri hann aftur til starfa við Háskóla Íslands, fyrst hjá Eðlisfræðistofnun og síðan hjá Raunvísindastofnun Háskólans sem varð vettvangur rannsókna í raunvísindum við Háskólann árið 1967. Páll var forstöðumaður Eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar 1975-1981.

Auk starfa sinna við Raunvísindastofnun sinnti Páll margvíslegum öðrum verkefnum. Hann var ritstjóri Tímarits Verkfræðingafélags Íslands 1964-1972 og var ötull við að kynna eðlisfræði og önnur vísindi. Honum var veitt heiðursmerki Verkfræðingafélagsins árið 2010. Páll var umsjónarmaður þáttarins Tækni og vísinda í Ríkisútvarpinu 1961-1971. Einnig var hann ötull að þýða bækur um eðlisfræði og skyld efni fyrir almenning. Þannig vakti hann áhuga margra ungmenna á undrum vísindanna. Hann sinnti einnig nýyrðasmíð á fræðasviði sínu og gaf ásamt tveimur starfsbræðrum sínum út orðaskrá úr eðlisfræði árið 1969.

Rannsóknir Páls beindust einkum að mælingum á geislavirkum efnum, sérstaklega á daufum sýnum og á geislavirku radoni í jarðvatni. Skipaði hann sér í fremstu röð á þessu sviði og ritaði m.a. bókina „Measurement of Weak Radioactivity“ árið 1996. Hann birti greinar í ritrýndum tímaritum um mælingar á radoni í jarðhitavatni allt fram á níræðisaldurinn, en þær má meðal annars nota til að segja fyrir um jarðskjálfta. Síðasta hálfan annan áratuginn sinnti hann einkum túlkun á C14-aldursgreiningu sýna sem tengjast rannsóknum á landnámi Íslands. Páll var óþreytandi við störf og sinnti rannsóknum sínum við Eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar flesta daga allt til æviloka.

Raunvísindastofnun Háskólans þakkar Páli Theodórssyni langa og farsæla samferð og færir fjölskyldu hans innilegar samúðarkveðjur.

Sigurður Guðnason, framkvæmdastjóri Raunvísindastofnunar Háskólans.

Með örfáum orðum skal Páls Theodórssonar minnst, en hann andaðist nýliðinn 8. janúar tæplega níræður. Páll var eiginmaður móðursystur minnar, Svandísar Skúladóttur. Þau hjón var ávallt gaman að heimsækja. Þó alvaran væri þáttur lífs þeirra var stutt í spaugsemina og við hlógum mikið og að mörgu. Einna fyrstu minningar mínar voru frá því að við bræður tveir vorum sendir í „sveit“ um það leyti sem yngsti bróðir okkar fæddist. Sveitin var að Keldum við Grafarvog, en þar var rekin rannsóknarstofa og þau hjón bjuggu þar eftir heimkomuna, áður en þau fluttu að Snælandi í Kópavogi og síðar í nýbyggt hús sitt við Bræðratungu. Keldur voru á þessum tíma utan við bæinn, Reykjavík.

Við lærðum að eta haframjöl með rúsínum og kakói, siður sem var okkur framandi, en þau fluttu með sér heim frá Kaupmannahöfn. Sá siður hefur verið í hávegum hafður. Páll var eðlisfræðingur, virtur vísindamaður og áhugasamur fram á síðustu stund. Af honum mátti margt læra en fyrst og fremst hve mikilvægt það er að vera sjálfum sér samkvæmur og hvika ekki frá sannfæringu sinni sé hún réttilega grunduð.

Þegar þau hjón dvöldu erlendis vegna vísindastarfa Páls um nokkurt skeið í Kaupmannahöfn buðu þau mér að búa með eldri börnum sínum, Flóka og Sigrúnu, í Bræðratungunni fyrsta veturinn minn í Háskólanum. Þá kynntist ég því að þau höfðu erft kosti foreldra sinna, spaugsemi og létta lund í bland við alvöruna. Eðlilega var nokkur samgangur milli fjölskyldna þeirra systra, móður minnar, Ágústu, og Svandísar. Það var ævintýri að koma í heimsókn að Snælandi, sem þá var í raun sveit Kópavogsmegin í Fossvogi. Það var gaman að fá þau í heimsókn að Steingrímsstöð. Páll gat verið kappsamur, eins og minningin frá berjaferð beggja fjölskyldna sýndi. Hann einbeitti sér að verki, hvert sem það var, og skilaði því með sóma.

Á fullorðinsárum urðu samskiptin sjaldnar, en ég man glöggt heimsókn mína til þeirra er þau dvöldu við „Söerne“ í Kaupmannahöfn. Margt var skrafað og farið um víðan völl í landsmálum og fleiru og stutt í hláturinn, enda mikið hlegið. Sama var þegar við hjón snæddum í þeirra boði á Jensens Böfhus á Vesterbrogade og undirritaður hermdi eftir þjóðþekktum Íslendingum, sem kom honum nærri í koll stuttu seinna, en hafandi varnaðarorð þeirra í huga varð enginn skaði af, þótt mjóu munaði.

Páll treysti mér til að aðstoða sig fyrir löngu, sem var auðsótt og gott að geta launað velvild og umhyggju af hans hálfu. Fyrir það var ég þakklátur.

Annarra verður það að geta um vísindastörf Páls, en aldursgreiningar hans á vísindalegum grunni, sem sýna að byggð á Íslandi er að öllum líkindum eldri en ritaðar heimildar greina, eru athyglisverðar og mættu hljóta meiri eftirtekt. Páll varð við bón minni og flutti afar gott erindi um málið á fundi í Rótarýklúbbi Selfoss fyrir nokkrum árum við góðar undirtektir og margar spurningar, sem hann svaraði ítarlega.

Komið er að leiðarlokum og kveðjan er stutt. Genginn er mætur drengur, mikill fjölskyldufaðir, sem lifði virku og athafnasömu lífi til síðasta dags, alltaf með á nótunum og reiðubúinn að miðla af mikilli þekkingu sinni. Hans er saknað.

Við Þórdís og fjölskylda sendum Svandísi, sem ég oft kallaði uppáhaldsfrænku mína, Flóka, Sigrúnu, Skúla og Beru, ásamt tengdabörnum, barnabörnum og barnabarnabörnum, innilegar samúðarkveðjur og biðjum þeim blessunar.

Ólafur Helgi Kjartansson.

Mér er brugðið við frétt af láti Páls Theodórssonar. Þess var þó að vænta sakir aldurs hans. Vorið 1972 hafði ég verið aðstoðarmaður Páls um eins árs bil, við rannsóknarstörf hans á Raunvísindastofnun Háskólans, einkanlega við aldursgreiningu á grunnvatni og geislavirkni þess. Í maí stóð svo Páll fyrir miklum leiðangri, ásamt með Jöklarannsóknarfélagi Íslands. Skyldi nú haldið upp á Bárðarbungu, borað þar niður á 400 metra dýpi og sýni tekin úr jöklinum, til sams konar mælinga. Eftir tæplega árs samvinnu með þessum stórbrotna persónuleika sem Páll var, lögðum við nú 20. maí af stað í þetta ævintýri. Páll leiddi þarna um 20 manna hóp gegnum alls konar erfiðleika. Hlífði sér hvergi, þó að á móti blési ískaldur jökulrenningur og héluðu hans þykku augabrúnir. Að koma öllum búnaði, húsum og tækjum upp á bunguna, hófst og hafðist með samstilltum og fumlausum vinnubrögðum reyndra jökulgarpa sem sumir hverjir höfðu löngu fyrr tekið þátt í björgun áhafnar Geysis af Bárðarbungu. Grafin var 5 metra djúp gryfja, 24 m 2 og reft yfir. Síðan hófst þar niðri borvinna til rannsóknar á veðurfari fyrri tíma. Tvær systur Páls voru þarna með og sáu um matseld fyrir hópinn. Var þar sérlega skemmtilegur hópur, jafnt til starfa sem skemmtunar. En því lýsi ég þessum atburði, til að minnast þessa manns sem Páll var.

Með okkur Páli tókst einlæg vinátta og lífstíðarvirðing. Páll var meðal þeirra samferðamanna sem ég mest hefi metið og líklega um leið einnig fyrir flesta eiginleika. Þjóð vor væri betur stödd ef átt hefði fleiri slíka og enginn maður gengur annað en betri frá slíkum kynnum.

Því kveð ég hér heiðursmann. Af kynnum hans tel ég mig betri mann en ella og votta aðstandendum samúð mína.

Maggnús Víkingur Grímsson.

Leiðir okkar Páls lágu fyrst saman fyrir tæpum sextíu árum, haustið 1958. Ég var þá nýstúdent að hefja nám í stærðfræði og eðlisfræði við Háskóla Íslands en Páll nýlega kominn heim frá Danmörku, þar sem hann hafði lokið námi í eðlisfræði og síðar unnið sem sérfræðingur í geislamælingum við Kjarnorkurannsóknarstofnunina á Risö, nærri Hróarskeldu um þriggja ára skeið.

Mikil straumhvörf urðu í ársbyrjun 1958 í eðlisfræðirannsóknum hér á landi þegar Þorbjörn Sigurgeirsson var skipaður prófessor og Eðlisfræðistofnun Háskólans tók til starfa hinn 1. janúar. Eitt verkefna þar var að sinna ýmiss konar geislamælingum enda kjarnorkukapphlaup stórveldanna í algleymingi og stórar sprengingar sitt á hvað í austri og vestri. Reynsla og þekking Páls gerði hann sjálfkjörinn til að sinna uppbyggingu á þessu sviði. Það var ekki ónýtt fyrir mig að fá að njóta þess sem aðstoðarmaður að vinna með þessum eldhugum, Páli og Þorbirni. Við Páll náðum vel saman, hann var einstakur leiðbeinandi, gerði mín vandamál og mistök að skemmtilegum viðfangsefnum. Var þetta gott veganesti næsta haust er ég hélt utan til náms í eðlisfræði.

Seinna áttum við Páll ánægjuríkt samstarf á Raunvísindastofnun Háskólans um hálfrar aldar skeið.

Hin hraða þróun í rafeindatækni á áttunda tug aldarinnar riðlaði mörgum eldri mörkum milli námsgreina. Það var því ekki að undra að Eðlisfræðistofa, undir stjórn Páls á árunum 1976-1983 yrði með í þeirri gerjun. Stórt verkefni sem laut að tölvuvæðingu á framleiðslukerfi í sjávarútvegi sem Rögnvaldur Ólafsson stýrði varð allt í einu þungamiðjan á stofunni. Þarna var lagður grunnur að því sem síðar varð fyrirtækið Marel. Margar aðrar rannsóknir á stofnuninni nutu góðs af þessari þróun og sjálfur innleiddi Páll örtölvurnar inn í rannsóknir á mælingum á veikri geislun til aldursgreininga. Verkefni sem hann vann að til dauðadags.

Um leið og við Bjarney vottum Svandísi og öðrum aðstandendum samúð okkar, þökkum við fyrir þær góðu stundir sem við áttum á samleið með Páli.

Örn Helgason.

Harmur minn er mikill er ég kveð hér minn góða vin, Pál Theódórsson. Ungur drengur í foreldrahúsum fór ég til dyra þegar bjöllunni var hringt. Úti stóð drengur á mínum aldri. „Ég átti að ná í hatt föður míns,“ sagði hann. Faðir minn hafði boðið til sín gestum kvöldið áður. Drengurinn fékk hattinn og þessi heimsókn gleymdist okkur báðum um sinn. Veturinn eftir settist ég i fyrsta bekk Gagnfræðaskóla Reykvíkinga við Tjörnina. Var þar raðað í sæti og kom þá ljós að ég og sáti minn könnuðumst hvor við annan. Þetta var drengurinn sem sótti hatt föður síns heim til mín. Varð okkur fljótt vel til vina. Leiðir okkar lágu að mestu saman á leið heim úr skóla. Þetta var upphaf að því að Páll varð elsti og besti vinur minn allt þar til að hann varð fyrir slysi á heimili sínu og lést 8. janúar.

Samband okkar var mjög innilegt og stutt á milli heimila okkar, einkum eftir að ég fann þá leið að klifra yfir vegg sem var milli lóða okkar og nágrannans og góður nágranni okkar lét það átölulaust. Á heimili Páls kynntist ég vel systkinum hans og mági, Þórarni Guðnasyni lækni. Foreldrar þeirra systkina voru látin en samhugur þeirra sérstakur. Páll var mjög hugmyndaríkur í því sem við tókum okkur fyrir, einkum ef um tæknileg atriði var að ræða.

Stuttan tíma vorum saman í Ágústarskóla, eins og skólinn var kallaður, því eftir gagnfræðipróf fór Páll í 3. bekk Menntaskólans. Verkefni nokkurra bekkja vann Páll utanskóla. Var hann þá á Siglufirði hjá Sigríði systur sinni og Þórarni, sem var héraðslæknir þar. Stúdentsprófi lauk Páll árið 1947, ári fyrr en tll stóð.

Í Kaupmannahöfn hófu hann og frábær eiginkona hans, Svandís Skúladóttir, búskap. Þegar Danmerkurveru þeirra hjóna lauk fluttu þau heim og settust fljótlega að í Kópavogi, fyrst að Snælandi en síðan að Bræðratungu 25. Heimsóknir okkar hjóna til þeirra á báða staðina voru okkur mikill gleðigjafi og þá ekki síst að kynnast yndislegum börnum þeirra.

Páll var myndarlegur og bjartur maður með mikla nálægð. Hann vakti traust manna. Hann hafði skýra framsögn og ég dáðist oft að því hve góða íslensku hann talaði. Þótti mér það mjög til fyrirmyndar. Páll var tónelskur og man ég að við fórum saman að hlýða á Jóhannesarpassíuna eftir Bach flutta í Fríkirkjunni fyrir rúmlega hálfri öld.

Römm er sú taug er saman dregur gamla vini. Fyrir rúmum áratug tókum við strákarnir úr gagnfræðaskólanum, sem tóku stúdentspróf 1948 frá Menntaskólanum í Reykjavík, upp á því að koma saman einu sinni í mánuði til kaffidrykkju og fengum þá Pál til liðs við okkur, enda hann flestum kunnugur. Upphaflega vorum við 11 en smám saman fækkaði í hópnum vegna andláts þátttakenda og nú vorum við aðeins þrír um lengri tíma, Páll, Ólafur Ólafsson, fv. landlæknir, og ég. Páll var fjölspekingur mikill. Hann safnaði gömlum bókum, leitaði þeirra víða, las og sagði okkur Ólafi frá heppni í þeim málum.

Ógnvænleg staða í heimsmálum var jafnan til umræðu og var nokkur útrás fengin þar. Við ræddum einnig um landnámsár Íslands og dáðumst við Ólafur að kenningum Páls og rökum í því máli. Og eðlilega voru heilsumál rædd. Ekkert var óviðkomandi. Þessir fundir voru okkur mikils virði og til umhugsunar á ýmsum sviðum, og við skemmtum okkur yfir léttara hjali. Þessar stundir með Páli og Ólafi voru mér ómetanlegar. Missir okkar Ólafs er mikill. Ég er innilega þakklátur fyrir að hafa átt þennan góða vin. Við hjónin vottum Svandísi, börnum þeirra og öðrum nátengdum okkar dýpstu samúð.

Guðmundur W.

Vilhjálmsson.