Jóhann Matthías Kjeld fæddist í Tjarnarkoti í Innri-Njarðvík 19. desember 1936. Hann lést á Landspítalanum 16. janúar 2019.

Foreldrar hans voru þau Jóna Guðrún Finnbogadóttir, húsfreyja frá Tjarnarkoti í Innri-Njarðvík, f. 28. september 1911, d. 14. nóvember 1994, og Jens Sófus Kjeld, verkamaður og smiður frá Funningsbotni í Færeyjum, f. 13. október 1908, d. 2. október 1980. Matthías á fimm systkini, þau eru: María, f. 2. mars 1932, d. 8. október 2010, Hanna, f. 16. desember 1933, Kristbjörg, f. 18. júní 1935, Finnbogi, f. 25. október 1938, d. 8. febrúar 1993, og Kristjana, f. 17. júlí 1944, d. 15. september 1984.

Matthías kvæntist eftirlifandi eiginkonu sinni, Marcellu Iñiguez, lækni, f. 30. september 1942, árið 1979. Foreldrar hennar voru Felipe Iñiguez, lagaprófessor í Bólivíu, og Carolina Iñiguez Rojas, lögfræðingur. Börn þeirra eru: 1) Matthías, f. 27. apríl 1979, 2) Alfred Jens, f. 29. janúar 1981, 3) Alexandra, f. 1. júní 1983. Dóttir Marcellu af fyrra hjónabandi: 4) Carolina Louisa Rehor, f. 28. mars 1969. Eiginkona af fyrra hjónabandi Matthíasar var Kristrún Eymundsdóttir, f. 4. janúar 1936, d. 8. desember 2018. Þau giftust árið 1960 og skildu 1966 og börn þeirra eru: 1) Eymundur, f. 1. febrúar 1961, og 2) Þórir Bjarki, f. 20. nóvember 1965. Foreldrar Kristrúnar voru Eymundur Magnússon og Þóra Árnadóttir.

Matthías ólst upp í Tjarnarkoti og varð síðar stúdent frá Menntaskólanum á Laugarvatni 1956. Hann nam læknisfræði við Háskóla Íslands og lauk kandídatsprófi þaðan 1964. Hann var á árunum 1971-1977 Honorary Registrar við Royal Postgraduate Medical School, Hammersmith Hospital í Lundúnum, hlaut sérfræðingsleyfi 1973 og lauk Ph.D.-doktorsprófi í meinefnafræði frá University of London 1976. Matthías var sérfræðingur í efnameinafræði á Rannsóknastofu Landspítalans frá 1977 og rak að auki ásamt eiginkonu sinni rannsóknastofu í meinefnafræði í Domus Medica. Þá kenndi Matthías meinefnafræði og lífefnafræði við læknadeild Háskóla Íslands um nokkurra ára skeið.

Matthías var virkur við ritstörf og eftir hann liggja um 200 greinar og útdrættir í tímaritum, blöðum og fagtímaritum. Matthías var auk þess virkur í félagsstörfum lækna, sat m.a. í stjórnum Domus Medica hf. og Félags um innkirtlafræði um árabil.

Útför Matthíasar fer fram frá Fossvogskirkju í dag, 29. janúar 2019, og hefst athöfnin klukkan 13.

Pabbi okkar er nú látinn. Það er erfitt að sætta sig við að fyrirmynd í lífi okkar sé nú horfin, en huggun harmi gegn að hugsa til þess sem hann skilur eftir sig. Pabbi var alla tíð heilsteyptur og atorkusamur, nægjusamur og hafinn yfir smámuni hversdagsins. Kaffi, bruður og harðfiskur uppfylltu orkuþarfir hans yfir daginn og það átti hug hans allan að elta uppi svör við ósvöruðum spurningum vísindanna.

Eftir að vinnudeginum lauk sat hann allajafna heima við skriftir, með stafla af greinum eða bókum við hönd, og vann við að koma frá sér niðurstöðum eða samantektum. Pabbi var hugsjónamaður. Þegar hann kom heim úr sérfræðinámi í lok áttunda áratugarins gegndi hann lykilhlutverki í að byggja upp og gjörbylta starfsemi blóðrannsóknastofa hér á landi, en gæði og nákvæmni mælinga hafði þróast mikið á undangengnum árum með tilkomu nýrrar tækni. Að þessu vann hann bæði á Landspítalanum og síðar einnig á eigin rannsóknarstofu sem foreldrar okkar ráku í sameiningu og vöktu yfir alla daga, allan ársins hring, í áratugi. Hann var einnig óhræddur við að benda á það þegar honum þótti heilbrigðiskerfið, í nafni hagræðingar eða miðstýringar, fara á mis við eitt af grundvallarmarkmiðunum: að þjóna sjúklingnum fyrst og fremst, og að veita honum áreiðanlega þjónustu í hæsta gæðaflokki.

Það var alltaf gott að leita til pabba um ráð. Hann var líka orðheppinn og gat séð skoplegu hliðarnar á málum. Hreysti okkar systkinanna var honum hugleikin og þegar tækifæri gafst fór hann með okkur í hlaup, upp á fjöll eða í bíltúra um landið, og í sameiningu reyndum við að leggja á minnið helstu örnefnin.

Sjálfur var pabbi alltaf hraustur og var það ekki síst skvassinu að þakka, sporti sem hann kynntist á árum sínum í Bretlandi. Hann tók svo þátt í að byggja upp fyrstu fullbúnu veggtennisstöðina á Íslandi í lok níunda áratugarins: Veggsport á Stórhöfða. Hann sló eiginlega hvergi slöku við fyrr en komið var langt á sjötugsaldurinn. Þá sneri hann sér að öðrum áhugamálum sínum, t.a.m. líffræðirannsóknum á hvölum. Á níunda áratugnum stýrði hann sýnatökum og rannsóknum sem veittu að því best verður vitað fyrstu upplýsingar um líffræði hvala; um sölt, hormón, kynþroska og þungunartíðni langreyða. Áhuginn færðist síðar yfir í samanburð blóðvökvarannsókna allra spendýra, frá þeim minnstu yfir í þau stærstu, og áttum við með honum líflegar samræður um upphaf lífs við eldhúsborðið.

Pabbi var góður vinur vina sinna, og við fundum það vel hve dýrmætar árlegar veiðiferðir og vikuleg spilakvöld voru honum. Hann var alla tíð fús til að hjálpa vinum og vandamönnum og óhætt að fullyrða að hann hafi komið mörgum til bjargar. Hann ráðlagði okkur að hafa nokkrar vísur í handraðanum, minnst eina eftir Stein Steinarr, en sjálfur kunni hann fjölmargar vísur.

Seinustu árin voru honum erfið eftir að hann kom illa undan beinbroti á bæði handlegg og fæti, en það átti illa við hann að vera kyrrsettur. Þegar mest á reyndi stóð móðir okkar sem fyrr þétt við hlið hans og studdi hann gegnum öll veikindin fram til hinstu stundar. Honum var undir það síðasta mest umhugað um hagi barna sinna og óskaði okkur alltaf hins besta.

Við kveðjum góðan föður, vin og fyrirmynd. Guð geymi þig.

Matthías Kjeld, Alfreð Kjeld og Alexandra Kjeld.

Okkur systur, sem nú erum tvær eftir af sex systkina hópi, langar með fáeinum orðum að minnast Matta, okkar kæra bróður. Minningar frá æskuárum þyrlast upp í hugann. Matti var ljúfur og góður drengur. Ást og kærleika fékk hann frá mömmu. Hún gaf honum fullt frelsi og setti hvorki boð né bönn. Pabbi var ákveðnari og setti reglur sem við þurftum að lúta. Þessir ólíku þættir voru báðir til staðar hjá Matta. Ást og hlýju fékk hann frá mömmu og ákveðnina frá pabba.

Við ólumst upp í kærleiksríku sveitasamfélagi suður með sjó. Í Tjarnarkoti bjuggu ásamt ömmu og afa Esther móðursystir okkar og Gylfi sonur hennar, sem var á svipuðu reki og Matti. Mummi móðurbróðir okkar, með sín fimm börn, bjó í næsta húsi. Skammt þar frá voru Ljósvellir, sem pabbi byggði, en þar var æskuheimili okkar. Á heimili okkar var líka um tíma skóli, en stofan var nýtt sem kennslustofa fyrir börnin í Innri-Njarðvík í tvo vetur. Síðar sóttum við systkinin skóla til Ytri-Njarðvíkur.

Það var ljúft að alast upp í þessu samfélagi þar sem við höfðum frelsi til að gera það sem okkur datt í hug og allir léku sér saman í sátt og samlyndi. Við vorum óþreytandi við að finna upp á nýjum leikjum. Athafnaþörfinni virtust engin takmörk sett.

Matti var uppfinningasamur og ævintýragjarn og lét sér ekki allt fyrir brjósti brenna. Þegar Kobbi vinur hans lenti í því óhappi að falla fram af kletti á Stapanum gerði Matti sér lítið fyrir og klifraði niður klettana til að bjarga vini sínum. Þetta vakti slíka athygli að fjallað var um atvikið í dagblöðum þess tíma. Þá eins og endranær vorum við óendanlega stoltar af bróður okkar.

Hann var ungur sendur í sveit að Hóli í Borgarfirði, þar sem hann undi hag sínum vel. Við minnumst þess þegar pabbi var að krúnuraka kollinn á Matta áður en hann var sendur í sveitina. Malla systir var eitt sumar með honum í sveitinni og töluðu þau alltaf einstaklega fallega um vist sína þar. Sem unglingur fór Matti á heimavistarskólann í Skógum og síðar í Menntaskólann á Laugarvatni. Hann lagði stund á læknanám og sótti framhaldsnám til Englands, þar sem hann kynntist Marsellu, eiginkonu sinni. Matti gat verið afdráttarlaus í skoðunum. Hann réð þeim ævinlega heilt sem á hlustuðu. Aldrei vottaði fyrir væmni hjá honum og ævinlega var stutt í húmorinn.

Matti var mikill stólpi þegar á reyndi. Ekki síst þegar veikindi og erfiðleikar steðjuðu að í fjölskyldunni. Þá var sannarlega gott að leita til hans og Marsellu. Nægir þar að nefna þegar Kristjana systir okkar veiktist af hvítblæði ung að árum og ekki síður þegar Finnbogi bróðir veiktist, langt um aldur fram. Þá reyndist hann fjölskyldunni ekki síður vel við veikindi Guðmundar, mágs síns, og síðar þegar erfið veikindi hrjáðu Möllu systur okkar.

Við vottum Marsellu, eiginkonu hans, og börnum innilega samúð.

Hanna og Kristbjörg.

Sagt hefur verið að nánast allar framfarir á Íslandi komi í raun utan frá. Það á alla vega vel við þegar horft er til sögu læknisfræðinnar á Íslandi. Ungir læknar hafa alla síðustu öld haldið utan til sérnáms og hafa flestir snúið aftur með dýrmæta reynslu og þekkingu hver á sínu sérsviði. Þetta á vel við þegar litið er yfir feril Matthíasar Kjeld. Hann sótti sína læknissérmenntun í meinefnafræði til London snemma á áttunda áratugnum. Til viðbótar við þjálfun í sérgrein sinni lærði hann og rannsakaði ítarlega grundvallaratriði nýrra mæliaðferða með mótefnum fyrir hormón, stera og önnur efni. Bandaríski kjarneðlisfræðingurinn Rosalyn Yalow og samstarfsmenn hennar höfðu þróað þessar mæliaðferðir og fékk hún Nóbelsverðlaun í læknisfræði fyrir þá vinnu árið 1977. Doktorsritgerð Matthíasar, sem hann varði í London 1976, fjallaði um rannsóknir á sterahormónum með þessum nýju aðferðum. Matthías sneri aftur til Íslands 1977 og hóf störf á rannsóknastofu Landspítalans í meinefnafræði. Í kjallara á kvennadeildinni fékk hann aðstöðu til að hefja mælingar á hormónum og innleiddi hann og samstarfsmenn fjölda nýrra aðferða sem komu að góðu gagni við greiningu hinna ýmsu sjúkdóma. Hann lagði einnig grunn að sérstakri rannsóknastofu fyrir lyf og eiturefni á spítalanum þar sem háþrýstar vökva- og gasskiljur voru notaðar.

Matthías starfaði á rannsóknastofunni í um 30 ár og var einn helsti máttarstólpi þeirrar starfsemi. Samhliða störfum sínum á Landspítala rak Matthías og eiginkona hans öfluga eigin rannsóknastofu í Domus Medica. Þá var hann einnig kennari og leiðbeinandi fjölda háskólanema. Vísindastarf hans var umfangsmikið og fjölbreytt.

Matthías var glæsimenni, frjór í hugsun, mælskur og hélt sér vel. Hann var vinmargur og vinsæll meðal starfsfólks spítalans. Skoðanir hans og gagnrýnir pistlar um hlutverk og starfsemi Landspítala, skipulag heilbrigðiskerfisins og háskólans áttu þó ekki alltaf upp á pallborðið hjá stjórnendum. Hann var fyrsti leiðbeinandi minn í sérnámi og hann og samstarfsmenn kenndu mér grunnatriði í aðferðafræði sérgreinarinnar.

Í minningunni um Matthías stendur hátt skemmtileg ferð okkar á alþjóðlega ráðstefnu í Ísrael árið 1985, þar sem við kynntum niðurstöður rannsókna á hormóna- og saltbúskap langreyðar. Ég kveð Matthías með söknuði og votta Marcellu og fjölskyldu samúð.

Ísleifur Ólafsson, læknir.

Við vorum aðeins 20 talsins sem útskrifuðumst sem stúdentar frá Menntaskólanum á Laugarvatni 13. júní 1956. Einn þeirra var vinur okkar Matthías Kjeld, glæsilegur ungur maður sem var í fremstu röð í námi og íþróttum.

Hann hafði strax áhuga á raungreinum og settist því í stærðfræðideild og þar hefur hugsanlega vaknað áhugi hans á læknisfræðinni sem varð hans ævistarf síðar meir. En einnig hafði hann mikinn áhuga á frönsku og lagði mikla ástundun á þá námsgrein þann stutta tíma sem hún var kennd í stærðfræðideildinni. Hann var í bekkjarliðinu í körfubolta, sundi og blaki en í síðastnefndu greininni vorum við skólameistarar og fórum við ósigraðir úr skólanum.

En það var fleira gert á Laugarvatni en stunda nám og íþróttir. Karlakórssöngtímarnir hjá Þórði Kristleifssyni voru einstakir og var æfingum aldrei hætt fyrr en raddir höfðu fallið vel saman að mati söngstjórans. Matti hafði fallega bassarödd og söng hann annan bassa í kórnum. Löngu síðar kunni hann enn bassann í lögunum „Det var en lördag aften“ og „Sjung om studentens lyckliga dag“ og sungum við félagarnir það gjarnan við hátíðleg tækifæri.

Að loknu stúdentsprófi hófum við félagar háskólanám og þá lékum við saman körfubolta í Íþróttafélagi stúdenta, ÍS, og kepptum við sterkustu lið þess tíma, ÍR og ÍKF. Keppt var í íþróttahúsinu Hálogalandi við Suðurlandsbraut sem þá var eina íþróttahúsið í Reykjavík þar sem boðið var upp á sæmilega stórt rými fyrir áhorfendur og líklega löglega vallarstærð.

Árið 1959 skildi leiðir um hríð þar sem við tveir félagarnir fórum til útlanda í framhaldsnám en Matti hélt áfram og lauk læknisfræðináminu við HÍ en fór nokkru síðar til London í framhaldsnám.

Hann var ætíð mikill fræðimaður. Skrifaði margar greinar sem birtust í virtum tímaritum og fjölluðu þær m.a. um lífeðlisfræði manna og dýra.

Þótt Atlantshafið skildi okkur að héldum við góðu sambandi með bréfaskriftum eins og þá var venjan og voru bréfin frá Matthíasi ævinlega mjög skemmtileg. Eitt þeirra gleymist seint en í því skrifar hann að bananabrandarar séu mjög vinsælir í Reykjavík um þær mundir og svo bætti hann við sögunni um „manninn með banana í eyrunum“. Við rifjuðum upp þessa sögu nýlega og hlógum dátt.

Eftir heimkomu okkar frá útlöndum tókum við upp gamla samskiptaþráðinn að nýju og lékum „gömlu drengja“ körfubolta í leikfimisal HÍ í allmörg ár og einnig hittumst við reglulega til að spila brids að vetrinum. Hann er sá þriðji sem fellur frá úr spilaklúbbi okkar.

Núna þegar leiðir skilur, eftir meira en 60 ára samfylgd á lífsleiðinni, þökkum við Matta fyrir trausta og góða vináttu sem aldrei bar skugga á og um leið vottum við eiginkonu hans Marcellu, börnum hans og þeirra fjölskyldum einlæga samúð okkar.

Hilmar Sigurðsson

Jón Ingi Hannesson.

Fyrir mörgum árum voru þrír drengir að leika sér þar sem var stutt til sjávar, hamraberg mikið. Einn drengurinn fór óvarlega og hrapaði niður í fjöruna. Þá gerist það að annar þeirra sem eftir voru klifraði niður bjargið, tók vin sinn í fangið og beið eftir því að hjálp kæmi. Þetta var Matthías Kjeld sem við minnumst í dag sem var sá sem klifraði niður bjargið.

Ég segi þessa sögu í hálfgerðu óleyfi en mér finnst hún lýsandi fyrir Matthías, að fórna sér fyrir aðra en sjást ekki alltaf fyrir.

Við Matthías kynntumst fyrst vorið 1965 þegar hann var samleigjandi okkar Guðjóns og Hermanns Jóhannessona í lítilli íbúð á Baldursgötu 6. Fljótlega urðum við góðir vinir og leigðum við Matti saman húsnæði í nokkur ár. Matthías var einstakur félagi og var það sem sagt var um Ólaf konung; allra manna glaðastur. Var líka mikið um gesti og stundum gleðskap. Gestirnir voru úr ýmsum áttum, læknar, félagar og ættingjar okkar beggja.

Matthías var einstakur að því leyti að þótt hann gæfi sér einstaka sinnum lausan tauminn einbeitti hann sér mjög að viðfangsefnum sínum. Hafði hann góð áhrif á mig og tók ég góð próf.

Um 1970 fórum við hvor okkar leið, hann til London þar sem hann var við Hammersmith-spítalann en ég til Hollands og svo aftur heim. Alltaf héldust vináttuböndin og tókum við þátt í gleði og sorg hvor annars því líf okkar var ekki alltaf dans á rósum.

Í London lagði Matthías stund á það sem hann kallaði sjálfur hormónafræði og varð doktor í þeim fræðum 1976. Um vísindastörf hans er það að segja að þau liggja fyrir utan mitt áhugasvið. Þó hafði ég áhuga á því þegar hann fór að rannsaka kynhormón hvala, sem mér fannst frumlegt eins og hans var von og vísa.

Fljótlega eftir heimkomuna stofnuðu þau Marcella Iniguez, seinni kona hans, rannsóknastofu í Domus Medica. Var þetta að mér skilst mikil framför í læknisþjónustu hér á landi. Jafnframt hélt Matthías áfram störfum sínum á Landspítalanum og tók þátt í því sem þar gerðist.

Síðustu árin voru honum mjög erfið, hann missti heilsuna fyrir nokkrum árum og hafði ekki gaman af lífinu. Alltaf héldum við sambandi þrátt fyrir það og síðustu samtölin áttum við skömmu áður en hann dó.

Rómverjar sögðu að maðurinn væri ekki aðeins homo sapiens, hin skyni gædda vera, heldur einnig homo teknicus, sverðasmiðurinn, og homo ludens, hinn dansandi maður. Matthías sem við kveðjum nú var allt þetta. Hann var afburða vel gefinn og einkum alhliða að mér fannst. Hann var einnig praktískur maður og hagleiksmaður á ýmsa hluti.

En einkum minnist ég hans sem hins dansandi manns, hins glaða og góða félaga sem gladdist með glöðum og þerraði tár af augum okkar þegar við táruðumst.

Blessuð sé minning hans.

Páll Skúlason.