[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Viðtal Gunnlaugur Snær Ólafsson gso@mbl.

„Við erum að reyna að standa við skuldbindingar okkar í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um veru okkar í Evrópusambandinu, en á sama tíma sjá til þess að brottför okkar verði með slíkum hætti að fyrirtæki og einstaklingar sem hafa byggt lífsviðurværi sitt á samningum sem ná allt að fjörutíu ár aftur í tímann verði ekki fyrir of miklu raski. Þetta er augljós áskorun,“ segir Tom Tugendhat, þingmaður Íhaldsflokksins og formaður utanríkismálanefndar breska þingsins.

Samkvæmt dagskrá þingsins er gert ráð fyrir að greidd verði atkvæði í dag á breska þinginu um breytingartillögur að Brexit-samningi Theresu May, forsætisráðherra Bretlands, og hugsanlega um samninginn í heild með þeim tillögum sem ef til vill verða samþykktar. Verði einhverjar breytingar samþykktar mun það breyta samningnum í grundvallaratriðum, að sögn þingmannsins. „Þá er þetta ekki lengur sami samningur,“ útskýrir Tugendhat.

Gagnkvæmni

„Áskorunin fyrir okkur í dag er að við verðum að muna að samskipti okkar til framtíðar verða að byggjast á vináttu og stefna ber að því að næstu sjötíu ár verði líkari undanförnum sjötíu árum heldur en öðrum tímabilum sögunnar,“ útskýrir Tugendhat. „Satt að segja er það einmitt á þessu sviði sem Evrópusambandið og að einhverju leyti ríkisstjórnin hafa gert mistök, það er að nálgast viðræðurnar með þeim hætti að annar sigri en hinn tapi. Staðreyndin er sú að annaðhvort sigra báðir aðilar ella tapa báðir. Þessar samningaviðræður eru ekki þannig gerðar að annar geti unnið en hinn tapað. Ef þetta er gert með réttum hætti munum við yfirgefa Evrópusambandið með mjúkri aðlögun að nýrri stöðu sem sjálfstætt ríki með mikil tengsl og gott samstarf við Evrópusambandið. Takist ekki að semja með réttum hætti mun það hafa slæm áhrif á viðskiptatengsl okkar við Evrópu, sem hafa verið undirstaða velsældar okkar og hafa á sama tíma skipt Þýskaland, Frakkland og mörg önnur ríki verulegu máli. Hafa þarf í huga að viðskipti hafa í för með sér gagnkvæman ávinning.“

Samningslausir

Tugendhat segir það ljóst að útganga Bretlands úr Evrópusambandinu án samnings við Evrópusambandið sé einn þeirra möguleika sem liggi fyrir. „Ef ekkert breytist þá er það einmitt það sem gerist. Mörg okkar vona að við getum fengið samning sem hlýtur meirihluta í þinginu. Ef það gerist ekki, þá eru valkostirnir annars vegar stefnubreyting sem getur falið í sér að framlengja gildistöku fimmtugustu greinar [grundvöllur úrsagnarinnar], hætta við fimmtugustu greinina eða jafnvel boða til nýrrar þjóðaratkvæðagreiðslu eða þingkosninga. Gerist ekkert þessara fyrrnefndra atriða munum við yfirgefa Evrópusambandið 29. mars samningslaus.“

„Af mörgum ástæðum tel ég ólíklegt að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin, jafnframt finnst mér það slæm hugmynd. Þá tel ég einnig að þingkosningar séu ekki líklegar á næstunni, aldrei segja aldrei, en það er ólíklegt. Á þessum grunni get ég ekki útilokað að við förum án samnings,“ segir nefndarformaðurinn.

„Það eru augljóslega margar áskoranir sem blasa við, ekki bara fyrir okkur, fyrir nágranna okkar líka og þau ríki sem við erum í miklum viðskiptum við. Afleiðingar þess að ganga úr Evrópusambandinu án samnings geta verið töluverðar fyrir alla, jafnvel Ísland líka,“ segir Tugendhat.

Varnagli

Spurður hvort líklegt sé að þingmenn Íhaldsflokksins geti stutt hugmyndir Verkamannaflokksins um að halda Bretlandi innan tollabandalags Evrópusambandsins segir hann það ólíklegt. „Aðlögunarsamningur forsætisráðherra, samningurinn sem var felldur í þinginu nýlega, felur í sér áframhaldandi veru í tollabandalaginu í einhvern tíma sem er einmitt það sem umdeildi varnaglinn (e. backstop) snýst um. Þannig að það að hafa einhvers konar tollabandalag er gerlegt, en til lengri tíma væri það furðulegt ef ríki á stærð við Bretland hefði ekki stjórn á eigin viðskiptastefnu án fulltrúa innan bandalagsins sem stjórnar henni,“ segir Tugendhat.

Engin lausn í sjónmáli

Nítján breytingartillögur við útgöngusamning Theresu May, forsætisráðherra Bretlands, verða til umræðu á breska þinginu í dag. Erfitt getur reynst að ná meirihluta fyrir samningnum þrátt fyrir tillögurnar, en ríkisstjórnin hefur ekki sjálf lagt fram breytingar að svo stöddu.

Um eitt hundrað þingmenn Íhaldsflokksins sem greiddu atkvæði gegn samningi May nýverið gerðu það meðal annars vegna andstöðu við svokallað Backstop sem felur í sér áframhaldandi veru í tollabandalagi ESB.

Þingmenn Verkamannaflokksins sem einnig greiddu atkvæði gegn samningnum segja skilyrði fyrir stuðningi við hann felast í að tryggt verði að Bretland verði áfram í tollabandalaginu. Jafnframt fara þeir fram á að samþykkt verði að útiloka Brexit án samnings, sem May segir ómögulegt þar sem það gæti þýtt að ekki yrði staðið við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.

Líkur á því að Bretar gangi úr Evrópusambandinu án samnings eru því taldar aukast með hverjum degi.