15. október 1988 | Minningargreinar | 1267 orð

70 ára: Rögnvaldur Sigurjónsson Það er ótrúlegt en satt, að hinn síungi og

70 ára: Rögnvaldur Sigurjónsson Það er ótrúlegt en satt, að hinn síungi og hressi listamaður Rögnvaldur Sigurjónsson er sjötugur í dag. Þeir eru ófáir innanlands og utan sem notið hafa listar Rögnvaldar á undanförnum áratugum og minnast snilldarlegs píanóleiks hans með mikilli ánægju.

Þegar Rögnvaldur kom fram á sjónarsviðið í íslensku tónlistarlífi í lok seinni heimsstyrjaldarinnar, að loknu námi í Bandaríkjunum, fór hressilegur gustur um sviðið. Rögnvaldur útskrifaðist úr Tónlistarskólanum í Reykjavík vorið 1937, þar sem hann naut öruggrar handleiðslu Árna Kristjánssonar um nokkurra ára skeið. Var Rögnvaldur einn af fyrstu nemendum skólans, sem lauk þaðan burtfararprófi. Þá gerði Rögnvaldur nokkuð óvenjulegt miðað við þá venju semverið hafði í tónlistarmenntun Ís lendinga fram að því. Hann fór í píanónám til Parísar. Fram að þeimtíma höfðu íslenskir píanóleikarar, (en þeir voru þá reyndar ekki margir) sótt menntun sína til Danmerkur og Þýskalands.

Í París stundaði Rögnvaldur námí einkatímum hjá frægum frönskum píanista þess tíma, Marcel Ciampi, sem lét hann leggja mikla áhersluá tæknilegar æfingar. Í París var einnig mikið tónlistarlíf og gafst Rögnvaldi þar kostur á að heyra í ýmsum merkum píanóleikurum, svosem Emil Sauer, Ignaz Friedmann, Walter Gieseking og síðast en ekkisíst Vladimir Horowitz. Höfðu allir þessir menn varanleg áhrif á Rögnvald með leik sínum og túlkun. En nú voru óveðursský seinni heimsstyrjaldarinnar farin að hrannast upp og ekki til setunnar boðið í Evrópu. Hélt Rögnvaldur því heim til Íslands vorið 1939.

Heima á Íslandi var ekki mikið um að vera í tónlistarlífinu þá og Rögnvaldi fannst hann heldur ekki fullnuma á hljóðfæri sitt. Það varð því úr, sem betur fer, með aðstoð góðra manna og velunnara, að Rögnvaldur hélt vestur um haf til New York til frekara náms. Með honum fór hans ágæta kona, sem þá var orðin, Helga Egilson.

Í New York fór Rögnvaldur fyrst í tíma til Mieczyslaw Horzowski eftir ábendingu frá Rudolf Serkin. Horzowski var allþekktur píanóleikari á þeim árum í Bandaríkjunumog fyrrum nemandi hins fræga Leschetizkys, (Horzowski er reyndar spilandi ennþá, 96 ára gamall!) en einhverra hluta vegna féll Rögnvaldi ekki við karlinn og aðferðir hans. Þá komst hann í kynni við Sascha Gorodnitzki, þekktan rússnesk-bandarískan píanósnilling og kennara og örugglega mesta áhrifa valdinn á píanóstíl Rögnvaldar. Gorodnitzki hafði verið nemandi og skjólstæðingur hins fræga Josefs Lhevinne og spilaði þar af leiðandi í anda hins rússnesk-slavneska skóla í píanóleik. Hinn slavneski skóli var mjög frábrugðinn hinum þýska, bæði hvað snertir tökin á píanóinu svo og verkefnaval. Lögðvar áhersla á fullkomið vald yfir hljóðfærinu og öllum blæbrigðum þess og verk Chopins, Liszts og Schumanns skipuðu veglegan sess á efnisskrám slíkra píanista, auk nýrrar rússneskrar tónlistar og im pressionistanna Debussys og Ravels.

Rögnvaldur naut handleiðslu og ráða Gorodnitzkis í tvö ár með frábærum árangri, sem leiddi svo til glæsilegrar frumraunar í National Gallery of Art í Washington 10. júní 1945. Þungamiðjan í efnisskrá hans þá var hin mikla sónata Liszts í h-moll. Það var því aldeilis ekki ráðist á garðinn þar sem hann var lægstur, en mér hefur reyndar alltfrá því ég kynntist Rögnvaldi og píanóleik hans, fundist mikið til um hversu áræðinn hann er og óhræddur að takast á við hin erfiðustu verkefni. Fyrirmyndir var heldur ekki langt að sækja, því tónlistarlíf New York-borgar var á þeim árum mjög fjölskrúðugt og gafst Rögnvaldi þar kostur á að heyra í mörgum helstu listamönnum heimsins á þeim árum svo og frábærum hljómsveitum. Var þar um að ræða menn eins og Vladimir Horowitz, Rudolf Serkin, Josef Lhevinne, Sascka Gorodnitzki og svo sjálfan Sergei Rachmaninoff, sem Rögnvaldur heyrði nokkrum mánuðum fyrir andlát hans. Varð Rachmaninoff honum sennilega minnisstæðastur allra. Að afloknum tónleikunum í Washington héldu Rögnvaldur og Helga til Íslands og hófst þá hið daglega brauðstrit listamanns á Ís landi með kennslu, en einnig miklu og fjölbreyttu tónleikahaldi. Ég sagði hér að framan, að það hefðifarið hressilegur gustur um salinn í Gamla bíói, þegar Rögnvaldur hóf þar tónleikahald eftir heimkomuna. Hér var öðruvísi spilað á píanó en áður hafði heyrst hjá Íslendingi og verkefnavalið einnig frábrugðið. Glæsileikinn og "virtuósitetið" voru áberandi og eru etýður Chopins, Liszt-sónatan og fleiri verk hans svo og ýmis verka Prokofievs sérlega minnisstæð frá þessum árum. Það var alltaf spennandi að hlusta á Rögnvald spila, hvort sem hann lét gamminn geysa í Liszt eða mótaði einfalda og innilega laglínu í nocturnum eftir Chopin. Hann hefur það sem mest er um vert í allri list; náðargáfu persónuleikans.

Rögnvaldur einskorðaði sig ekkivið hljómleikahald á Íslandi á næstu áratugum, því hann fór í tónleikaferðir víða um heim, svo sem tilBandaríkjanna, Kanada, Austurríkis, Norðurlandanna og síðast en ekki síst til Rússlands, oftast við mjög góðar undirtektir áheyrenda og gagnrýnenda. Jafnframt öllu þessu stundaði hann mikla kennslu sem yfirkennari við Tónlistarskólann í Reykjavík, allt þar til hannfór á eftirlaun.

Á þessum árum var Rögnvaldur iðinn við að kynna ný og nýleg píanóverk íslenskra tónskálda. Má þar nefna til sögu verk eftir Jón Þórarinsson, Leif Þórarinsson, Jón Leifs, Atla Heimi Sveinsson og PálÍsólfsson. Frumflutti hann mörg þessara verka.

Eftir að Sinfóníuhljómsveit Ís lands hóf starfsemi sína lék Rögnvaldur einnig oft með henni og telst mér til, að hann hafi flutt alls fjórtán konserta með hljómsveitinni, þará meðal báða píanókonserta Brahms og á einum tónleikum bæði Sinfónísk tilbrigði eftir Cesar Frank og píanókonsert nr. 2 eftir Liszt. Voru það sérlega eftirminnilegir tónleikar í Þjóðleikhúsinu.

Rögnvaldur varð einna fyrstur íslenskra píanóleikara til að leika inn á hljómplötur. Var það í október 1956, er hann lék verk eftir Schumann og Niels Viggo Bentzon. Síðan hafa komið út alls sex plötur með leik hans og um þessar mundir er hin sjöunda að líta dagsins ljós. Er þar um að ræða upptökur úr segulbandasafni Ríkisútvarpsins á verkum eftir Beethoven, Schumann og Chopin auk píanótríós eftir Josef Haydn, sem sýnir nýja hlið á listamanninum Rögnvaldi Sigurjónssyni á plötum, því kammermúsík var hér áður fyrr allsnar þáttur í starfi hans. Við megum svo sannarlega vera þakklát fyrir það sem varðveist hefur af list Rögnvaldar á plötum, en það er líka margs að sakna af þeim verkum, er hann túlkaði á sinn sérstæða hátt. Minnist ég sérstaklega Liszt-sónötunnar, er hann spilaði fyrstur Íslendinga opinberlega við frumraun sína í Bandaríkjunum sem fyrr segir. Fylgdi hún honum alla tíð síðan meðan hannstundaði tónleikahald, en hann spilaði hana síðast opinberlega á Ísafirði í maí 1979.

En árin og æfingarnar tóku sinn toll og fyrir allmörgum árum fór Rögnvaldur að kenna handarmeins, slitgigtar, sem hefur valdið því að hann hefur nú lagt tónleikahald að mestu á hilluna. Rögnvaldur hafði að vísu átt við ýmis veikindi og handarmein að stríða á yngri árum, en ávallt yfirunnið slíkt mótlæti með mikilli elju og einbeitni. Fyrir Rögnvaldi er opinbert tónleikahald engin hálfvelgja, þar dugir ekkert annað en að gera sitt allra besta og vera í "toppformi" eins og sagt er. Það kostar þrotlausa vinnu og æfingar, annars næst ekki fullnægjandi árangur, en það eru sannindi, sem allir miklir listamenn vitaog skilja. Það má aldrei standa í stað heldur leita sífellt hærra og hærra. Á seinni árum hefur Rögnvaldur hins vegar miðlað okkur af sinni miklu reynslu og þekkingu á tónlistinni með afburða skemmtilegum útvarpsþáttum um túlkun í tónlist. Er óskandi að framhald verði þar á. Þá hefur hann einnighaldið áfram að miðla ungmennum af reynslu sinni, nú síðast með kennslu í Nýja Tónlistarskólanum í Reykjavík.

Að lokum viljum við Hildur óska Rögnvaldi og Helgu innilega til hamingju með þessi tímamót í ævi þeirra en Helga fyllir sjöunda áratuginn í næsta mánuði, og vonum að þau eigi framundan mörg og farsæl ár saman. Ég er viss um að undir þetta taka einnig félagarnir í "klúbbnum" okkar.

Lifið heil!

Runólfur Þórðarson

Morgunblaðið/Ól.K.M.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.