7. september 1996 | Menningarblað/Lesbók | 1743 orð

GADDARNIR UPPREISNIN OG MÝKTIN Brynhildur Þorgeirsdóttir er talin hafa brotið blað í íslenskri höggmyndalist. Hún hefur lagt á

BRYNHILDUR Þorgeirsdóttir myndhöggvari og list hennar er viðfangsefni Sjónþings Menningarmiðstöðvarinnar Gerðubergs á sunnudaginn. Brynhildur ræðir um sjálfa sig og list sína og sýndar verða litskyggnur úr lífi hennar og starfi. Auður Ólafsdóttir listfræðingur og Svava Björnsdóttir myndhöggvari beina spurningum til Brynhildar og áheyrendur eiga þess einnig kost að spyrja.
GADDARNIR

UPPREISNIN

OG MÝKTIN

Brynhildur Þorgeirsdóttir er talin hafa brotið blað í íslenskri höggmyndalist. Hún hefur lagt á sig strangt nám og mikla vinnu til að ná tilætluðum árangri. JÓHANN HJÁLMARSSON forvitnaðist um feril Brynhildar í tilefni Sjónþings um hana og verk hennar í Gerðubergi á morgun. BRYNHILDUR Þorgeirsdóttir myndhöggvari og list hennar er viðfangsefni Sjónþings Menningarmiðstöðvarinnar Gerðubergs á sunnudaginn. Brynhildur ræðir um sjálfa sig og list sína og sýndar verða litskyggnur úr lífi hennar og starfi. Auður Ólafsdóttir listfræðingur og Svava Björnsdóttir myndhöggvari beina spurningum til Brynhildar og áheyrendur eiga þess einnig kost að spyrja. Það er yfirlýstur tilgangur Sjónþinganna að veita innsýn í feril þekktra íslenskra samtímalistamanna með því að skoða á ný og meta framlag þeirra og rifja upp liðið.

"Þetta er uppruninn," segir Brynhildur Þorgeirsdóttir þegar myndum af foreldrum hennar og Hrafnkelsstöðum í Hrunamannahreppi, er brugðið upp á tjald, en þar fæddist hún 1. maí 1955. "Ég er af Reykja- og Tungufellsætt, alin upp á Hrafnkelsstöðum."

Af fimm systkinum tengjast þrjú myndlist með einhverjum hætti. Í barnaskólanum á Flúðum hafði Brynhildur heppnina með sér því að þar kenndi henni teikningu Helga Þorsteinsdóttir. Hún fór í Myndlista- og handíðaskólann í Reykjavík vegna þess að móðir hennar vildi að hún yrði teiknikennari og útskrifaðist þaðan 1978. Í skólanum "útskýrði Bragi Ásgeirsson allt" og þar var líka Hildur Hákonardóttir. Fleiri kennarar áttu eftir að skipta máli fyrir Brynhildi, meðal þeirra Marvin Lipofsky í Kaliforníu ("spurning hvort hann var heill á geðsmunum") og Svíinn Bertil Valinse í Washington.

Frosin augnablik - töfrasteinninn

Meðan á skyggnimyndasýningunni stendur rifjar Brynhildur upp ýmislegt frá ferlinum og gerir sínar athugasemdir þótt þær séu ekki allar í réttri tímaröð hér: "Lipofsky vildi ekki sjá nemendavinnu og krafðist þess af okkur að við ynnum tíu tíma á dag - hann var ekki alslæmur." "Ég vann með rúðugler, gerði ljóðræn verk, frosin augnablik." "Gler er háð takmörkunum." "Í lok fyrsta árs var komin uppreisn - blóð í galleríinu, þó ekki alvörublóð - braut upp verkið, rís upp á lappirnar og geng út úr salnum." "Ég sný verkinu við og verurnar koma í ljós - verður að vera gaman að þessu." "Þarna fann ég loksins eitthvað (um ferð á slóðir Inka í Perú 1982), sandsteypt gler sem ég hef notað síðan." "Flyt til Íslands, fann húsnæði við Hringbraut - Gullströndin andar." "Fólk úr gifsi og litadufti. Ekki manneskjur heldur einstaklingar (Korpúlfsstaðir 1984)." "Drengirnir í Oxsmá - Stúdentaleikhús, umbreyttum Tjarnarbíói í geimstöð - Oxsmá var að mestu hljómsveit." "Svart og sykurlaust - skrýmsli í Laugardalshöll - atriði úr lífi Loðvíks fjórtánda á götum borgarinnar - lífið komið úr böndunum." "New York 1984-1990 - Brooklyn, gat séð lestina fara framhjá meðan beðið var eftir að sjónvarpið jafnaði sig eftir titringinn. Þetta var verksmiðjuhverfi, en þar voru þrjú gallerí engu að síður. Var viðloðandi glerverkstæði allan tímann. Lifði af byggingavinnu, við að gera upp íbúðir." "Hefðarkona - síðan riddarasería, riddarar fyrir áhrif frá amerískri bílamenningu, riddarar í pússaðri steinsteypu." "Korpúlfsstaðir" 87 - steypa og gler - Hún, rosalega íslensk - gerði mér ekki grein fyrir því - skrifaði Max Schmidt ljósmyndara og bað hann að senda mér myndir af klaka, fer að skoða Ísland - lofa hlutum að taka völdin þegar maður fer að þekkja þá. Hraunið formast í hita og af fyrirstöðunni. Hervör víkingur, góð í að kveða niður drauga, með sverðið Tyrfing." "1990. Sýning í New York í ókláruðu húsnæði. Landslagsmynd, steinar, klettar og fjöll - vinnuaðstaða í New Jersey - sendibíll fullur af gleri - bæjarfjall, farin að búa til íslenska sveitabæinn." "Bjó fyrst á Korpúlfsstöðum - Myndhöggvarafélagið mikilvægur þáttur - Kjarvalsstaðir yfirlitssýning innan við fertugt." "Hún númer 2, 122 cm á hæð - í Listasafninu í Gautaborg - Peter, latneskt, steinn - peter og steindraugurinn, svart gler með kopar, fjall - steinn frá 1992 úr litaðri steypu - smávaxnir steinar - þetta er töfrasteinninn." "1991 listahátíð í Straumi, langar að fá tækifæri til að búa til útiverk - 1992 sex mánuðir í Sveaborg, fannst ég ameríkaniseruð, en aldrei leiðst eins og mikið og á þessari fornminjasafnseyju Sveaborg. Eina góða fallegu húsin í Helsingfors með múrhúðinni, gekk um og skoðaði þau." "93 Nýlistasafn, einkasýningin Strandhögg." "Kufungar, kufungamaðurinn - græna kristalsdrottningin - tveir demantslagaðir steinar - Skúlptúr, skúlptúr, skúlptúr - Listahátíð í Reykjavík - Listasumar á Akureyri, "minnisvarðar um framtíðina" á Akureyri- félagsmál, Myndhöggvarafélagið, stéttvís, það er til vandræða hversu stéttvís ég er." "Starfslaun Reykjavíkurborgar í þrjú ár 1993 - Í fyrra í Kjarvalsstofu í París - Toppurinn Japan, boðið til eyjarinnar Niijima, þar eru haldnar alþjóðlegar glerlistahátíðir og einum erlendum listamanni boðið - vann beint í náttúrlegan stein, vinn fyrst í steininn, bý til mót og steypi síðan steininn, þrjú stykki skilin eftir í Niijima."

Ekki lengur herská

Í spjalli við Brynhildi og spyrla hennar, þær Auði Ólafsdóttur og Svövu Björnsdóttur og einnig Hannes Sigurðsson listfræðing, skipuleggjanda Sjónþinganna, er farið vítt og breitt um ferilinn. Allir eru sammála um að sýningin Gullströndin andar í JL-húsinu 1983 hafi verið tímamótasýning. Tímamótin hafi kannski verið meira áberandi í málverkinu, en Brynhildur hafi komið með nýja vídd inn í skúlptúrinn. Svava talar um sterk persónuleg einkenni. Auður um innhverft og úthverft og að uppsetning verkanna skipti miklu máli.

Svava segir um verk Brynhildar að þau séu soldið eins og leikhúsið, undraheimur og Brynhildur bætir við: "Það er alltaf eitthvað í gangi, umræður á milli para, hópar." Hannes telur það forvitnilegt að sjá heildarþróunina og kynnast persónunni Brynhildi, verk hennar geti verið pönkuð vegna þess hve árásargjörn þau séu á vissu tímabili, en síðan komi mýkra skeið.

Þetta gefur Brynhildi tilefni til að svara því hvort hún sé herská: "Fólk var svo hrætt við mig, enginn vildi tala við mann. Ennþá er fólk með skelfingarglampa í augum eins og ég sé alltaf að æsa mig." Brynhildur segist vera orðin leið á frekjuímyndinni. "Ég er sveitastúlka. Þótt glerbroddar séu í myndunum eru þeir meinlausir eins og ég sjálf."

Auður ræðir um broddana í verkunum og ljóðrænuna þrátt fyrir allt. Hún segir að Brynhildur storki umhverfinu á hverjum stað. Ekki séu broddar í verkunum frá Brooklyn, þeirra sé ekki þörf þar. Brynhildur játar að hún hafi skorið sig á broddunum, en þegar eitthvað brotnar þá hrekkur hún ekki við lengur.

Allt eru þetta klisjur

Hannes talar um að Ísland sé komið inn í myndina. Auður segir að höggva megi á þá klisju sem náttúra og landslag sé. Svava orðar það þannig að Brynhildur hafi drukkið í sig landið og sveitina í uppvextinum. Brynhildur svarar "Þetta er hálfgerður spuni. Það er mikilvægt að koma sér í burtu, en nú fer maður bara í vinnuferðir. Ég varð fyrir áhrifum í Japan sem ég vinn úr í vetur. Þetta er eðlilegt."

Brynhildur er spurð um áhrifavalda og nefnir nöfn listamanna sem hún hefur haft gaman af, "en það sem þessir menn eru að gera hefur ekkert að gera með það sem ég er að gera."

Hannes segir að list Brynhildar séu líka viðhorf og lífsstíll hennar. þetta kallar á viðbrögð hjá henni. Hún segist vera mjög jákvæð, en listamenn kvarti yfirleitt og kveini. "Ég get allt sem ég vil og ég fæ allt sem ég vil," segir hún einbeitt en glettin og kemur með mildari útgáfu fullyrðingarinnar: "Þetta hefst allt, það sem þú ætlar þér að gera."

Svava segir að frumorkan í Brynhildi sé ofsaleg. Auður fer inn á feminískar brautir, "leiðinlegan blett á íslensku samfélagi" sem sé sá að fólk verði helst að tilheyra kjarnafjölskyldunni. "Það hefur aldrei þvælst fyir mér að vera kona," segir Brynhildur.

Auður minnir á umsögn Guðbergs Bergssonar um sýningu Brynhildar, en hann taldi verkin mjög kvenleg en unnin í karlmannleg efni. Svava segir að verkin séu mjög kvenleg, gætu ekki verið eftir karlmann.

Brynhildur segir þegar komið er að kynlífshyggju verkanna að allt sé fullt af "inn og út dæmum", til dæmis kufungamyndirnar. "Löngu uggaverkin blandast allavega, eru bæði karllæg og kvenlæg", segir Auður. Svava minnir á húmorinn í öllu eftir Brynhildi, lífsgleðina, og Brynhildur víkur enn að því að hafa lífið skemmtilegt, "þetta er svo skemmtilegt," segir hún brosandi.

Svava er með hugann við verk eftir Brynhildi sem "geta ekki staðið og alls ekki gengið, viðkvæm en sterk í sjálfum sér". Hannes segir að orða megi þróunina hjá Brynhildi þannig að hún hafi dregið inn gaddana, sé orðin meðvituð um landslagið, ekki síst vegna áhrifa ljósmynda. Portrettin sem sýnd verði á Sjónarhóli séu til að mynda ekki venjuleg portrett. Um það atriði segir Brynhildur að þetta séu portrett af einstaklingum: "Það er allt lifandi hér á Íslandi, hver steinn er álfasteinn, já, líf í öllu landslagi." Hún afneitar ekki tilvist álfa.

"Hver er sérstaða Brynhildar?

Það er velt vöngum um listfræðileg efni, talað um fjölbreyttan efnivið Brynhildar, járn, sílíkon, steypu, hrosshár, sand og gler, vakningu í skúlptúr þar sem hún er fyrst með "nýjan andblæ" kringum 1980-83. "Ég er bara gamaldags styttugerðarkona," andmælir Brynhildur.

Svava hefur margt að segja um tíma grósku í þrívíddarverkum og innsetningum, síðan komi nýja málverkið aftur, nýi skúlptúrinn. Á áttunda áratugnum varð sprenging sem jók fjölbreytnina í listum. "Áhorfandinn fer að vera virkur," bætir Auður við.

"Þetta er allt klisja," segir Brynhildur þegar blaðamaður fer að tala um klisjur og í klisjum, um áhrif landsins og sveitarinnar og eins konar heimkomu Brynhildar í listinni, það sem hún á sameiginlegt með öðrum listamönnum sem þroskast með aldrinum. Sú klisja getur þá gengið eins og aðrar.

Auk frumorkunnar sem býr í Brynhildi, einhver kraftur sem er einkennandi fyrir hana, er talað um dugnað hennar. Brynhildur þakkar þetta sveitinni þar sem allir urðu að fara út að vinna. Kannski er kvenfólk duglegra en karlmenn. "Allt kvenfólk sem ég þekki er duglegra en eiginmenn þeirra," segir Auður mjög sannfærandi. Brynhildur á hvorki eiginmann né börn, en hefur eignast átta eða níu listabörn á þessu ári að eigin sögn. Er hægt að komast langt á Íslandi? Nei. "Hér verður maður ekki frægur og ríkur."

Brynhildur segist aldrei hafa skilið setninguna: Ég hef ekki efni á að eiga vinnustofu. "Ég var í myndlistarnámi í sjö ár og manni var kennt að haga sér eins og alvöru listamaður; ég hef rétt til að gera það sem ég vil."

Sjónþingið í Gerðubergi hefst kl. 14 á sunnudaginn. Aðgangseyrir er 300 kr. Á fyrstu og annarri hæð Gerðubergs verða eldri verk Brynhildar til sýnis. Sýning með nýjum verkum á Sjónarhóli, Hverfisgötu 12, hefst kl. 17 að loknu Sjónþingi.

Morgunblaðið/Kristinn "ÉG ER orðin leið á frekjuímyndinni. Ég er meinlaus sveitastúlka", segir Brynhildur Þorgeirsdóttir myndhöggvari. Með henni á myndinni eru Auður Ólafsdóttir listfræðingur og Svava Björnsdóttir myndhöggvari



Fletta í greinum frá þessum degi

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.