Áhorfandi að slysi Í UMRÆÐUÞÆTTI undir stjórn Gunnars G. Schram í Ríkisútvarpinu í tilefni af útkomu Skáldatíma hinn 30. desember 1963, sat Halldór Laxness fyrir svörum og þar bárust örlög Veru Hertzsch í tal.

Áhorfandi að slysi

Í UMRÆÐUÞÆTTI undir stjórn Gunnars G. Schram í Ríkisútvarpinu í tilefni af útkomu Skáldatíma hinn 30. desember 1963, sat Halldór Laxness fyrir svörum og þar bárust örlög Veru Hertzsch í tal. Blaðamaður Morgunblaðsins, sem var meðal spyrjenda, varpaði þar í lok þáttarins fram eftirfarandi spurningu:

- En um einn hlut langar mig að spyrja yður að lokum, og það er þetta sem ég samvisku minnar vegna verð að spyrja yður og mér finnst það dálítið stór spurning: Hvernig gátuð þér farið úr herbergi Veru Hertzsch til Skandinavíu til að skrifa Gerska ævintýrið? Það get ég ekki skilið.

Halldór svarar: "Vera Hertzsch var þýskur kommúnisti sem var rússneskur ríkisborgari, og ég varð ásjáandi að því að hún var flutt burt frá heimili sínu, og afhenti barn sitt þjónustustúlku sinni til að fá það síðan afgreitt til barnahælis. Á þetta hef ég alltaf litið þannig sem ég hafi orðið áhorfandi að slysi. Ég hef iðulega orðið áhorfandi að slysi, t.d. á götum stórborganna, og þetta hef ég alltaf litið sem eitt af þeim. En þetta voru þeir tímar þegar kerfi Stalíns var svo sterkt, svo sovereignt , að mér er ekki kunnugt um að nokkurt ríki hafi sótt fanga í hendur Rússa undir Stalín. Það kom fyrir að útlendir menn voru teknir þar, kommúnistar, og fluttir í fangabúðir, m.a. einn danskur kommúnískur þingmaður. Það var eins óhugsandi að hrífa rússneskan kommúnískan fanga úr höndum Stalíns, eins og taka upp mann lifandi sem eimreið hefur keyrt yfir. Það eina sem stóð í mínu valdi var að segja hlutaðeigandi persónum frá því sem hafði gerst, og þeim mönnum sem málið var skylt. Meira stóð ekki í mínu valdi að gera."

- Hafið þér nokkurn tíma heyrt frá Veru Hertzsch síðan? er spurt.

"Ég hef aldrei heyrt frá Veru Hertzsch síðan."

- En harmleikir...

"Harmleikir voru eins og sagt er stundum, þrettán í dúsíninu á þeim dögum. Frá Veru Hertzsch hef ég hvorki heyrt frá né séð síðan, en mér kom það einkennilega fyrir sjónir að minn góði gamli vinur, sr. Gunnar (Benediktsson) segir að hann hafi hitt Veru Hertzsch mjög glaða og ánægða..."

- Eða haft spurnir af henni...

"Ég hef haft samband við það fólk sem var málið skylt, og það hefur ekki heyrst neitt frá Veru Hertzsch síðan. Það væri mjög fróðlegt ef Gunnar Benediktsson vildi gefa aðstandendum, sem enn búa í Þýskalandi, upplýsingar um þetta."