6. mars 1998 | Aðsent efni | 838 orð

Staðreyndir um Gyrði Elíasson

ÞAÐ ERU til staðreyndir og hér er ein; Gyrðir Elíasson er 37 ára rithöfundur, sem á fjórtán árum hefur sent frá sér sextán frumsamdar og sjö þýddar bækur. Makalaus afköst, eiginlega dæmafá í ljósi þess, að skáldskapur hans þykir svo vel unninn, smíðaverkið svo fínt, að vart er hægt að hnika til orði.
Staðreyndir um Gyrði Elíasson

Ákvörðun nefndarinnar, segir Jón Kalman Stefánsson , er ekkert minna en hneyksli.

ÞAÐ ERU til staðreyndir og hér er ein; Gyrðir Elíasson er 37 ára rithöfundur, sem á fjórtán árum hefur sent frá sér sextán frumsamdar og sjö þýddar bækur. Makalaus afköst, eiginlega dæmafá í ljósi þess, að skáldskapur hans þykir svo vel unninn, smíðaverkið svo fínt, að vart er hægt að hnika til orði. En þetta er ekki allt, ég á við: ekki nóg með að saman fari afköst og vönduð vinnubrögð, því af ófáum er Gyrðir talinn meðal okkar fremstu höfunda.

Þetta voru staðreyndir og hér kemur önnur; úthlutunarnefnd launasjóðs rithöfunda hefur, annað árið í röð, veitt Gyrði sex mánaða starfslaun. Með öðrum orðum; nefndin hefur ákveðið að eitt virtasta og afkastamesta skáld okkar geti unnið að skriftum í hálft ár. Það er nú ágætt, hugsa kannski sumir, að geta setið við skriftir í sex mánuði. Jú, í sjálfu sér er það gott. Samt er þessi ákvörðun nefndarinnar ekkert minna en hneyksli. Hún ber vitni um ófagleg vinnubrögð. Hún er óafsakanleg.

Ég skal segja hversvegna. Og ég skal halda mig við staðreyndir.

Á fjórtán árum hefur Gyrðir sent frá sér níu ljóðabækur, fjögur smásagnasöfn og þrjár skáldsögur: samtals sextán frumsamdar bækur. Rúm bók á ári. Samt er ekki allt upptalið. Gyrðir hefur nefnilega líka þýtt sjö bækur. Semsagt; 23 bækur á fjórtán árum. Enginn íslenskur höfundur afkastar jafn miklu og Gyrðir Elíasson.

Það er staðreynd.

Fáir hafa jafn gott vald á íslensku máli og Gyrðir. Enginn getur haldið því fram, að verk Gyrðis, hvorki þýðingar né frumsamin verk, séu flausturslega unnin.

Þetta eru staðreyndir.

Árið 1989 hlaut Gyrðir Stílverðlaun Þórbergs Þórðarsonar, 1995 viðurkenningu úr Rithöfundasjóði Ríkisútvarpsins og árið 1997 Menningarverðlaun DV. Fjórum sinnum hefur Gyrðir verið tilnefndur til Íslensku bókmenntaverðlaunanna, einu sinni til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs.

Þetta eru allt staðreyndir sem þremenningunum í úthlutunarnefnd launasjóðs rithöfunda, þeim Gunnlaugi Ástgeirssyni, Sigríði Th. Erlendsdóttur og Sigurði G. Tómassyni, er vel kunnugt um.

Með öðrum orðum; það er staðreynd, að Gyrðir er talinn til okkar helstu höfunda.

Það eiga nefndarmenn að gera sér grein fyrir. Þeir eiga líka að vita, að árið 1996 sendi Gyrðir frá sér eina frumsamda ljóðabók og þýddi skáldsögu. Nefndin hefur náttúrlega haft pata af því, að ljóðabókin fékk góðar viðtökur og fyrir hana hlaut Gyrðir Menningarverðlaun DV.

Þrátt fyrir það ákvað hún að skera starfslaun Gyrðis niður úr einu ári í sex mánuði.

Þremenningarnir vita jafnframt, að í fyrra sendi Gyrðir frá sér frumsamið smásagnasafn og tvær þýðingar; smásagnasafn og skáldsögu. Þýðingarnar rómaðar fyrir vandvirkni, frumsamda bókin tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. Sumir ritdómarar kölluðu Gyrði séní og bókin seldist í vel á annað þúsund eintökum. Í sjálfu sér segja hvorki salan né viðtökur nokkurn skapaðan hlut um gæðin, en þið skiljið; ég er bara að halda mig við staðreyndir.

Það er líka staðreynd, að í ár fær Gyrðir Elíasson aftur sex mánaða starfslaun.

Og þá er að draga ályktanir: Hvað á maður að halda, þegar tæplega fertugur rithöfundur, með sextán frumsamdar og sjö þýddar bækur að baki, auk greina um skáld og rithöfunda ­ hvað á maður að halda þegar úthlutunarnefnd launasjóðs rithöfunda kveður uppúr með, og það tvö ár í röð, að slíkur höfundur eigi ekki heimtingu á meira en sex mánuðum? Er hægt að skilja þetta öðruvísi en svo, að persónulegt mat nefndarmanna á skáldskap Gyrðis hafi stýrt niðurstöðum?

Ég held ekki. Ég get ekki annað séð en að nefndarmenn telji að Gyrðir sé ofmetinn höfundur og eigi, þrátt fyrir afköstin, ekki heima í hópi þeirra höfunda sem er gert kleift að sinna ritstörfum sínum og engu öðru.

Gott og vel, öllum er frjálst að hafa sína skoðum. En fólk í svona nefnd getur ekki leyft sér þann munað, að láta skoðun sína og smekk stýra niðurstöðum. Svona nefnd á fyrst og fremst að taka mið af afköstum, viðtökum og gæðum, séu þau óumdeilanleg eins og í þessu tilviki. Og það er nefnilega það; maður getur haft skoðun á því, hversu góður höfundur Gyrðir er, en hvort hann er góður; það er einfaldlega staðreynd. Og skoðanir breyta ekki staðreyndum.

Það er líka staðreynd, að úthlutunarnefnd launasjóðs rithöfunda bar skylda til að veita Gyrði Elíassyni starfslaun í minnst eitt ár. Ég endurtek; þetta er ekki skoðun mín, heldur staðreynd: faglegt mat. Röksemdin er þessi: tuttugu og þrjár bækur á fjórtán árum, ýmsar viðurkenningar, áhrif á aðra höfunda og hrifning lesenda.

Gunnlaugi Ástgeirssyni, Sigríði Th. Erlendsdóttur og Sigurði G. Tómassyni er falið töluvert vald, kannski meira en þau hafa grun um. Þau geta nefnilega haft áhrif á hvaða höfundar fá tíma til að sitja að verki; hvenær og jafnvel hvort verk kemur út. Í krafti þessa valds hafa þau gefið út svohljóðandi yfirlýsingu: Gyrðir Elíasson er ofmetinn höfundur og íslenskar bókmenntir þurfa hvorki á öllu starfsþreki né skáldskaparhæfileikum hans að halda. Þessvegna hlýtur hann einungis sex mánaða starfslaun.

Aðra ályktun er ekki hægt að draga. Svo er það spurningin hvort við hin samþykkjum þessa niðurstöðu, eða öllu heldur, hvort við metum fremur: skáldskap Gyrðis eða skoðun þremenninganna.

Höfundur er rithöfundur.

Jón Kalman Stefánsson



Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.