Heimsmeistarar Frakka mæta Íslendingum á knattspyrnuvellinum í kvöld. Gérard Lemarquis, kennari, sem Skapti Hallgrímsson bauð í mat á Þrjá Frakka hjá Úlfari ­ nema hvað ­ segist raunar and-sportisti, en fannst engu að síður mikið til um sigur sinna manna á HM; af þjóðfélagslegum ástæðum.
ÚTI AÐ BORÐA MEÐ GÉRARD LEMARQUIS

Frökkum

er ekki vel

við að þjást

Heimsmeistarar Frakka mæta Íslendingum á knattspyrnuvellinum í kvöld. Gérard Lemarquis, kennari, sem Skapti Hallgrímsson bauð í mat á Þrjá Frakka hjá Úlfari ­ nema hvað ­ segist raunar and-sportisti, en fannst engu að síður mikið til um sigur sinna manna á HM; af þjóðfélagslegum ástæðum.

GÉRARD Lemarquis hefur búið á Íslandi í 23 ár og segir sér líða einstaklega vel. Hann kennir frönsku í Háskóla Íslands og Menntaskólanum við Hamrahlíð, og er að auki fréttaritari AFP fréttastofunnar og þess kunna dagblaðs Le Monde.

Eiginkona Gérards er María Gunnarsdóttir. "Hún sér um bókasafnið í Valhúsaskóla á Seltjarnarnesi," segir hann. Þau eiga tvö börn saman, en áttu sitt hvort barnið fyrir.

Það er þriðjudagskvöld en samt sem áður þétt setinn bekkurinn á veitingastaðnum. Hann er lítill og andrúmsloftið mjög notalegt. Gérard borðaði saltfisk kvöldið áður og pantar sér gellur. Blaðamaður snæddi hins vegar gellur kvöldið áður og pantar sér saltfisk. Hann: Pönnusteiktar gellur með grænmeti í rjómasósu og purpurahimnu, einsog rétturinn heitir á matseðlinum og kosta herlegheitin 1.520 krónur. Ég: Pönnusteiktur saltfiskur með tómat, ólífum og hvítlauk, sem kostar 1.580 krónur.

En fyrst er það forrétturinn. "Ég vil frekar forrétt en eftirrétt," segir Gérard og báðir panta ristaðan, rjómasoðinn hörpudisk. Rétturinn kostar 920 krónur.

"Íslenska vatnið er yndislegt," segir Frakkinn og fær sér vænan sopa, meðan við ræðum val á víni. Hann drekkur ekki hvítvín en rauðvín drekkur Gérard Lemarquis á hverjum einasta degi. Við pöntum rauðvínsflösku, Torres Gran Coronas Reserva frá Penédas á Spáni, á 2.700 krónur. Franskt vín, Premier Cru frá Pommard í Bourgogne (Búrgúndý) var afar freistandi, en kostar 5.270. "Ég get ekki drukkið svona dýrt vín á veitingahúsi, af siðferðilegum ástæðum. Mér líður hreinlega ekki vel að drekka vín sem kostar svona mikið," segir Gérard með sínum fallega, franska hreim. Hann er fæddur í París. Móðir hans er það einnig, fæddi á Montmartre hæðinni en á ættir að rekja til Normandí. Faðir hans er hins vegar frá fjallahéruðum Austur-Frakklands.

Gérard líkaði ekki vel á Íslandi í upphafi. Spurður hve lengi hann hafi verið að venjast aðstæðum segir hann: "Það tók langan tíma ...", fær sér svo bita af hörpudiskinum og hugsar næsta leik.

Nokkur tími líður, en segja má að þónokkur hluti viðtalsins hafi einmitt byggst á þögn. Maturinn reynist svo góður að við leyfum okkur að þegja um stund annað slagið og njóta hans. Frásögn af þögninni er hins vegar sleppt til að spara plássið í blaðinu.

"... en núna líður mér mjög vel," segir Gérard eftir drykklanga stund. "Íslendingar hafa alltaf verið forvitnir hvernig útlendingi líður hérna," segir hann svo og hlær. "Ég reyni að vera ekki of jákvæður, því Íslendingar eru nógu ánægðir, en heldur ekki of neikvæður núna, af því að veturinn nálgast. Ég reyni að fara milliveg."

Forréttinum er best lýst með einu orði: yndislegur.

En það hvarflaði aldrei að Gérard að snúa aftur heim til Frakklands. "Nei, nei. Ég er fjölskyldumaður og datt aldrei í hug að fara frá börnum mínum. Ég hef verið heppinn í lífinu og ekki haft neina ástæðu til að kvarta. Ég bý líka í fallegasta hverfi í Reykjavík, Grjótaþorpinu, og svo erum við á hverju sumri í Frakklandi, öll fjölskyldan. Í París, Normandí ­ þar sem foreldrar mínir eiga sumarhús ­ eða annars staðar í landinu. Til dæmis í Suður-Frakklandi."

Gérard og fjölskylda hans eru að sumu leyti frábrugðin þeirri venjulegu: "Við höfum valið að eiga ekki bíl. Búum í miðbænum og ég tek strætó og við notum peningana til að ferðast. Börnin okkar eru tvítyngd og þess vegna erum við ekki með sjónvarp. Erum með myndbandstæki en létum gelda sjónvarpið!" segir hann og hlær. "Nei, við höfum aldrei verið með sjónvarp. Það talar bara ensku í sjónvarpinu. Börnin okkar horfa aðallega á franskar spólur og eru því á milli tveggja menningarheima. Ekki þriggja. Þetta má þó ekki túlka þannig að við séum að reyna að byggja einhverja múra."

Aðalréttirnir eru komnir á borðið og báðir smjöttum við af ánægju með þá. "Þetta er mjög gott," segir Gérard. Hann segist borða nokkuð oft á Þremur Frökkum, þá í hádeginu, og maturinn sé alltaf mjög góður. "Hér er allt ekta. Ekkert gervi. Þeir nota smjör og rjóma. Ef ég fer út að borða vil ég gera mér dagamun; mér finnst allt í lagi að of margar kaloríur séu á diskinum. Ég er ekki nouvelle cuisine sinnaður; vil heldur borða kaloríumat en finna þrjár grænar baunir á diskinum."

Frakkar eru þekktir fyrir mikið hvítlauksát, og Gérard er þar engin undantekning. "Fyrst eftir að ég kom hugsaði ég stundum; Æ,æ,æ ... ég á að kenna á morgun. Vegna þess hve mikinn hvítlauk ég hefði borðað. Síðan hef ég þrefaldað magnið sem ég borða og enginn kvartar yfir lyktinni!"

Hann á ekki bíl sem fyrr greinir: "Ég drekk rauðvín á hverju kvöldi. Samkvæmt umferðarreglum mætti ég hvort sem er ekki nota bílinn eftir það. En við drekkum aldrei áfengi í hádeginu, ekki einu sinni um helgar. Bara með kvöldmat."

Hann ólst upp við það í Frakklandi að drukkið var í hádeginu. "Jafnvel þegar ég var í menntaskóla, var drukkið rauðvín með matnum í mötuneytinu." Nú hefur þetta reyndar breyst og áfengisdrykkja minnkað mjög mikið í Frakklandi, "kannski jafnvel of mikið," segir hann, hristir hausinn, og bætir í rauðvínsglösin okkar. "Þetta unga fólk!" segir hann svo, "það drekkur allt of mikið gos með matnum." Honum líst bersýnilega ekki á þá þróun.

Staðreyndin er samt sem áður að báðir afar Gérards og önnur amma hans drukku of mikið, að hans sögn. "Foreldrar mínir drukku ekki og gera ekki enn. Þegar ég kom til Íslands drakk ég sjaldan en lærði hér að girnast áfengi, sem hafði aldrei verið neitt spennandi. Það tók mig 20 ár að sætta mig við ofdrykkju ömmu minnar og núna nýt ég þess að drekka rauðvín og ég vil að það sé partur af mínu daglega lífi."

Þegar talið berst að drykkjuvenjum Íslendinga kemur í ljós að Gérard hefur óvenjulegan skoðun á þeim.

"Þetta er lítið þjóðfélag, mér finnst áfengismenning Íslendinga fín og skal segja þér af hverju. Lítið þjóðfélag, hvað þá lítið þjóðfélag á eyju, hefur tilhneigingu til að vera óþolandi. Þar er tilhneiging til að sértrúarflokkar verði sterkir og siðferðisreglur strangar. Í litlu þjóðfélagi er hætta á að allir kafni og ég held að áfengismenning á Íslandi sé ómeðvitandi vörn á móti þessu. Þess vegna eru tvö kerfi; daglegt kerfi og helgarkerfi þar sem aðrar reglur gilda varðandi framkomu. Og þetta er fínt; Ísland losnar þannig til dæmis við sértrúarsöfnuði. Ég tel þess vegna æskilegt að þessi áfengismenning lifi áfram, ásamt léttvínsmenningu. Fyllirísmenningin er útrás fyrir fólkið."

Og svo minnumst við á áfengisverð hérlendis, einkum léttra vína. Gérard segir að vegna verðsins finnist honum rauðvín hvergi eins gott og á Íslandi. Flaska af rauðvíni sé ekki einsog hver önnur sem menn opni hugsunarlaust vegna þess að hún kosti varla neitt, einsog t.d. í Frakklandi. "Og einasti bjórinn sem er góður er bjórflaskan sem ég drekk á Keflavíkurflugvelli um morguninn á leið til Frakklands. En hann var ennþá betri þegar bjórinn var bannaður!" segir hann og hlær. Drekkur annars ekki bjór.

Hann minnist á píramída-snobbisma sem hann kallar svo, varðandi vín. "Neðst, í stærsta hópnum, eru þeir sem vita ekkert um vín. Síðan þeir sem vita svolítið og eru hræddir um að vera grunaðir um að vita ekki nóg og efst eru þeir sem þora að virða ekki reglurnar! Þær eru þannig að drekka á hvítvín með ákveðnum mat og rauðvín með öðrum, en í Frakklandi er það orðið snobbismi að drekka rauðvín með fiski. Ég geri það ekki vegna snobbisma, heldur samkvæmt ráði læknis; hvítvín dregur B-vítamín úr líkama mínum."

Hann segir Íslendinga snobba miklu meira fyrir léttvíni en Frakkar. "Íslendingum finnst það fínast sem þykir fínt annars staðar. Í útlöndum, Frakklandi nánar tiltekið, er snobbisminn hins vegar orðinn þannig að, til dæmis varðandi vín, þykir fínast að þekkja bónda einhvers staðar sem framleiðir vín sem enginn hefur heyrt um. Láta vini sína drekka það en það er ekkert merki á flöskunni. Og í matarmenningu Frakka er það fínasta ekki það sem er að finna í dýrasta veitingahúsinu, heldur það sem er "ekta"; það sem fæst hjá bóndanum. Færustu kokkar í Frakklandi gorta sig þess vegna af því að fara út á markaði að kaupa grænmeti, að klifra upp fjallið að tína jurtir; það snobbaðasta er í raun og veru sveitamenning. Hér hef ég á tilfinningunni að því dýrari sem flaskan er, því betri þyki hún, að ég tali nú ekki um ef Chateau stendur á henni að auki."

Og svo er það maturinn: "Ef ég kaupi gott álegg á Íslandi, stendur alltaf lúxus á því(!), en ef ég kaupi hráskinku í Frakklandi, stendur alveg einsog hjá ömmu í sveitinni. Í sveitinni þykir púkó á Íslandi," segir hann og er furðu lostinn!

Rétt er að taka fram að maturinn er sérlega góður. Og nú verða kaflaskipti í viðtalinu. Spurt er: Gérard, hefur þú gaman af fótbolta?

"Ég ætla að fara á leikinn á laugardaginn," segir hann fyrst. "Ég hef fylgst með, var í Frakklandi á meðan heimsmeistarakeppnin var í sumar, og þótt ég sé and-sportisti sjálfur labba ég mikið og hef gaman af að synda. Ég hef hins vegar ekki gaman af keppnisíþróttum, en samt sem áður var þetta tímabil í sumar mjög ánægjulegt sem þjóðfélagslegur atburður. Hefur verið ofboðslega jákvætt fyrir Frakkland. Blaðamaður Le Monde skrifaði í þessari viku að sigur í heimsmeistarakeppninni hefði verið fyrir Frakka einsog Falklandseyjastríðið var Englendingum; sjálfstraust þjóðarinnar jókst mikið. Undanfarin ár hefur Frakkland þjáðst af efnahagskreppu og atvinnuleysi. Nú eru æðstæður jákvæðar. Allt á uppleið; atvinnuleysi minnkar og kaupmáttur hækkar. En það vantaði eitthvað meira og sigurinn í HM var punkturinn yfir i-ið. Að þessu leyti var þetta mikilvægt. Annað atriði er að í þessu liði Frakklands eru menn af ýmsum þjóðernum; til dæmis frá Alsír og svertingjar. Það er ofboðslega mikilvægt fyrir Frakkland," segir Gérard og leggur mikla áherslu á orð sín. "Þegar úrslitaleikurinn fór fram var ég á götum Parísar, og veistu, að þegar ég sá unga Araba og svertingja ..."

Hann þagnar og tárast.

"... fyrirgefðu. Þegar ég sá Araba og svertinga kalla Lifi Frakkland varð ég svo stoltur. Le Pen [foringi Þjóðfylkingarinnar, hægri öfgaflokksins í Frakklandi], sagði ári áður að leikmennirnir í fótboltaliðinu kynnu ekki einu sinni að syngja þjóðsönginn. Ég var á Champs Elysée þegar liðið kom, sá fána Alsírs þar og það hefur aldrei gerst áður. Og það var engin andstaða við fánann. Maðurinn er svo opinn og umburðarlyndur sem sigurvegari. Sigurinn skipti því ótrúlega miklu máli fyrir þjóðfélagið. Ótrúlegu," segir hann með áherslu."

"Ég veit að þeir eru til sem eru á móti samkeppni, en mér finnst þetta heimska og heilaþvottur," segir Gérard og vísar til stefnu Le Pens og félaga; sem eru á móti innflytjendum. Segja Frakkland fyrir Frakka. "Sumir skrifuðu að hefði Zinedine Zidane keyrt á gamla konu og drepið hana væri hann jafn hataður og hann er dáður núna," segir Gérard, en Zidane er ættaður frá Alsír. "Kannski er eitthvað til í því, en ég var mjög stoltur af þeim manni. Í þýska liðinu eru nær allir stórir og germanskir í útliti en í okkar liði voru menn sem eiga ættir að rekja í ýmsar áttir. Ég er stoltur af því."

Lemarquis segist raunar telja Frakka fremur lélega íþróttamenn. "Hvers vegna? Þeir hafa ekki sérstaklega gaman af því að þjást og þá vantar aga. Til þess að verða bestur þarf ákveðna löngun til að þjást. En þegar samstaða er fyrir hendi eru þeir ofboðslega sterkir. Þegar handboltakeppnin var hér var franska liðið óþekkt í Frakklandi. Hingað komu engir blaðamenn nema fulltrúi fréttastofu minnar, AFP, fyrr en á lokadegi þegar ljóst var að Frakkar væru komnir í úrslit. Samstaðan var mjög mikil í því liði og ástæða þess var að þeir fóru á fyllirí saman í miðbæ Reykjavíkur á hverju kvöldi. Saman."

Gérard fer á völlinn í kvöld, sem fyrr segir, fyrir AFP. "Ég hef sent fréttir vegna leiksins en svo kemur maður frá fréttastofu til að vera á leiknum, þannig að mínu hlutverki er lokið nema kannski að laga kaffi fyrir hann." Þögn.

"En," segir Gérard og brosir, skömmu áður en við stígum mettir upp og höldum út í kvöldið: "Ekki skilja það þannig að mér finnist fótbolti skemmtilegur leikur. Ég tel Frakka almennt lélega íþróttamenn því þeir vilja ekki þjást, einsog ég sagði áðan." Og svo bætir hann við: "Hvenær eru Frakkar góðir? Þegar hesturinn er góður. Þegar bíllinn er góður. Þegar báturinn er góður."

Morgunblaðið/Jón Svavarsson GÉRARD Lemarquis gæðir sér á gellum á Þremur Frökkum.