ÞETTA er auðvitað afrakstur gríðarlegrar vinnu," segir Halldór, aðspurður um hvort ekki sé erfitt verk og tímafrekt að raða saman öllum knattspyrnuleikjum á landinu og koma mótaskránum út í bókarformi.

Mótanefndinni ekkert

mannlegt óviðkomandi Boltinn er byrjaður að rúlla á Íslandsmótinu í knattspyrnu, ekki aðeins í efstu deildum karla og kvenna, heldur einnig í eldri og yngri flokkunum. Hundruð eða öllu heldur þúsundir knattspyrnuleikja fara fram á vegum Knattspyrnusambandsins í sumar og Björn Ingi Hrafnsson ræddi við Halldór B. Jónsson, varaformann þess, um skipulagið, dómara- og mótamál. ÞETTA er auðvitað afrakstur gríðarlegrar vinnu," segir Halldór, aðspurður um hvort ekki sé erfitt verk og tímafrekt að raða saman öllum knattspyrnuleikjum á landinu og koma mótaskránum út í bókarformi. "Það hefur ávallt verið keppikefli knattspyrnusambandins að mótabókin komi út nokkrum dögum fyrir Íslandsmótið og sé í aðalatriðum eins og mótið muni spilast. Það hefur alltaf verið styrkleiki sambandsins í innlendu mótahaldi að geta gengið að þessum upplýsingum og áætlunum vísum og fyrir vikið hefur skapast mikil festa."

Halldór segir að Knattspyrnusambandið njóti þeirrar sérstöðu að hafa starfsfólk í vinnu til að sinna þessum málum.

"KSÍ hefur einnig sérstöðu í Evrópu, að því leyti að við sjáum um mót í yngri flokkum líka. Knattspyrnusamböndin víðast hvar gera það ekki, heldur láta héraðssamböndin alfarið um slík mál. Þess vegna verður starfið svona umfangsmikið. Lítill hluti af þessu er keppni í deild og bikar, en öll heildin með yngri flokkum drengja og stúlkna flækir málin og stækkar verkið.

Hins vegar erum við í þeirri öfundsverðu aðstöðu að hafa efni á starfsfólki til að sinna þessum störfum og því er það hlutverk mótanefndarinnar að leggja línur og vinna að heildarskipulagi mótahalds, en starfsfólkið sér um niðurröðunina sjálfa. Þrír starfsmenn KSÍ sinna mótamálum í víðastri merkingu og þar kemur til niðurröðun leikja, dómaramál, agamál og fleiri slíkir þættir."

Með Halldóri í mótanefnd eru Anna Vignir, Atli Þórsson, Ágúst Ingi Jónsson og Björn Friðþjófsson. Birkir Sveinsson er mótastjóri og þau Klara Bjartmarz og ómar Garðarsson koma einnig að mótamálunum auk annars starfsfólks skrifstofu sambandsins, hvort heldur sem er í afgreiðslu eða framkvæmdastjórn.

Hvenær hefst niðurröðun leikjanna og skipulagning mótahalds?

"Niðurröðunin hefst áður en tilkynningar um þátttöku berast, en frestur til þess að tilkynna þátttöku er 20. janúar. Ávallt tekur nokkra daga að ganga frá þeim, en um það leyti er jafnan búið að raða deildakeppninni niður í aðalatriðum og leggja helstu línur í þeim efnum. Þá tekur við heilmikil vinna í febrúar og mars og fram til 15. apríl. Á þeim tíma tilkynna félögin einnig gjarnan breytingar hjá sér, t.d. þegar þau draga einstaka flokka sína úr keppni eða reyna að koma inn flokkum sem þau hafa ekki tilkynnt. Um nokkurra ára skeið hefur verið reynt að koma sem mest til móts við óskir félaganna í þessum efnum, alveg fram á síðustu stundu. Þetta á sérstaklega við yngri flokkana, enda viljum við að sem flestir taki þátt í knattspyrnunni."

Að mörgu að hyggja

Halldór er ekki aðeins varaformaður Knattspyrnusambandsins og formaður mótanefndar þess, heldur hefur hann einnig formennsku í dómaranefnd með höndum. Hann er spurður hvort þetta sé ekki fullmikið í fang færst: "Það má kannski segja það. Vissulega fer mikill tími í þetta, en samt ekki meiri en maður vill sjálfur eyða. Ég er í þessu af áhuga og þá verður maður auðvitað að horfast í augu við þann mikla tíma sem í þetta fer. Svo er ég þannig gerður að ég vil skipta mér af öllu mögulegu og að ýmsu leyti fer ágætlega saman að vera með móta- og dómaranefndina, hluti af dómaramálunum er einfaldlega skipulagning og stjórnunarlegs eðlis. Hinn aðalþátturinn felst svo í fræðslu og ég kem í nefndina sem reyndur forystumaður úr knattspyrnufélagi ­ ekki með dómarabakgrunn ­ og held að það geti farið ágætlega saman að reyndir forystumenn og svo eldri og reyndir dómarar komi að þessum málum í sameiningu."

Störfum dómaranefndar er í aðalatriðum hagað eins frá ári til árs. "Það er umfangsmikil fræðslustarfsemi fyrir KSÍ-dómarana í gangi á vormánuðum og endar skömmu fyrir mót. Í þeim hópi eru 36 dómarar, sem dæma í deildakeppni og bikar og flokkast niður í A-, B- og C-flokk. Þessi fræðsla endar alltaf á árlegri ráðstefnu sem stendur yfir eina helgi. Þar koma erlendir fyrirlesarar og innlendir, skrifleg próf og þrekpróf eru lögð fyrir dómarana og málin rædd á víðum grundvelli. Í framhaldi af þessu er gögnum síðan komið til annarra dómara í landinu og einnig félaganna, sem sjá um að kynna nýjungar og áhersluatriði fyrir sínum félagsmönnum. Það koma þannig til ýmsir fundir víða um land."

Skilningur aukist

Taka íþróttafélögin þessari fræðslu vel?

"Já, mjög vel. Að mínu viti hefur skilningur á dómaramálum aukist mjög hin síðari ár. Mjög margir þjálfarar leggja sig fram um að taka á þessum málum með leikmönnum sínum fyrir upphaf móts. Þetta tengist gjarnan gulum og rauðum spjöldum og mér hefur sýnst áberandi hversu þau félög, sem hafa tekið sér tak í þessum efnum, hafa uppskorið færri spjöld og þar með færri leikbönn. Það er því ekki spurning í mínum huga að það skilar sér að félög og þjálfarar þeirra leggi leikmönnum línurnar og séu ekki sífellt að agnúast út í reglur og dómara. Þetta snýst auðvitað mikið um sjálfsaga og vissulega getur orðið mikill hávaði kringum einstök atvik á leikvellinum. Menn spara þá ekki stóru orðin og láta öllum illum látum. Sömu menn hafa oft aðra sögu að segja nokkrum dögum síðar þegar mesta gjörningaveðrið er um garð gengið. Þá eru oft allir sammála í málinu."

Halldór var formaður knattspyrnudeildar Fram í hálfan annan áratug og stýrði félaginu er það vann fjölmarga titla, bæði í deild og bikar. Hann segist hafa merkt margs konar breytingar á knattspyrnunni hér á landi á þessum árum, bæði hjá leikmönnum og dómurum.

"Ég er alveg sannfærður um að dómarar hafa tekið miklum framförum á undanförnum árum og eru betri en íslenskir starfsbræður þeirra voru hér á árum áður. Vissulega hafa einstakir dómarar alltaf verið mjög góðir, en í heildina tel ég að við eigum sterkari hóp knattspyrnudómara en áður. Dómarar nútímans fá miklu fleiri tækifæri en gerðist hér áður fyrr, verkefnin eru fleiri, við ráðum nú við það að senda dómara í æfingaferðir til útlanda í mars og apríl, verkefnin eru fleiri á erlendum vettvangi og allt þetta skiptir miklu máli að mínu mati. Með þessu vil ég alls ekki kasta rýrð á bestu dómara okkar fyrr á árum. Þeir fengu ekki sömu tækifæri og nú standa til boða og það væri hreinlega lélegt ef við hefðum ekki hærri gæðastaðal nú en áður miðað við þetta. Það hefur svo ótalmargt breyst á síðustu árum, ferðalög eru auðveldari þar sem þau eru ódýrari en áður og nú hafa dómarar miklu fleiri tækifæri en áður til að fylgjast með erlendri knattspyrnu í sjónvarpi. Margir dómarar "stúdera" leiki í sjónvarpi og fylgjast með erlendum starfsbræðrum sínum. Og læra af því."

Telurðu að meiri virðing sé borin fyrir dómurum en áður?

"Ætli það sé ekki svona upp og niður. Það hefur orðið mikil framför t.d. í framkvæmd leikja frá því sem áður var. Aðbúnaður á knattspyrnuvöllum er miklu betri en t.d. þegar ég var forystumaður í félagi og það hjálpar auðvitað til. Ástandið hefur að minnsta kosti ekki versnað. En virðingin gleymist stundum, þótt ég telji að undir niðri beri leikmenn, þjálfarar og dómarar allir virðingu hver fyrir öðrum. Þannig á það líka að vera. Svo getur allt slíkt gleymst í æsingi og hita augnabliksins."

Fleiri góðir leikmenn

Halldór segir að hið sama megi eflaust segja um framþróun leikmanna ­ gæði knattspyrnunnar. "Það er augljóst að við eigum fleiri góða leikmenn nú en áður. Fleiri leikmenn ná árangri en áður og hinn stóri hópur íslenskra atvinnumanna í útlöndum er til vitnis um það. Við eigum 50 til 70 leikmenn á öllum stigum erlendis, en í gegnum tíðina höfum við auðvitað átt toppleikmenn og það er alltaf erfitt að gera á þessu samanburð. Hvað á maður að fara langt aftur í tímann? ­ Ríkharður Jónsson, Albert Guðmundsson og Þórólfur Beck voru frábærir og það sama má segja um Ásgeir Sigurvinsson, Atla Eðvaldsson, Arnór Guðjohnsen, Pétur Pétursson og Pétur Ormslev, svo ég nálgist okkur aðeins í tíma. Alltaf standa upp úr einstakir toppar, en ég myndi halda að meðalleikmaður í efstu deild í dag væri sterkari og hefði verið í framför."

Hvaða áhrif hafði blóðtakan í fyrra ­ straumur leikmanna í atvinnumennsku?

"Mjög mikil áhrif. Það fóru svo margir á sama tíma. Ég tel samt að það eigi eftir að skila sér í betri leikmönnum hérna heima, því þeir ungu og efnilegu fá kannski fyrr tækifæri en ella hefði orðið. Mér finnst samt að knattspyrnan hér heima, sérstaklega efsta deild, hafi jafnað sig ótrúlega fljótt á þessari blóðtöku. Ég hafði áhyggjur af því fyrir leiktíðina í fyrra að það myndi taka deildina fimm ár að jafna sig og ná fyrri styrk. En mér sýnist engin merki vera um það núna að deildin sé lakari. Ungir menn hafa fengið tækifæri og eins hafa liðin mörg hver brugðið á það ráð að styrkja sig með erlendum leikmönnum, sem margir hverjir eru afar snjallir. Hinir mörgu Júgóslavar hafa t.d. hækkað gæðastuðul deildarinnar umtalsvert á undanförnum árum."

Halldór telur að mótið í ár hafi farið vel af stað, þrátt fyrir mikla erfiðleika. "Tíðin undanfarið hefur verið slæm, sérstaklega fyrir vellina, og það leynir sér ekki. Við ráðum ekki við náttúruöflin og getum ekki dregið það lengur að byrja mótið, þótt óvissa sé um vallarskilyrði. Út með Eyjafirði, á Ólafsfirði og Dalvík, svo dæmi sé tekið, hefur ríkt mikið vetrarríki og í raun ótrúlegt að Ólafsfirðingar gerðu sér lengi vel vonir um að geta leikið þar í 2. umferðinni. Leiknum gegn KR var síðan ekki frestað fyrr en sólarhringur var til stefnu. Áhugi á knattspyrnu er hins vegar svo mikill hér á landi, að þegar komið er fram í maí er kallað eftir því að mótið byrji. Menn vilja fá tvo til þrjá leiki hjá sínum liðum svo þeir sjái hvar þau standa."

Fjölgun liða ekki raunhæf

Heyrst hafa hugmyndir um fjölgun liða úr tíu í tólf. Er það raunhæft?

"Ég sé það ekki fyrir mér, að minnsta kosti ekki í efstu deild. Ástæðan er Evrópukeppnirnar sem við vonumst til að eiga áfram fjóra fulltrúa í. Skipulag þeirra keppna er alveg hræðilegt fyrir okkur Íslendinga og raskar í raun allri dagskrá. Þannig byrjar Getraunakeppnin (Inter-toto) í júní og er leikin um helgar, í júlí leika Íslandsmeistararnir í forkeppni Meistaradeildarinnar á miðvikudögum og síðan hefst UEFA-keppnin í ágúst. Við gerum okkur auðvitað vonir um að liðin standi sig í þessum keppnum og komst áfram, hið minnsta um eina umferð. Það myndi þýða að meistararnir lékju hvern einasta miðvikudag í júlímánuði ofan í deildina og bikarkeppni. Sérstaklega er það viðkvæmt varðandi bikarkeppnina, þar sem afar erfitt er að fresta leikjum. Ég fæ því ekki séð að fjölgun gangi við óbreyttar aðstæður. Ég ímynda mér hins vegar að næsta breyting verði þegar komin verða þrjú knattspyrnuhús hér á landi. Þá þurfa menn að ráða ráðum sínum og ákveða hvort fjölga eigi í deildinni, leika þrefalda umferð í stað tvöfaldrar eða hvort stofna eigi til sjálfstæðs móts. En slíkt væri held ég ekki raunhæft fyrr en slík yfirbyggð knattspyrnuhús væru komin upp á tveimur til þremur stöðum hér á landi."

Halldór bendir á að í raun sé leikið afar þétt hér á landi og ekki séu margir "leikdagar" á lausu. "Það halda margir að það sé ekkert mál að raða niður leikjum og koma þessu öllu heim og saman. En það kemur svo ótalmargt til, t.d. opinberir atburðir, útsendingar í sjónvarpi og fleira í þeim dúr. Þannig hefðu örugglega ekki margir lagt leið sína á leik sl. miðvikudagskvöld ­ þegar leikið var til úrslita í Meistaradeildinni. Enda var lítið í gangi það kvöld, samkvæmt dagskrá mótabókarinnar. Við þurfum nefnilega ekki aðeins að hafa áhorfendur í huga í þessum efnum, heldur einnig alla þá sjálfboðaliða sem á leiki koma, t.d. dómara. Þeir vilja auðvitað fremur horfa á slíkan stórleik en að dæma í yngstu flokkunum, svo dæmi sé tekið. Við erum þegar byrjuð að undirbúa næstu leiktíð. Þar þurfum við t.d. að taka tillit til hátíðahalda vegna kristnitökunnar og gæta þess að vera ekki með leiki á dagskrá þegar tugir þúsunda eru á Þingvöllum. Það er því margs að gæta og óhætt að segja að mótanefnd knattspyrnusambandsins lætur sér ekkert mannlegt óviðkomandi."

Morgunblaðið/Þorkell ÞAU unnu að Mótabók KSÍ, sem að venju kom út fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu. F.v.: Ómar Smárason, Birkir Sveinsson, Klara Bjartmarz og Halldór B. Jónsson, varaformaður KSÍ og formaður mótanefndar.