Minning: Þórhildur Sveinsdóttir skáldkona Fædd 16. mars 1909 Dáin 7. apríl 1990 Enginn frestur, ekkert dok, er því ráð að lenda. Nú er komin leiðarlok, langferðin á enda. (Þ.S.) Erfiður harðindavetur að baki, sumarið að taka við þó veturinn enn hafi völdin. Í mörgum byggðum landsins eru búin að vera jarðbönn frá því um miðjan vetur, utanfrá sjó til innstu dala, og hefur sýslan okkar Þórhildar ekki farið varhluta af því. Svartárdalur er langur og þröngur og sést vel inn í dalinn þegar ekið er frá Bólstaðarhlíð og upp á Vatnsskarð. Blátær bergvatnsáin liðast eftir dalnum og skiptir gróðurskikkju dalsins í tvo hluta. Allur er dalurinn gróðri vafinn, hálsar til beggja handa, lágur og ávalur að vestan, en brattari að austan, undirlendi lítið og ræktunarskilyrði takmörkuð. Veðursæld er mikil og haglendi gott.

Þórhildur var fædd á Hóli í Svartárdal 16. mars 1909. Foreldrar hennar voru hjónin Sveinn Jónsson og Vilborg Ólafsdóttir. Forfeður hennar voru margir orðlagðir ljóðasmiðir, svo hún hefur ekki þurft langt að sækja skáldgáfuna. Sveitin hennar hefur lagt þjóðinni til fleiri alþýðuskáld en gengur og gerist og gerir það enn. Rithöfundurinn og skáldið Sigurbjörn Sveinsson höfundur Bernskunnar var fæddur í Kóngs garði sem er eyðibýli drjúgan spöl framan við Fossa sem er fremsti bær í Svartárdal. Alþýðuskáldið Gísli Ól afsson frá Eiríksstöðum, landsfrægur hagyrðingur, var móðurbróðir Þórhildar. Hann gaf út ljóðabókina Á brotnandi bárum 1944, en áðurhafði hann sent frá sér þrjú ljóðakver. Marga fleiri mætti telja, en læt staðar numið.

Þórhildur gaf út tvær ljóðabækur eftir sig. "Í gær og í dag" 1968 og "Sól rann í hlíð" 1982 og er sú bók aukin og endurbætt frá þeirri fyrri. Konan mín og Þórhildur voru góðar vinkonur og kunni Þórhildur að meta hvað hún er mikill ljóðavinur. Fyrstu 50 eintökin af fyrri bókinni eru tölusett og á konan mín bók nr. 3. Framan á titilblað seinni bókarinnar sem konan mín á skrifar Þórhildur þessar ljóðlínur:

Fylgi þér gæfan á framtíðarbraut

Forði þér lánið frá sérhverri þraut.

Á uppvaxtarárum Þórhildar var æskudalurinn hennar þéttsetinn byggð, stutt á milli bæja búið á hverju býli. Nú eru breyttir tímar, margir bæir komnir í eyði, býlin færri en stærri og sumar jarðir sameinaðar.

Æsku og uppvaxtarárin liðu við venjuleg sveitastörf, um aðra menntun var vart að ræða hjá flestu fólki en það sem skyldan krafðist, þráttfyrir mikla hæfileika til náms og mennta. Í lágreistum torfbæjum þarsem lífið var fábrotið var það lestrarkunnáttan og bókakostur sem veitti staðgóða þekkingu sem mörgum entist vel. Baðstofan var skólastofan, þar var lesið, kveðnar rímur, sagðar sögur, sungið og brugðið á leik og þar naut hagmælskan sín vel. Málið og sagan var í hávegum höfð og fékk góða varðveislu.

Fátæktin varð mörgum fjötur um fót þegar leita skyldi aukinnar þekkingar. Margir voru þeir sem bjuggu í litlum bæ með lítil bú og lifðu við þröngan kost, en komu þó upp stórum barnahópi án þess að fá aðstoð frá öðrum. Í Þórhildar augum voru þetta hetjur hversdagslífsins sem hún mat og virti. Við hjónin kynntumst Þórhildi ekki fyrr en hún var komin á miðjan aldur og þá fyrst í gegnum Húnvetningafélagið hér í borg. Þá var hún í sambúð með Aðalsteini Sveinbjörnssyni og bjugguþau í Nökkvavogi 11, skammt frá okkar heimili. Aðalsteinn var mikill sómamaður, hann andaðist 1988 og hafði þá átt við langvarandi heilsuleysi að stríða. Áður var Þórhildur gift Víglundi Gíslasyni. Þau slitu samvistir. Með honum átti hún þrjúbörn sem öll eru búsett hér í borg. Einnig eignaðist hún dreng, Davíð Georg, sem dó af slysförum kornungur.

Þórhildur var ein af þeim konum sem setti svip sinn á samtíðina. Það var alls staðar tekið eftir henni hvarsem hún kom eða hvert sem hún fór, hún gat aldrei horfið í skugga fjöldans. Hún hafði mjög góða rithönd, var ágætlega máli farin og góður upplesari og kom það sér vel þegar hún var að kynna öðrum þarsem hún sjálf hafði samið í bundnu eða óbundnu máli. Hún gerði töluvert af því að skrifa sögur og frásagnir og fórst það vel úr hendi og er töluvert eftir hana á prenti í þeimefnum.

Það var aldrei komið að tómum kofunum ef til hennar var leitað, en hún lét ekkert frá sér fara sem húnvar ekki ánægð með, því það var hennar metnaður að vernda málið og söguna eins og baðstofuskólinn hafði kennt henni á barnsaldri. Þórhildur var fasmikil í framkomu, bjó yfir metnaði sem hún stillti í hóf, félagslynd og samstarfsfús. Hún var með afbrigðum gjafmild og hjálpsöm og mátti ekkert aumt sjá. Það var eins og hún hefði þessar ljóðlínur Davíðs Stefánssonar að leiðarljósi:

Enginn er gegn né góður

sem glepur sinn minnsta bróður.

Þórhildur bjó yfir stóru og viðkvæmu geði sem var vel tamið, al drei uppgjöf þó syrti í álinn, baráttuviljinn sigraði erfiðleikana, lét aldrei baslið smækka sig. Hún hafði hreinan og bjartan svip, sem var þegjandi vottur um áræði og viljaþrótt. Það var alltaf hlýtt og bjart í skjóli þessarar heiðurskonu. Við Þórhildur störfuðum mikið saman hjá Húnvetn ingafélaginu og fórum saman í margar sumarferðir hjá félaginu. Oft sótti hún yrkisefnið norður í Húnaþing. Í fallegu ljóði sem hún yrkir þegar hún hugsar norður, endar hún kvæðið með þessu erindi:

Við geymum vor í hugarheimi

þó hausti, og fölni gras og lyng.

Við sendum kæra kveðju norður

og klökk við blessum Húnaþing.

Víst var Þórhildur alvörukona og alvaran henni efst í huga, og oft voru ljóð hennar samofin söknuði og trega, en hún gat líka slegið á léttari strengi og ort í gamansömum tón, og þegar hún flutti eftir sig gamanmál á gleðistundum naut hún sín vel og gladdist þegar aðrir nutu gamansemi hennar. Í ferðalagi fráReykjavík norður Auðkúluheiði yrkir hún þessa vísu:

Dagsins striti frá ég flý

fegin öllu að gleyma.

Ef að daglangt dvel ég í

dalnum mínum heima.

Þannig bar hugurinn hana hálfa leið heim í æskudalinn sinn. Þegarhún kveður látinn vin sem búið hafði góðu búi, en jörðinni biðu þau örlög að fara í eyði, endar hún eftirmælin með þessum ljóðlínum:

Gangið um hlaðið

hljóðum skrefum.

Klökk er minning

í hverju spori.

Hún vill geyma sem heilög vé minningu þeirra sem hér hafa lifað og starfað.

Þegar Þórhildur varð áttræð tók hún á móti gestum í Domus Medica. Veitt var af rausn eins og endranær. Margir samankomnir og nutu þess að njóta góðra veitinga og gleðjast með afmælisbarninu. Það var síðasta veislan sem við hjónin áttum með þessari góðu konu. Þórhildur var heimilisvinur okkar hjóna um áratuga raðir. Við nutum þess að fá hana til að gleðjast með okkur þegarvið gerðum okkur virkilega dagamun. Skarð hennar verður ætíð vandfyllt. Hún fylgdist vel með börnunum okkar frá því þau voru ung og framtil þessa dags. Óskar sonur okkar sem dvelur í Bandaríkjunum kom heim um síðustu jól. Við hjónin ásamt Óskari og syni hans heimsóttum Þórhildi á Elli- og hjúkrunarheimilið Grund, en þar dvaldi hún síðustu misserin, því heilsunni hnignaði óð um. Það urðu fagnaðarfundir hjá syni okkar og Þórhildi en líka hinsta kveðja.

Ég og fjölskylda mín þökkum samfylgdina á liðnum árum. Þökkum einlæga tryggð og vináttu sem enginn skuggi hefur fallið á. Nú hefur þessi húnvetnska daladrottning haft vistaskipti, flutt til æðri heima þarsem hið óþekkta tekur við, langferð inni lokið.

Ég kveð svo að síðustu látna vinkonu, með þessum alþekktu ljóðlínum "Listaskáldsins góða":

Krjúptu að fótum friðarboðans

og fljúgðu á vængjum morgunroðans

meira að starfa guðs um geim.

Jakob Þorsteinsson