31. október 1999 | Menningarlíf | 1436 orð

MYNDLIST - Listasafn Íslands

Fimm súmmarar

ÝMSIR, BLANDAÐ EFNI

Safnið er opið frá klukkan 11 til 17 alla daga nema mánudaga.
Safnið er opið frá klukkan 11 til 17 alla daga nema mánudaga. Í LISTASAFNI Íslands hefur nú verið opnuð sýning á verkum fimm þeirra listamanna sem forðum tilheyrðu SÚM-hópnum, þeirra Jóns Gunnars Árnasonar, Kristjáns Guðmundssonar, Hreins Friðfinnssonar, Sigurðar Guðmundssonar og Magnúsar Tómassonar. Á sýningunni má sjá verk frá ýmsum tímum, allt frá verkum sem unnin voru á fyrsta starfsári SÚM og að nýjum verkum. Markmiðið með sýningunni er greinilega fyrst og fremst að kynna þessa fimm listamenn en þó er um leið leitast við að veita nokkra innsýn í þann anda sem ríkti meðal "súmmaranna". SÚM, sem staðið getur fyrir Samband ungra listamanna, var stofnað fyrir þrjátíu árum sem sýningar- og samstarfsvettvangur fyrir konur og karla sem ekki áttu kannski samleið með eldri listamönnum í þeim efnum og vildu kanna nýjar leiðir í listsköpun. Hafði fordæmi Dieters Roth mikið gildi fyrir marga þessara listamanna, enda flutti hann hingað til lands ýmsar hugmyndir sem Íslendingar höfðu vart haft aðgang að áður, hugmyndir flúxus-hreyfingarinnar og ýmiss konar hugmynda- og gjörningalistar. Í elstu verkunum á sýningunni má greina sterk áhrif frá slíkum stefnum, meðal annars í verki Kristjáns frá 1969, Environmental Sculpture, og í verkinu Drengur eftir Sigurð frá sama ári. Í báðum tilfellum farið langt út fyrir ramma þess sem viðurkennt taldist í íslenskri höggmyndalist, unnið með hversdagslegt og "ómerkilegt" efni og reynt að vekja merkingu þess í grófri og ágengri samsetningu. En þótt áhrifin frá erlendum listahræringum væru í upphafi sterk fundu þessir listamenn allir fljótlega sitt eigið myndmál og stíl, og óhætt er að segja að list þessara fimm beri afar sterk einstaklingseinkenni. Jón Gunnar Árnason, sá eini úr hópnum sem er látinn, fór reyndar alltaf sínar eigin leiðir og kemst kannski næst því að geta talist einhvers konar náttúrubarn í listinni. Verk hans voru oft mjög ögrandi og jafnvel stórhættuleg, búin hnífum og hreyfanlegum örmum, en hann gat líka unnið með fínlegast efni, ljósið sjálft, og virkjað það í sólvagna og sólför, eins og Reykvíkingar þekkja af sólfarinu stóra sem stendur við sjóinn neðan Skúlagötu. Magnús Tómasson á verk á sýningunni sem sýna vel hvernig hann vinnur úr hugmyndum. Herinn sigursæli er heitið á flokki risavaxinna flugna sem ganga með fánabera í fararbroddi og eru vissulega mjög ógnandi. Hins vegar var það kannski fyrst og fremst áhugi Magnúsar á flugi og þar með fljúgandi dýrum sem hefur verið kveikjan að verkinu því hann átti eftir að vinna mikla röð verka undir heitinu Saga flugsins, auk þess sem vængir og flug birtast enn oft í höggmyndum hans þótt þær séu nú oftast gerðar úr grjóti eða eir. Hreinn Friðfinnsson stendur nokkuð sér á báti í hópnum því verk hans byggja umfram allt á fagurfræðinni og eru stundum svo fínleg að þau virðast efnislaus og svífandi. Gott dæmi um það er nýleg ljósmynd á sýningunni þar sem sjá má listamanninn handfjatla marglitað sólarljósið þar sem þar skín gegnum margstrent gler. En stærsta verkið á sýnigunni er jafnframt eftir Hrein, veggverkið Blákoma frá árinu 1989 og þar sést að léttleikinn og hinn fagurfrræðilegi einfaldleiki koma ekki í veg fyrir að hann geti unnið í stórum skala Miðað við þau áhrif sem þessir listamenn urðu fyrir í upphafi er nokkuð sérstakt hve rækilega list þeirra hefur aðgreinst síðar á ferlinum og það kemur kannski hve gleggst í ljós þegar skoðuð er list þeirra bræðra Sigurðar og Kristjáns. Kristján hneigðist strax til naumrar framsetningar og má helst kenna verk hans við minimalisma, en Sigurður fann sinn eigin stíl í hugmynda- og umhverfislistinni þar sem hann vann gjarnan mjög táknsæ verk í ljósmyndum og gjörningum. Hin síðari ár hefur hann hins vegar einkum fengist við höggmyndir. Sýningin í Listasafninu er auðvitað bara lítið ágrip af af list þessara fimm listamanna sem allir eru enda vel þekktir og meira að segja hafa nýlega verið haldnar miklar yfirlitssýningar á verkum þeirra Sigurðar og Hreins með tilheyrandi útgáfu. Enn síður ber að líta sýninguna sem einhvers konar úttekt á SÚM-hópnum og mikilvægi hans, enda er heldur ekki langt síðan slík sýning var haldin. En hér gefst þó tækifæri til að sjá verk þeirra fimm í góðu rými, í stærsta sal Listasafns Íslands, þar sem þau njóta sín vel og sýningin er í alla staði mjög vönduð og falleg og færir jafnframt til samhengið í list þeirra, allt frá upphafinu í SÚM og fram á þennan dag.

Safnið er opið frá klukkan 11 til 17 alla daga nema mánudaga. Í LISTASAFNI Íslands hefur nú verið opnuð sýning á verkum fimm þeirra listamanna sem forðum tilheyrðu SÚM-hópnum, þeirra Jóns Gunnars Árnasonar, Kristjáns Guðmundssonar, Hreins Friðfinnssonar, Sigurðar Guðmundssonar og Magnúsar Tómassonar. Á sýningunni má sjá verk frá ýmsum tímum, allt frá verkum sem unnin voru á fyrsta starfsári SÚM og að nýjum verkum. Markmiðið með sýningunni er greinilega fyrst og fremst að kynna þessa fimm listamenn en þó er um leið leitast við að veita nokkra innsýn í þann anda sem ríkti meðal "súmmaranna". SÚM, sem staðið getur fyrir Samband ungra listamanna, var stofnað fyrir þrjátíu árum sem sýningar- og samstarfsvettvangur fyrir konur og karla sem ekki áttu kannski samleið með eldri listamönnum í þeim efnum og vildu kanna nýjar leiðir í listsköpun. Hafði fordæmi Dieters Roth mikið gildi fyrir marga þessara listamanna, enda flutti hann hingað til lands ýmsar hugmyndir sem Íslendingar höfðu vart haft aðgang að áður, hugmyndir flúxus-hreyfingarinnar og ýmiss konar hugmynda- og gjörningalistar. Í elstu verkunum á sýningunni má greina sterk áhrif frá slíkum stefnum, meðal annars í verki Kristjáns frá 1969, Environmental Sculpture, og í verkinu Drengur eftir Sigurð frá sama ári. Í báðum tilfellum farið langt út fyrir ramma þess sem viðurkennt taldist í íslenskri höggmyndalist, unnið með hversdagslegt og "ómerkilegt" efni og reynt að vekja merkingu þess í grófri og ágengri samsetningu. En þótt áhrifin frá erlendum listahræringum væru í upphafi sterk fundu þessir listamenn allir fljótlega sitt eigið myndmál og stíl, og óhætt er að segja að list þessara fimm beri afar sterk einstaklingseinkenni. Jón Gunnar Árnason, sá eini úr hópnum sem er látinn, fór reyndar alltaf sínar eigin leiðir og kemst kannski næst því að geta talist einhvers konar náttúrubarn í listinni. Verk hans voru oft mjög ögrandi og jafnvel stórhættuleg, búin hnífum og hreyfanlegum örmum, en hann gat líka unnið með fínlegast efni, ljósið sjálft, og virkjað það í sólvagna og sólför, eins og Reykvíkingar þekkja af sólfarinu stóra sem stendur við sjóinn neðan Skúlagötu. Magnús Tómasson á verk á sýningunni sem sýna vel hvernig hann vinnur úr hugmyndum. Herinn sigursæli er heitið á flokki risavaxinna flugna sem ganga með fánabera í fararbroddi og eru vissulega mjög ógnandi. Hins vegar var það kannski fyrst og fremst áhugi Magnúsar á flugi og þar með fljúgandi dýrum sem hefur verið kveikjan að verkinu því hann átti eftir að vinna mikla röð verka undir heitinu Saga flugsins, auk þess sem vængir og flug birtast enn oft í höggmyndum hans þótt þær séu nú oftast gerðar úr grjóti eða eir. Hreinn Friðfinnsson stendur nokkuð sér á báti í hópnum því verk hans byggja umfram allt á fagurfræðinni og eru stundum svo fínleg að þau virðast efnislaus og svífandi. Gott dæmi um það er nýleg ljósmynd á sýningunni þar sem sjá má listamanninn handfjatla marglitað sólarljósið þar sem þar skín gegnum margstrent gler. En stærsta verkið á sýnigunni er jafnframt eftir Hrein, veggverkið Blákoma frá árinu 1989 og þar sést að léttleikinn og hinn fagurfrræðilegi einfaldleiki koma ekki í veg fyrir að hann geti unnið í stórum skala Miðað við þau áhrif sem þessir listamenn urðu fyrir í upphafi er nokkuð sérstakt hve rækilega list þeirra hefur aðgreinst síðar á ferlinum og það kemur kannski hve gleggst í ljós þegar skoðuð er list þeirra bræðra Sigurðar og Kristjáns. Kristján hneigðist strax til naumrar framsetningar og má helst kenna verk hans við minimalisma, en Sigurður fann sinn eigin stíl í hugmynda- og umhverfislistinni þar sem hann vann gjarnan mjög táknsæ verk í ljósmyndum og gjörningum. Hin síðari ár hefur hann hins vegar einkum fengist við höggmyndir. Sýningin í Listasafninu er auðvitað bara lítið ágrip af af list þessara fimm listamanna sem allir eru enda vel þekktir og meira að segja hafa nýlega verið haldnar miklar yfirlitssýningar á verkum þeirra Sigurðar og Hreins með tilheyrandi útgáfu. Enn síður ber að líta sýninguna sem einhvers konar úttekt á SÚM-hópnum og mikilvægi hans, enda er heldur ekki langt síðan slík sýning var haldin. En hér gefst þó tækifæri til að sjá verk þeirra fimm í góðu rými, í stærsta sal Listasafns Íslands, þar sem þau njóta sín vel og sýningin er í alla staði mjög vönduð og falleg og færir jafnframt til samhengið í list þeirra, allt frá upphafinu í SÚM og fram á þennan dag.

Jón Proppé

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.