SJÁVARÚTVEGSRÁÐHERRA, Árni M. Mathiesen, hefur ákveðið að fella niður útflutningsálag á óunninn fisk, sé fiskurinn vigtaður hér á landi fyrir útflutning.

SJÁVARÚTVEGSRÁÐHERRA, Árni M. Mathiesen, hefur ákveðið að fella niður útflutningsálag á óunninn fisk, sé fiskurinn vigtaður hér á landi fyrir útflutning. Álag þetta hefur verið 20% á þorsk, 15% á ýsu, ufsa, karfa og grálúðu og 10% á aðrar tegundir í kvóta. Álagið þýðir að sé 100 tonnum af þorski landað óunnum erlendis dragast 120 tonn frá þorskkvóta skipsins í stað 100 tonna. Samkvæmt ákvörðun ráðherrans ber nú allur fiskur, sem fer óvigtaður utan, 10% álag, en þorskur fyrst í stað 17% en síðan lækkar álagið á hann í þrepum niður í 10%.

Árni M. Mathiesen kynnti þessa ákvörðun í ræðu sinni á aðalfundi LÍÚ í gær. Í því tilefni sagði hann svo: "Eins og kunnugt er hefur allt frá upphafi kvótakerfis 1984 verið lagt álag á þann óunnna botnfisk, sem fluttur hefur verið á erlendan markað. Fyrsta árið tók það aðeins til þess fisks, sem fiskiskip sigldu með, en á árinu 1985 var það látið taka til alls óunnins fisks, sem fluttur var á erlendan markað.

Ástæða þessa var í upphafi sú, að þegar afli viðmiðunaráranna var fundinn, fengu skip 25% álag á þann fisk, sem þau höfðu siglt með á viðmiðunarárunum. Var þetta ákveðið vegna þeirra tafa, sem þau höfðu orðið fyrir vegna siglinganna og eins vegna þess að reynslan sýndi, að afli sem landað var erlendis vó að jafnaði nokkru minna vegna rýrnunar og vigtunaraðferða. Með því að reikna síðan álag á afla þeirra eftir að kvótakerfinu var komið á var talið, að skipin væru í raun í óbreyttri stöðu til að halda áfram sama veiði- og siglingamunstri.

Hins vegar er ljóst, að eftir því sem lengra líður frá upphafsárum kvótakerfsins þá verður röksemda um álagið síður leitað í þessari útreikningsaðferð upphafsársins og ákvörðun um álag á síðari árum hefur frekar stefnt að því að hafa áhrif á, hve mikið væri flutt út af óunnum fiski, auk þess sem eitthvert álag var talið eðlilegt vegna þeirrar rýrnunar á fiskinum, sem verður við útflutning og eins vegna mismunandi vigtareglna hér og erlendis.

Á grundvelli heimildar í lögum um stjórn fiskveiða hefur ráðherra síðan árlega ákveðið álag á botnfisktegundir. Í gildandi reglugerð er álagið 20% á þorsk, 15% á ýsu, ufsa, karfa og grálúðu en 10% á skarkola, steinbít, langlúru, þykkvalúru, skrápflúru og sandkola. Hefur álagið að mestu verið óbreytt frá 1991 nema hvað það var lækkað úr 20% í 15% á ýsu á fiskveiðiárinu 1997/1998.

Val um vigtun

Ég hef hins vegar tekið þá ákvörðun að breyta þessari skipan í það horf, að aðilar sem flytja út óunninn fisk geti valið um, hvort þeir vigta fiskinn endanlega hér á landi, samkvæmt þeim reglum sem um það gilda, eða hvort þeir láta vigta hann erlendis á þeim mörkuðum sem leyfi hafa til slíks. Sé fiskurinn vigtaður endanlega hér á landi ber hann ekkert álag, en sé hann vigtaður erlendis beri allar botnfisktegundir, aðrar en þorskur, 10% álag þegar frá upphafi yfirstandandi fiskveiðiárs. Þorskur sem hins vegar hefur borið 20% lækki í 17% frá 1. september sl. en síðan í 15% frá upphafi næsta fiskveiðiárs og loks í 10% á fiskveiðiárinu 2001/02.

Segja má að ástæðurnar fyrir þessari breytingu séu margar en þessar eru þó helstar:

Öllum ætti að vera ljóst að okkur ber nauðsyn til að nýta alla markaði fyrir fisk og fiskafurðir og að markaður fyrri óunninn fisk getur oft verið mjög hagkvæmur. Vandséð er jafnframt, ef litið er á magn útflutts óunnins fisks í áranna rás, að álagið hafi mikil áhrif á það magn. Ráða þar vafalaust meira um verð á mörkuðum hér og erlendis. Í þessu sambandi má koma fram að undanfarin ár hefur magn útflutt óunnins fisks verið undir 30 þús. lestum en nam tæpum 130 þús. lestum þegar mest var um og kringum 1990.

10% álag nauðsynlegt sé vigtað ytra

Nokkur vandi hefur verið varðandi eftirlit með útflutningi á óunnum fiski og ósamræmi í lögum, reglum eða framkvæmd á því á hvaða fisk álagið hefur komið. Án þess að skýra þetta nákvæmlega tel ég að við þessar breytingar komi betra samræmi á framkvæmd reglna. Þá er það einsýnt að eðlilegra er og tryggir betur að ekki sé farið í kringum reglur að álagið sé hið sama á allar fisktegundir.

Ég tel hins vegar að nauðsynlegt sé, bæði vegna rýrnunar í flutningi og vegna mismunandi vigtunarreglna hér á landi og erlendis, að 10% álag komi á þann fisk, sem ekki er vigtaður hér á landi.

Það liggur fyrir að um þetta atriði fiskveiðistjórnunar hafa verið nokkuð skiptar skoðanir. Það er hins vegar mitt álit, eftir viðræður við hagsmunaaðila, að með því að skipa málum með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir, megi nást sátt í því efni.