Sigursveinn D. Kristinsson skólastjóri ­ Minning Fæddur 24. apríl 1911 Dáinn 2. maí 1990

"Byrjun sólmánaðar, Skollaskálin alhvít og Skútudalurinn, en kletta peysan hægra megin á Hólshyrnunni var svört með hvítum röndum. Suðrið andaði þýðvindum, og þegar sólin skein á klettana roðnuðu þeir strax á vangann."

Aðfararorð þessi eru upphaf greinar sem birtist í 1. tímariti Sjálfsbjargar. Greinin er dagsett í júlí 1959. Sá sem þetta ritaði, Sigursveinn D. Kristinsson, frændi minn, er nú allur. Hann lést 2. maí á Borgarspítalanum. Þetta er birt hér af þeirri ástæðu að andblærinn lýsir nokkuð hugsun Sigursveins og því meginverkefni sem hann tók sérfyrir hendur og lifði fyrir, þ.e.a.s. baráttu fyrir rétti þeirra sem af einhverjum ástæðum eiga undir högg að sækja. Vorið, tími leysinga, þegar jörðin brýtur af sér fjötra vetrarins og blómin, sem vart var hugað líf, lifna á ný. Það var árstíð frænda míns.

Sigursveinn var fæddur að Syðsta Mói í Fljótum 24. apríl 1911. Foreldrar hans voru hjónin Kristinn Jónsson og Helga Grímsdóttir. Helga var þrígift. Synir hennar af fyrri hjónaböndum voru Rögnvaldur Guðmundur Gíslason d. 1925, Gísli Gamalíelsson sem dó í æsku og Magnús Gamalíelsson d. 3. jan. 1985. Al systkini Sigursveins voru Margrét sem dó í bernsku, Gísli d. 2. maí 1975, Sigríður og Halldór sem eru búsett í Ólafsfirði.

Kristinn og Helga fluttu árið 1915 að Hólkoti í Ólafsfirði. Þar ólst Sigursveinn upp frá 5 ára aldri. - Þegar Sigursveinn var 13 ára veiktist hann af lömunarveiki sem gekk yfir Norðurland. Hann lamaðist alveg nema höfuð og hægri handleggur. Veturinn 1924-1925 lá hann á sjúkrahúsinu á Akureyri. Þar smitaðist hann m.a. af berklum. Er heimkom um vorið naut hann hjúkrunar móður sinnar og náði sér fljótt. Um þetta leyti var hann aðeins farinnað fá mátt í vinstri handlegginn.

Þetta vor fluttu þau Kristinn og Helga frá Hólkoti til Ólafsfjarðar. Næstu 3 árin voru að ýmsu leyti aðlögunartími Sigursveins að þeim breytta veruleika sem við blasti. Á þessu skeiði kynntist hann Sæmundi frænda sínum Dúasyni. Sæmundur og Guðrún Þorláksdóttir kona hans bjuggu að Krakavöllum í Flókadal í Vestur-Fljótum. Þau buðu Sigursveini til sín. Fór hann til þeirra vorið 1928 og var þar næstu 4 sumur og 1 vetur. Var hann látinn vera úti og basla við ýmis störf s.s. að taka þátt í heyskapnum. Sigursveinn tók þar framförum bæði andlega og líkamlega. Heimilið að Krakavöllum var sannkallaður alþýðuháskóli. Þar fékk Sigursveinn svalað fróðleiks löngun sinni, þar var þjóðfélagsvit und hans vakin.

Eftir dvölina á Krakavöllum var Sigursveinn orðinn gagnmenntaður maður á þess tíma mælikvarða. Hann var þá orðinn læs á nokkur tungumál og mun þegar hafa skilið samhengið milli baráttu íslenskrar alþýðu og átaka sem áttu sér stað úti í heimi, þar sem fasisminn var í uppgangi og mikið lá við að jafnaðarmenn fylktu liði til varnar mann gildishugsjónum.

Á árunum upp úr 1930 fékk hann ágæta tilsögn hjá vini sínum, Jóni Bergssyni, í handíðum. Vann hann oft langan vinnudag við að skera út hillur, myndaramma, mála myndir og innramma og skrautrita á bækur. Listmunir þeir sem hann framleiddi urðu fljótt vinsælir og seldust víða um land.

Sigursveinn var lipur og hjálpsamur. Menn leituðu gjarnan ráða hjá honum. Aðstoðaði hann ýmsa við bréfaskriftir, enda vel ritfær. Hann hafði bókhald Hraðfrystihúss Ólafsfjarðar með höndum um skeið og mun einnig hafa stundað einhverja kennslu. Eiginkonu sinni, Ól öfu Grímeu Þorláksdóttur, kynntist Sigursveinn árið 1941. Ólöf var ekkja eftir Pál Jónsson sundkennara. Þau Páll eignuðust þrjá syni: Kristinn verslunarmann á Akureyri, Eggert verkstjóra í Ólafsfirði og Rögnvald málarameistara í Kópavogi. Hjónaband Sigursveins og Ólafar og lífshlaup allt var farsælt og verður nánar vikið að því síðar.

Fyrir ágóðann af listmunasölunni byggði Sigursveinn hús sitt í Ólafsfirði og flutti í það ásamt konu sinni haustið 1944. Húsið teiknaði hann sjálfur og nefndi Garðshorn. Þar bjuggu þau þar til þau fluttu tilReykjavíkur árið 1951.

Sigursveinn hafði lært lítið eitt á orgelharmóníum áður en hann veiktist. Hann eignaðist snemma fiðlu. Það var hentugt hljóðfæri því hann gat æft sig útafliggjandi. Árið 1936 kom Theodór Árnason til Ólafsfjarðar. Theodór var fiðluleikari og var Sigursveinn í námi hjá honum á árunum 1936-1938. Hann söng í karlakórnum "Kátum piltum" undirstjórn Theodórs og stjórnaði honum um skeið eftir að Theodór fór frá Ólafsfirði.

Þegar hér var komið, var hugur Sigursveins farinn að hneigjast til tónlistar. Hann hóf nám í Tónlistarskólanum í Reykjavík haustið 1946.

Í Tónlistarskólanum stundaði hann nám í fiðluleik og tónsmíðum til 1950. Til námsins fékk hann ár legan styrk frá Alþingi. Það varekki síst að þakka nokkrum félögum úr verkalýðshreyfingunni, þ. á m. Einari Olgeirssyni alþingismanni. Sigursveinn vann meira og minna með náminu. Hann sá m.a. um út gáfu Íslandsljóða, söngvasafns með ættjarðar- og baráttusöngvum 1949. Hann lauk prófi í tónsmíðum frá Tónlistarskólanum í Reykjavík.

Sigursveinn fékk snemma áhugaá verkalýðs- og stjórnmálum og skipaði sér í raðir sósíalista, varð ritari verkalýðsfélagsins í Ólafsfirði um skeið og tók virkan þátt í baráttu Ólafsfirðinga fyrir kaupstaðarréttindum árið 1944.

Sigursveini voru frá upphafi ljósir annmarkar verkalýðsbaráttu sem eingöngu miðaði að því að bæta efnaleg kjör fólks. Hann taldi að alþýðunni væri nauðsyn að efla sjálfsvirðingu sína og sjálfsvitund. Aðeins þannig gæti náðst árangur í baráttunni fyrir bættum kjörum í víðasta skilningi. Með þetta í huga stofnar hann árið 1950 Söngfélag verkalýðssamtakanna í samráði við verkalýðsfélögin í Reykjavík og varð stjórnandi Söngfélagsins til loka ársins 1955. Um þetta leyti beitir hann sér fyrir stofnun Lúðrasveitar Verkalýðsins, var stjórnandi hennar árin 1963 og 1964 og fyrsti heiðursfélagi.

Sigursveinn var virkur í þjóðfrelsishreyfingunni. Baráttan fyrir sjálfstæði þjóðarinnar var kveikjan að mörgum tónsmíðum hans. Má þar nefna lag við ljóðið Fylgd eftir Guðmund Böðvarsson, sem var frumflutt á ráðstefnunni Þjóðareining gegn her í landi, 6. maí 1953.

Sigursveinn dvaldi sér til heilsubótar í Kaupmannahöfn 1952-1953 jafnframt því að stunda tónlistarnám. Hann fór aftur utan til náms í tónsmíðum við Þýska tónlistarháskólann í Berlín 1956. Verkalýðsfélögin greiddu götu hans og veittu honum nokkurn styrk til fararinnar.

Er heim kom fór Sigursveinn norður til Siglufjarðar að beiðni Óskars Garibaldasonar formanns verkalýðsfélaganna þar, til að æfa lúðrasveit og kenna börnum. Um miðjan vetur voru nemendur orðnir á annað hundrað. Um vorið, nánar tiltekið 30. mars 1958, var Tónskóli Siglufjarðar stofnaður. Sigursveinn var fyrsti skólastjórinn. Verkalýðsfélögin stóðu að skólanum og léðu húsnæði. Sigursveinn og Ólöf dvöldu á Siglufirði í 5 vetur, eða til ársins 1963.

Saga Tónskóla Siglufjarðar er enn óskráð. Það væri þó full ástæða, fyrir forystumenn verkalýðshreyfingarinnar, að fræðast um þann sérstæða samruna listiðkunar og stéttabaráttu sem leiddi af dvöl Sigursveins á Siglufirði. Af því blómaskeiði lista má margt læra.

Fyrsta Sjálfsbjargarfélagið varstofnað á Siglufirði 9. júní 1958. Um allt land var fatlað fólk einangrað og hjálparvana. Sigursveinn svaraði kalli þessa fólks. Í vel skipulögðum samtökum mundi því auðnast að leiða jafnréttisbaráttuna til sigurs. Sjálfur hafði hann brotist úr fjötrum vanheilsu og fordóma og skildi mæta vel hlutskipti þeirra sem svipað var ástatt um. Þetta fólk beið þess að merki væri gefið og sóknin hafin. Félögin risu eitt af öðru og alls staðar var Sigursveinn í fararbroddi. Landsamband Sjálfs bjargarfélaganna var stofnað vorið 1959.

Eftir þessa dvöl á Siglufirði kom Sigursveinn aftur suður vegna þessað leitað hafði verið eftir því viðhann að taka að sér tónlistarskóla í Kópavogi en þegar til átti að taka var annar maður ráðinn í starfið. Stofnaði þá Sigursveinn, með stuðningi nokkurra félaga úr verkalýðshreyfingunni, Tónskóla Sigursveins D. Kristinssonar. Mikilvægasti stuðningurinn kom frá fyrrverandi félögum í Söngfélagi verkalýðssamtakanna, er margir gerðust styrktaraðilar skólans. Stofndagurinn var 30. mars 1964. Sigursveinn var skólastjóri Tónskólans frá stofnun hans til ársins 1985.

Það sem hefur einkennt starf Tónskólans frá upphafi eru hugsjónir Sigursveins og glöggur skilningur á tónlistaruppeldi. Þar var hann drifkrafturinn og hugsuðurinn. Í Tónskólanum var kennt á hljóðfæri sem ekki höfðu þekkst áður í tónlistarskólum s.s. gítar, mandólín, munnhörpu og harmóniku. Mikilvægasti liðurinn var forskólinn, þar sem ungir nemendur voru undirbúnir undirað læra á hljóðfæri og framan af sá hann einn um þá kennslu. Í þessu starfi fékk tónsköpun hans nýjan byr. Ár eftir ár voru flutt ný verk með þátttöku fjölda nemenda. Með liðsstyrk hæfra kennara varð Tónskólinn einn fjölmennasti tónlistarskóli á landinu. Starfsaðferðir og ýmsar nýjungar sem Sigursveinn beitti sér fyrir eru nú fastir liðir í starfi almennra tónlistarskóla. Hanngerði sér ljósa grein fyrir nauðsyn þess að tónlistarskólarnir ynnu saman og var einn af stofnendum Félags tónlistarskólastjóra árið 1969 og sat í fyrstu sjórn þess.

Þegar Sigursveinn hafði látið af störfum árið 1985 sneri hann sérað áhugamáli sem, vegna anna, hafði setið á hakanum. Hann hóf vinnu við útgáfu á lagasafni fyrir nemendur í tónlistarskólum. Í þessu starfi varð hann þeirrar gæfu aðnjótandi að hafa sér til aðstoðar son sinn, Kristin (f. 14. sept. 1957. Móðir hans er Gerda Jacobi sem býrí Berlín) sem af hagleik sá um nótnaritun og frágang bæði á frumútgáfu og bókinni í sinni endanlegu mynd. Bókin, "Leikið með tónum", kom út í nóvember 1987. Kristinn sem nú er starfsmaður Ríkisóperunnar í Berlín hefur heimsótt föður sinn og Ólöfu nánast á hverju ári og nú seinni árin oft sumarlangt. Það varð þeim til mikillar ánægju.

Seinni árin gafst Ólöfu tækifæri til að sinna áhugamálum sínum í auknum mæli. Hún hóf nám við Myndlistarskólann við Freyjugötu í teiknun og málun. Jafnframt því að standa við hlið Sigursveins í uppbyggingarstarfinu, helgaði hún frítíma sinn myndlistinni. Myndir hennar voru m.a. sýndar á nokkrum sýningum. Þær vöktu athygli fyrir einlægni og innlifun. Það var afar lærdómsríkt að fylgjast með hvernig Ólöf tjáði hugsýnir sínar í myndum. Hún lést í október 1988. Í erfiðum veikindum naut hún aðhlynningar Rögnvaldar sonar síns. Hann var þeim Sigursveini handgenginn alla tíð og þeirra stoð og stytta er heilsunni hrakaði. Þegar Ólöf féll frá var missir frænda míns mikill. Milli þeirra hjóna hafði ávallt ríkt fullkomið ástríki og gagnkvæm virðing.

Um tónsmíðaiðkanir Sigursveins er það að segja að hann var sífellt að setja eitthvað saman. Eftir hann liggur mikill fjöldi stærri og smærri tónverka. Það er mín skoðun að samtíðin sé ófær um að leggja dóm á verk Sigursveins. Nálægð slíkrar persónu skekkir allar myndir sem reynt er að varpa upp til glöggvunar. Framtíðin ein mun dæma.

Eftir að Sigursveinn lét af störfum sem skólastjóri Tónskólans fylgdist hann af áhuga með því sem var að gerast í skólanum og sótti tónleika þegar aðstæður leyfðu. Hann tók þátt í baráttunni gegn því að ríkið hætti stuðningi við tónlistarskólana, tjáði einarðlega skoðanir sínar í þeimefnum á opinberum vettvangi. Honum þótti, eins og okkur hinum, miður að ekki skyldi takast að hrinda áhlaupinu en manna fljótastur var hann að hvetja okkur að horfast í augu við breyttar aðstæður og mæta þeim af skynsemi. Sigursveinn var fjölfróður og varði miklum tíma til lesturs. Aðallega las hann skáldsögur og sagnfræði. Hjá honum varekki komið að tómum kofunum. Í umræðum um þjóðfélagsmál forðaðist hann að ræða einangruð fyrirbrigði. Hann var með á reiðum höndum hliðstæður úr mannkynssögunni og flestum þáttum mannlífsins. Hann var rökfastur, leikinn í að færa sönnur á mál sitt og fylgdi ávallt sannfæringu sinni fast eftir.

Ég kynntist Sigursveini og Ólöfu þegar ég var 9 ára. Ég var "barnið þeirra" í hálfan annan vetur. Þaubjuggu þá á Gránugötu 14 á Siglufirði, þar voru aðalstöðvar Tónskólans. Sigursveinn kenndi í rúmgóðri stofu, þar voru æfingar kórsins og lúðrasveitarinnar haldnar, á eftir fylltist íbúðin af fólki og Ólöf bar fram kaffi og pönnukökur. Svo voru málin rædd. Þá var gaman að hlusta. Þjóðfélagsmál bar á góma og einnig bókmenntir og tónlist. Umræður fóru jöfnum höndum fram á móðurmálinu og þýsku, en til Siglufjarðar voru jafnan fengnir hinir hæfustu kennarar frá Þýskalandi. Ég var hrifinn inn í heim þessa fólks. Hugsjónir voru þess aðalsmerki, það var hafið yfir allan hversdagsleika. Sumarið 1966 fór ég enn til frænda og frænku í Reykjavík og dvaldi um tíma. Tónskólinn var þá á þriðja ári. Þar kynntist ég samstarfsmönnum frænda og samherjum, m.a. Gunnari H. Jónssyni, Þorsteini Valdimarssyni og Hallgrími Jakobssyni, sem komu oft í heimsókn.

Þegar ég lít til baka er þessi tími í hugskoti mér sem fjarlægur og litríkur hljómur, eitthvað sem maður upplifir og býr að alla ævi.

Hvað er að segja um samband okkar frænda? Því er vandsvarað. Sigursveinn var kennari minn, jafnframt sem faðir og var afar kröfuharður. Þó gerði hann mestar kröfur til sjálfs sín. Hann var félagi minn eins og allra annarra nemenda sinna og um leið hinn besti samstarfsmaður.

Sigursveinn og Ólöf voru okkur Sigrúnu og dætrum okkar sem bestu foreldrar.

Það skarð sem rofið er verðurekki fyllt en verkinu, sem hafið er, skal haldið áfram.

Þorsteinn Valdimarsson ritar formála Íslandsljóða. Þar er að finna inntak í lífsspeki frænda míns.

"Sönglíf er skuggsjá þjóðlífs. Rati þjóðin í ánauð, hljóðnar harpan; brjóti hún af sér ok, þá syngur hún sigurljóð; lifi hún frjáls í landi, þá hvelfist hvert þak af söng."

"Sönglíf er aflvaki þjóðlífs. Af strengjum hörpunnar stökkva gneistar frelsisins. Fyrir mætti sig ursöngvanna brestur okið. Ráði söngurinn ríkjum mun þjóðin ráða landi."

Sigursveinn Kristinn Magnússon