"Rannveig Fríða Bragadóttir var stórkostleg Lúkretía," segir meðal annars í dómnum.
"Rannveig Fríða Bragadóttir var stórkostleg Lúkretía," segir meðal annars í dómnum.
Ópera eftir Benjamin Britten. Óperutexti eftir Ronald Duncan byggður á leikritinu Le viol de Lucrèce. Óperan var frumsýnd í Glyndebourne-óperunni 12. júlí 1946.

Ópera eftir Benjamin Britten. Óperutexti eftir Ronald Duncan byggður á leikritinu Le viol de Lucrèce. Óperan var frumsýnd í Glyndebourne-óperunni 12. júlí 1946. Söngvarar: Finnur Bjarnason, Emma Bell, Sigurður Skagfjörð Steingrímsson, Jan Opalach, Ólafur Kjartan Sigurðarson, Rannveig Fríða Bragadóttir, Anna Sigríður Helgadóttir og Hrafnildur Björnsdóttir. Hljómsveitarstjóri: Gerrit Schuil; leikstjóri: Bodo Igesz; aðstoðarleikstjóri: Ingunn Ásdísardóttir; búningar: Þórunn Sveinsdóttir og lýsing: Jóhann Bjarni Pálmason. Frumsýning, föstudagskvöld kl. 20.00.

EFTIR vel heppnaðan frumflutning á óperunni Peter Grimes í Sadler's Wells-óperunni í London í júní 1945, pantaði Glyndebourne-óperan nýja óperu hjá tónskáldinu Benjamin Britten. Frumflutningur Peter Grimes markaði tímamót í óperusögu Breta; með henni hófst nýtt blómaskeið í breskri óperuhefð eftir aldalangt hlé. Peter Grimes var stór ópera og krafðist mikils umbúnaðar. Þegar að óperusmíðinni fyrir Glyndebourne kom, þótti Britten ögrandi að reyna að takmarka kraftana sem þurfti til að flytja verkið, og semja óperu með svipaða umgjörð og óperur fyrstu óperutónskáldanna.

Til varð The Rape of Lucretia; Lucretia svívirt, samin við texta Ronalds Duncans, fyrir átta söngvara og þrettán hljóðfæraleikara. Efniviður óperunnar og umfang minnir líka óneitanlega á enskt meistaraverk frá 17. öld, óperuna Dido og Aneas eftir Purcell, sem byggð er á rómverskri sögu um harmþrunginn dauða Dídó Karþagódrottningar. Óperan Lucretia svívirt er byggð á sögum Livíusar og Óvíðs frá dögum Rómarveldis og segir frá atburðum er áttu sér stað meðan Etrúrar réðu enn lögum og lofum í Róm árið 509 fyrir Krist. Þrír hermenn, Kollatínus og Júníus, sem eru Rómverjar, og Tarkvíníus, sem er sonur etrúska konungsins í Róm, eru í herbúðum rétt utan borgarinnar. Kvöldið áður höfðu aðrir hermenn úr flokknum riðið heim til Rómar, til að koma konum sínum á óvart, en komust þá að því að allar eiginkonurnar höfðu verið mönnum sínum ótrúar, nema Lúkretía, eiginkona Kollatínusar. Þessar fregnir vekja mikið umtal í herbúðunum, og ljóst er að Kollatínus nýtur nú meiri virðingar fyrir vikið. Júníus fyllist öfund, enda kona hans meðal hinna ótrúu, og með slægð egnir hann Tarkvíníus til að heimsækja Lúkretíu og láta reyna á dyggðir hreinleikans. Í skjóli nætur heldur Tarkvíníus af stað, ólmur af losta og girnd.

Annar þáttur óperunnar hefst heima hjá Lúkretíu, þar sem hún situr og sinnir kvenlegum dyggðum með vinnukonum sínum, Biöncu og Lúsíu; saumar út og spinnur. Tarkvíníus bankar og biðst næturgriða og Lúkretía vísar honum til herbergis. Um nóttina læðist hann inn til Lúkretíu, vekur hana með kossi, - en þegar hún vill ekki þýðast hann nauðgar hann henni. Morguninn eftir lætur Lúkretía sækja mann sinn, sem bregst fljótt við og sér hvað gerst hefur. Kollatínus er góður maður og elskar konu sína heitt og er fús að fyrirgefa henni. Lúkretía afber hins vegar ekki smánina og banar sjálfri sér. Ótaldar eru tvær öndvegispersónur óperunnar; karlakór og kvennakór. Þessar persónur, sungnar af Finni Bjarnasyni og Emmu Bell, gegna lykilhlutverki í óperunni. Þær mynda í senn formleg tengsl við leiklistarlega fortíð og kór gríska harmleiksins; en eru jafnframt tengsl nútímans við sögutíma óperunnar. Kórpersónurnar eru sögupersónur, en veigra sér þó ekki við að skipta sér af atburðarásinni þegar því er að skipta, og lesa jafnvel hug persónanna. Þær taka afstöðu til persónanna og leggja kristið gildismat á gjörðir þeirra. Þar með greina þær líka sjálfar sig frá sögupersónunum, þar sem enn var hálf þúsöld til fæðingar Krists er sagan gerist. Þetta er ákaflega snjallt bragð hjá höfundum óperunnar og skapar mikla dýnamík í kringum stuttan og einfaldan söguþráð. Kórpersónurnar verða eins konar fulltrúar áheyrandans á sviðinu, ef til vill rödd höfundarins, en í það minnsta samviska fjöldans sem þarf að horfa upp á viðbjóðslegt ofbeldi gagnvart hreinleika og sakleysi. Til að auka dýpt sögunnar er hún einnig saga samskipta Rómverja og Etrúra. Etrúrarnir eru ofbeldismennirnir sem hafa svívirt Róm með hersetu sinni, og Rómverjar reyna að losna undan kúgun þeirra rétt eins og Lúkretía berst gegn Tarkvíníusi.

Íslenska óperan tekst nú á við sitt annað líf með nýjum stjórnendum sem ráðnir voru til hússins í vor. Verkefnaval vetrarins hefur þegar vakið mikla athygli. Sýning í haust á óperunni Mannsröddinni eftir Poulenc hlaut feiknagóðar viðtökur. Sýning á óperu Brittens sýnir djörfung og þor nýju óperustjóranna. Báðar óperurnar eru frá miðri okkar öld og báðar utan hins hefðbundna vinsældalista óperuhúsanna. Eftir þrotlaust uppbyggingarstarf frumherjanna er Íslenska óperan búin að slíta barnsskónum og komin á næsta stig tilveru sinnar. Frumsýningin á Lúkretíu markar tímamót í óperuflutningi á Íslandi. Hver einasti þáttur sýningarinnar var fullkomlega fagmannlegur og heildarsvipurinn stílhreinn og óhemju sterkur. Söngvararnir voru allir góðir og allir mjög greinilega vel undirbúnir fyrir hlutverk sín. Hrafnhildur Björnsdóttir í hlutverki Lúsíu vinnukonu Lúkretíu túlkaði afar fallega feimnu ungu stúlkuna og Anna Sigríður Helgadóttir var frábær sem Bianca fóstra Lúkretíu. Samsöngsatriði þeirra í blómasenunni og með Rannveigu Fríðu í spunasenunni voru hrífandi falleg. Slóttugi óþokkinn Júníus var sunginn af hollenska söngvaranum Jan Opalach. Mikilúðleg rödd hans og ísmeygilegur leikur gerðu hann að fullkomnu fóli; hann var frábær í hlutverkinu. Sigurður Skagfjörð Steingrímsson fór á kostum í hlutverki Kollatínusar; falleg og þýð rödd hans hentar hlutverki góðmennisins afar vel. Ólafur Kjartan Sigurðarson var frábær í hlutverki Tarkvíníusar. Hann túlkaði vel þá breytingu sem verður á glaumgosanum Tarkvíníusi þegar hann skynjar gegnum rótarhjal Júníusar að það eina sem getur fullnægt og hamið losta hans og græðgi er að ná Lúkretíu, þeirri einu sem víst er að vill hann ekki. Rannveig Fríða Bragadóttir var stórkostleg Lúkretía. Í upphafi er hún sem helgimynd, - hrein, fögur, góð og ósnertanleg, en örvænting hennar varð magnþrungin eftir árás Tarkvíníusar. Stærstu hlutverkin, hlutverk kóranna, voru í höndum Finns Bjarnasonar og Emmu Bell. Erfitt er að hugsa sér að hægt hefði verið að koma þessum hlutverkum betur til skila. Bæði eru framúrskarandi söngvarar og stórkostlegir túlkendur og hver einasti tónn, hvert einasta atkvæði og hver einasta hreyfing voru meitluð og þrungin merkingu. Það var áberandi að söngvararnir í sýningunni voru allir raddlega mjög hæfir til að takast á við hlutverk sín. Þar var enga hnökra að finna. Músíkölsk túlkun var gríðarlega sterk og samspil söngvara og þrettán manna hljómsveitarinnar virkilega gott. Hljómsveitin lék af nákvæmni og snerpu og afar músíkalskt, en einu sinni örlítið óhreint þar sem óbóið var með sólóstrófu á móti strengjum. Svei mér ef það er ekki það eina sem hægt er að tína til af hnjóði um þessa stórgóðu sýningu.

Tónlist Benjamins Brittens er óviðjafnanlega falleg; svo vel samin við orðið og svo hrein og bein og laus við allt tildur og hittir beint í hjartastað. Tónlistin og frábær texti Duncans eru mögnuð heild, þar sem spilað er á mannlegar tilfinningar á ótrúlega áhrifaríkan hátt. Spurningar um siðferði og græðgi, ást og losta, líf og dauða eru vaktar upp, en ekki síst spurningar um fyrirgefningu og virðingu. Hver þarf að fyrirgefa hverjum hvað þegar konu er nauðgað? Þarf hún ekki að fyrirgefa sjálfsvirðingu sinni það tjón sem sóminn og dyggðin hafa beðið?

Það jók enn á áhrifamátt sýningarinnar hve frábærlega vel hefur tekist með búninga, sviðsmynd og lýsingu. Þórunn Sveinsdóttir klæðir fólkið í tímalausa en sígilda búninga sem eru stílhreinir og mjög fallegir. Sviðsmyndin er ótrúlega einföld, og ótrúlega vel heppnuð. Hún samanstendur af fjórum veggjum úr stöðluðu sýningarveggjakerfi. Veggirnir eru eins og net úr mjóum álstöngum, tveir háir og tveir lægri, og eru þeir færðir milli staða til að skapa nýja og nýja mynd með mismikilli dýpt inn í flatt sviðið. Samspil þessara undursamlegu veggja og lýsingar Jóhanns Bjarna Pálmasonar var stórfenglegt. Með litaðri lýsingu breyttist grár málmurinn jafnt í dimmbláa sindrandi stjörnunótt sem heita rósfingraða morgunskímu. Þegar Tarkvíníus nálgast herbergi Lúkretíu er skugga hans varpað í margfaldri stærð á bakgrunn sviðsins, og er það mjög áhrifaríkt og sterkt. Uppfærsla Bodo Igezs er heillandi í einfaldleika sínum, þar er tónlistin í aðalhlutverki, ekkert prjál og engin tilgerð.

Það er ljóst að nýir stjórnendur óperunnar hafa hér unnið stóran listrænan sigur. Metnaður þeirra og dirfska hafa skapað stórkostlega sýningu, þar sem fara saman yndisleg tónlist, frábær söngur og áhrifamikið drama í einstaklega heilsteyptri og fallegri umgjörð.

Bergþóra Jónsdóttir