[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
ÞEGAR John McCain, öldungardeildarþingmanni frá Arizona, tókst að leggja krónprins repúblikana, George W. Bush ríkisstjóra í Texas, að velli í forkosningunum í New Hampshire sl.

ÞEGAR John McCain, öldungardeildarþingmanni frá Arizona, tókst að leggja krónprins repúblikana, George W. Bush ríkisstjóra í Texas, að velli í forkosningunum í New Hampshire sl. þriðjudag kom í ljós að Bush er ekki jafn öruggur og talið var með útnefningu flokks síns sem frambjóðandi í forsetakosningunum næsta haust. Með hverjum deginum saxast á forskot Bush í Suður-Karólínu, þar sem næstu forkosningar repúblikana verða haldnar 19. febrúar. Innan Repúblikanaflokksins hafa tvær grímur runnið á stuðningsmenn Bush, sem gagnrýna hvernig hann hefur hagað baráttu sinni hingað til. Fjölmiðlar í Bandaríkjunum eru hins vegar ekki eins uppteknir af slagnum á milli Al Gore varaforseta og Bill Bradley, fyrrverandi öldungardeildarþingmanns frá New Jersey, því þrátt fyrir að Bradley hafi náð að velja Bush undir uggum í New Hampshire er varaforsetinn enn talinn miklu sigurstranglegri. Þar að auki er mun lengra þar til þeir takast á að nýju í forkosningum; það verður ekki fyrr en þriðjudaginn 7. mars, svokallaðan Super Tuesday, þegar gengið verður til forkosninga í 15 ríkjum, þar á meðal því fjölmennasta, Kaliforníu.

Forskotið í Suður-Karólínu horfið

Staðan hjá repúblikönum er sú, að Bush sigraði í forkosningum í Iowa, þar sem McCain lagði enga áherslu á að ná árangri og uppskar samkvæmt því. Hann sigraði hins vegar Bush léttilega í New Hampshire, en allar skoðanakannanir hafa hingað til bent til þess, að Bush gæti gengið að sigri vísum í Suður-Karólínu. Í desember mældist hann með 45 prósentustiga meira fylgi í ríkinu en McCain, í janúar hafði að vísu dregið nokkuð saman með þeim, því þá var munurinn 20 prósentustig, en á sl. fimmtudag voru birtar kannanir, sem sýna að forskotið hefur horfið. Í annarri könnuninni, sem gerð var daginn eftir sigur McCain í New Hampshire, reyndist hann hafa fylgi 44% kjósenda, en Bush 39%. Hin könnunin sýndi Bush með 41% fylgi, en McCain 40%. Í báðum könnununum voru skekkjumörkin um 4%, svo óhætt er að fullyrða að keppinautarnir standi hnífjafnt að vígi. Fjölmiðlar höfðu eftir Bush að hann hefði engar áhyggjur af þessum könnunum, enda væri hann þess fullviss að hann myndi sigra.

Með sigrinum í New Hampshire náði McCain að vekja athygli á sér svo um munaði. Hann sópar að sér fylgi og fjárstuðningi, til dæmis söfnuðust um 70 milljónir króna á netsíðu hans innan tveggja sólarhringa frá því að kjörklefum í ríkinu var lokað.

Bush hefur brugðist við þessari ógnun með því að ráðast harkalegar gegn McCain en hann hefur gert hingað til. Stuðningsmenn hans eru ánægðir með þá þróun mála, enda hafa heyrst óánægjuraddir úr þeirra hópi með frammistöðu Bush, sem þykir hafa tiplað um í varkárni. Sumir hafa reyndar gengið svo langt að segja hann hafa verið svo öruggan um útnefningu flokks síns að hann hafi ekki talið sig þurfa að leggja neitt á sig, aðeins hafa sig hægan, þiggja útnefninguna og vonandi embætti forseta í haust. Að vísu hafa engir áhrifamenn innan flokksins lýst því yfir, enn sem komið er, að þeir séu hættir að styðja hann, en McCain heldur því fram að á síðustu dögum hafi hann fengið fjárframlög í kosningasjóði frá mönnum, sem áður studdu Bush.

Í gagnrýni Bush á McCain felst meðal annars, að sá síðarnefndi hafi enga þekkingu hafa á varnarmálum og að hann væri of frjálslyndur fyrir kjósendur Suður-Karólínu. McCain varð ekki seinn til svara og stakk upp á að þeir myndu hittast í sjónvarpssal og ræða varnarmál og utanríkisstefnu. Bush þyrfti bara að velja stað og stund, sjálfur væri hann tilbúinn að greiða útsendingarkostnaðinn. Bush hefur enn engu svarað, en svör McCain náðu tilgangi sínum, að rifja upp klaufalega tilburði Bush í umræðum um utanríkismál, þar sem margir telja hann ekki upplýstan sem skyldi. Fréttaskýrendur segja einnig, að hann ætti að fara varlega í að daðra jafn opinberlega við flokksmenn yst til hægri í flokknum og hann hefur gert undanfarna daga í Suður-Karólínu, því það yrði áreiðanlega rifjað upp í slagnum um forsetaembættið og hann myndi þá missa kjósendur af miðjunni til demókrata.

Bush hefur einnig verið gagnrýndur fyrir að stinga höfðinu í sandinn eftir slæma útreið í New Hampshire. Hann og fylgismenn hans kenni flestu öðru um tapið en sjálfum sér, sem þýði að þeir geti ekki fundið lausn á vandanum og fylgið haldi því áfram að hrynja af ríkisstjóranum. Los Angeles Times hefur eftir Tony Fabrizio, sem starfaði að misheppnuðu framboði Elizabeth Dole, að Bush hefði ekki enn gefið kjósendum góða ástæðu til að kjósa sig. Frambjóðandinn gæti ekki eingöngu sent frá sér þau skilaboð að hann hefði nægt fé, fjölda stuðningsmanna innan flokksins og væri því óhjákvæmilegur kostur.

McCain hleypt að í New York

Þrátt fyrir að kosningavél Bush sé farin að hökta er of snemmt að reikna með að hún stöðvist á næstunni. Hann hefur enn Repúblikanaflokkinn á bakvið sig, þótt stuðningur flokksins hafi á stundum gert honum meira ógagn en gagn. Sú er a.m.k. raunin í New York, þar sem flokkurinn reyndi að koma í veg fyrir að nafn McCain birtist á kjörseðlum. Vegna flókinna reglna flokksins um skráningu frambjóðenda og tímamörk tókst McCain ekki að fá því framgengt að vera á kjörseðlum nema í 14 af 31 kjördeild. Hann höfðaði mál, þar sem hann taldi reglurnar ganga gegn stjórnarskránni, en á fimmtudag sendi flokkurinn frá sér tilkynningu þar sem hann féll frá reglunum. Þessi hugarfarsbreyting var ekki síst vegna þess, að Bush og fylgismenn hans lögðu hart að flokknum að hleypa McCain að, enda umræða í fjölmiðlum öll á þá lund, að baráttan væri óréttlát ef menn skýldu sér á bakvið snúnar flokksreglur af þessu tagi.

Þingmenn repúblikana, sem áður fylktu sér að baki Bush, eru nú margir á báðum áttum. Bush þarf að vinna sannfærandi sigur í Suður-Karólínu, ef honum á að takast að halda stuðningi þeirra og sannfæra kjósendur um leið um sterka stöðu sína. Tapi hann er líklegt að áhrifamenn innan flokksins snúi við honum baki. Þá myndi hann lenda í verulegum vanda í forkosningum repúblikana í næstu sex ríkjum og ekki síst á Super Tuesday sjálfum, 7. mars. Miðað við skoðanakannanir hefur hann sterkari stöðu en McCain í stærstu ríkjunum, til dæmis Kaliforníu. Þar líður McCain fyrir þá staðreynd, að eingöngu flokksbundnir repúblikanar geta kosið, en hann hefur náð miklu fylgi frá óháðum kjósendum. Takist McCain hins vegar að sigra í Suður-Karólínu er líklegt að margir flokksmenn í Kaliforníu og öðrum stórum ríkjum myndu hætta að líta við Bush og kjósa hann í staðinn.

Róðurinn verður McCain ábyggilega þungur, því kjósendur í Suður-Karólínu eru ekki eins ginnkeyptir fyrir einförum eins og honum og eru hallir undir þá skoðun Bush, að McCain sé frjálslyndari en hollt sé. Hlutfall óháðra kjósenda, sem veittu McCain brautargengi í New Hampshire, er mun lægra í Suður-Karólínu og kristnir íhaldsmenn eru þar fjölmennari, eða um þriðjungur kjósenda. Þeir eru tvímælalaust hallari undir Bush.

Gore sterkari en Bradley

herbúðum demókrata er stund milli stríða. Þeir héldu að vísu forkosningar í Delaware í gær, laugardag, en þær eru ekki bindandi og hvorugur frambjóðenda, Al Gore eða Bill Bradley, lagði nokkra áherslu á kosningabaráttu þar. Þeirra hugur er bundinn við Super Tuesday, 7. mars. Báðir héldu þeir frá New Hampshire til New York, en gerðu stutt stopp þar og fóru til Kaliforníu, Gore til Los Angeles í suðurhlutanum og Bradley til San Francisco í norðri. Líklega verða þeir mikið á ferðinni í ríkinu fram að forkosningunum, enda hefur ekkert ríki fleiri fulltrúa á landsfundi Demókrataflokksins í ágúst. Þessa fulltrúa slást þeir um, því landsfundurinn velur forsetaframbjóðandann, líkt og hjá Repúblikönum.

Gore þykir enn mun sigurstranglegri hinn 7. mars en Bradley, sem neitaði að gefast upp þrátt fyrir tap í New Hampshire, enda var mjótt á mununum. Varaforsetinn stendur sérstaklega vel að vígi í Kaliforníu, Ohio og New York og hæpið að Bradley nái að vinna þann mikla mun upp. Í New Hampshire sótti Bradley fylgi sitt að miklu leyti til hvítra, háskólamenntaðra kjósenda, sem hafa ekki eins mikið vægi í mörgum öðrum ríkjum. Gore á nánast allt fylgi hefðbundinna kjósenda Demókrataflokksins, hvítra kjósenda í verkalýðsstétt og félaga í stéttarsamtökum, til dæmis kennara.

Demókratar hafa, líkt og repúblikanar, fremur ama af jafnri samkeppni um útnefninguna en hitt. Flokksmenn beggja flokka líta svo á, að því lengri tími sem líði án þess að afgerandi niðurstaða fáist, þeim mun minni líkur eigi frambjóðandinn á að koma fram sem hinn sterki leiðtogi flokksins að hausti. Þetta ætlaði Repúblikanaflokkurinn að koma í veg fyrir, með því að styðja við bakið á Bush, en McCain hefur hleypt öllu í uppnám. Nákvæmlega sömu sögu er að segja af demókrötum, þar sem varaforsetinn hefði af mörgum verið talinn sjálfsagður arftaki Clintons, ef Bradley hefði setið heima. Vissulega voru svo ýmsir minni spámenn í báðum flokkum, sem vildu láta til sín taka í slagnum, en Gore og Bradley voru þeir einu sem héldu í forkosningar demókrata og þeir repúblikanar, sem börðust gegn Bush og McCain, eru óðum að týnast á brott eftir misháðulega útreið í forkosningunum.

Gore sækir að Bush í könnunum

Þegar kjósendur hafa verið spurðir í skoðanakönnunum hvor þeir telji að fari með sigur af hólmi í forsetakosningunum næsta haust, Bush eða Gore, hefur Bush ávallt haft vinninginn. Það er ekki að ástæðulausu að áhrifamenn í flokknum hafa fylkt sér um hann, Bush hefur verið maðurinn sem á að endurheimta Hvíta húsið. Þessar kannanir gerðu það einnig að verkum, að fjöldi demókrata ákvað að styðja Bradley, af ótta við að Gore myndi missa Hvíta húsið í hendur repúblikana. En nú hefur Gore styrkst mjög í hnífjafnri baráttunni við Bradley í New Hampshire og sýnt mikinn eldmóð og um leið unnið á í skoðanakönnunum um næsta forseta. Í nýjustu könnuninni, sem unnin var á vegum Wall Street Journal og NBC, kom í ljós að Gore var aðeins þremur prósentustigum frá Bush. Á næstu vikum er líklegt að Gore sígi framúr, eftir sigurinn í New Hampshire þar sem Bush tapaði. Þá fer nú fyrst að fara verulega um ríkisstjórann frá Texas og fylgismenn hans.

Þrátt fyrir að landsfundur repúblikana verði ekki haldinn fyrr en í lok júlí í Fíladelfíu og landsfundur demókrata í Los Angeles um miðjan ágúst telja flestir, að um miðjan mars, eftir forkosningarnar á Super Tuesday, verði í raun ljóst hverjir verði frambjóðendur flokkanna í forsetakosningunum í nóvember. Bradley getur neitað að horfast í augu við stöðu sína, eða öllu heldur haldið áfram að vona, þar til niðurstöðurnar í ríkjunum fimmtán liggja fyrir, þar sem allt bendir til að Gore varaforseti fari með sigur af hólmi. Hvernig sem fer hjá McCain og Bush í Suður-Karólínu muni þriðjudagurinn 7. mars endanlega skera úr um hvor þeirra standi sperrtur á landsfundi og þiggi útnefningu Repúblikanaflokksins.