18. mars 2000 | Menningarblað/Lesbók | 1024 orð | 2 myndir

FÉLAG ÍSLENSKRA TÓNLISTARMANNA 60 ÁRA

Hefur smám saman vaxið fiskur um hrygg

Sitjandi frá vinstri: Ingvar Jónasson, Einar B. Waage, Björn Ólafsson, Ásgeir Beinteinsson og Þorsteinn Hannesson. Standandi: Róbert A. Ottósson, Stefán Edelstein, Björn Jónsson, Rögnvaldur Sigurjónsson, Fjölnir Stefánsson, Guðmundur Matthíasson, Þorkell S
Sitjandi frá vinstri: Ingvar Jónasson, Einar B. Waage, Björn Ólafsson, Ásgeir Beinteinsson og Þorsteinn Hannesson. Standandi: Róbert A. Ottósson, Stefán Edelstein, Björn Jónsson, Rögnvaldur Sigurjónsson, Fjölnir Stefánsson, Guðmundur Matthíasson, Þorkell S
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
ÁRSINS 2000 verður líklega minnst sem árs stórafmæla.
ÁRSINS 2000 verður líklega minnst sem árs stórafmæla. Við minnumst fæðingar Jesú Krists, kristnitöku á Íslandi og landafunda fyrir 1000 árum, stofnunar Tónlistarskólans í Reykjavík fyrir 70 árum, Félags íslenskra tónlistarmanna fyrir 60 árum, Sinfóníuhljómsveitar Íslands fyrir 50 árum og Listahátíðar í Reykjavík fyrir 30 árum. Fjölda annarra afmæla væri sjálfsagt vert að minnast, en hér skal aðeins staldrað við Félag íslenskra tónlistarmanna (FÍT). Það félag er líklega ekki sérlega vel þekkt af almenningi, en vert er að minnast þess því að félag þetta, sem hefur ekki látið mikið á sér bera, hefur komið þó nokkuð við sögu tónlistar hér á landi og þeirrar ótrúlegu þróunar sem átt hefur sér stað einmitt á þessu tímabili.

Oft er talað um að saga tónlistar á Íslandi sé stutt og engu líkara en að enginn hafi stundað tónlist fyrr en á tuttugustu öld. Hversvegna var þá Grallarinn prentaður mörgum sinnum fyrr á öldum? Mér er sagt að til séu mörg eintök af 19. útgáfu, sem var prentuð á Hólum 1779. Hvaðan koma þjóðlögin sem sr. Bjarni Þorsteinsson á Siglufirði safnaði á árunum 1880 til 1905? Til hvers voru t.d. Helgi Helgason, Pjetur Guðjónsson og Sigfús Einarsson að gefa út sönglög á nótum? Hvað voru menn að gera við allar þessar fiðlur sem fluttust inn til Suður-Þingeyjarsýslu á 19. öld? Mér skilst að menn hafi spilað á hljóðfæri á flestum bæjum í héraðinu. En tónlistarmenntun var ekki á háu stigi, líklega hafa þessir bændur ekki allir spilað vel eða af mikilli kunnáttu. En Þingeyingar kunna að meta góðan tónlistarflutning, það hafa þeir sýnt t.d. þegar Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur haldið tónleika í Mývatnssveit. Ætli allur fiðluleikurinn í sveitinni eigi ekki sinn þátt í því.

Vel menntuðum tónlistar- mönnum fjölgar á Íslandi

Á síðari hluta 19. aldar fara menn að stunda tónlistarnám erlendis og árið 1940 er kominn hópur af vel menntuðum tónlistarmönnum í landinu og þótti þeim þörf á að stofna félagssamtök sem gætu stuðlað að góðri tónlistarmenntun, listrænni tónlistariðkun og verið ráðgefandi í tónlistarmálum fyrir stjórnvöld. Stofnfundur var haldinn 17. mars 1940 og voru stofnendur: Árni Kristjánsson, Björn Ólafsson, Eggert Gilfer, Emil Thoroddsen, Karl Otto Runólfsson, Margrét Eiríksdóttir, Páll Ísólfsson, Rögnvaldur Sigurjónsson, Þórhallur Árnason, Þórarinn Guðmundsson, Þórarinn Jónsson og Þórir Jónsson. Félagið hlaut nafnið Félag íslenskra tónlistarmanna (FÍT). Í stjórn voru kjörnir: Þórarinn Guðmundsson, formaður, Hallgrímur Helgason, ritari og Árni Kristjánsson, gjaldkeri.

Önnur félagssamtök tónlistarmanna voru þegar til, Félag íslenskra hljóðfæraleikara (FÍH), sem síðar breytti nafninu í Félag íslenskra hljómlistarmanna. Samkvæmt fyrstu fundagerðum FÍT þótti stofnendum þessi samtök gagnleg og þörf fyrir tónlistarmenn sem léku skemmtitónlist á kaffihúsum og dansleikjum, en sá tónlistarflutningur krafðist ekki alltaf langrar tónlistarmenntunar. Slík tónlist hefur í tímanna rás gengið í gegnum ýmiss konar þróunarskeið en ekki síst vegna góðrar menntunar sem Tónlistarskóli FÍH veitir, hefur orðið mikil framför á þessu sviði á undanförnum árum. Stundum hafa komið upp smáerjur á milli þessara tveggja félaga, sumir vildu leggja FÍT niður. Sem betur fer varð aldrei úr því og nú held ég að ég megi fullyrða að gott samkomulag og samvinna sé á milli stjórna félaganna, og þannig á það auðvitað að vera.

Upphaflega voru tónskáld, einsöngvarar og síðar tónlistarkennarar félagsmenn í FÍT. Síðar voru stofnuð Tónskáldafélag Íslands, Félag íslenskra einsöngvara, Félag tónlistarskólakennara og Félag tónmenntakennara og gengu flestir þessara tónlistarmanna hver í sín félög og yfirgáfu FÍT. Á síðustu árum hafa margir einsöngvarar gengið í FÍT, og er söngkonan Margrét Bóasdóttir t.d. formaður félagsins.

Strax á fyrstu fundum félagsins var rætt um útgáfu tónlistartímarits. Útgáfu tímaritsins Heimis, sem hafði verið gefið út áður, var hætt og þótti mönnum brýn þörf á nýju tímariti. Gaf félagið út blaðið Tónlistina í nokkur ár. Fyrsti ritstjóri blaðsins var dr. Hallgrímur Helgason og í ritnefnd með honum voru Árni Kristjánsson og Páll Ísólfsson. Blaðið varð ekki langlíft, enda mun lítill markaður hafa verið fyrir slíkt tímarit á Íslandi.

Í upphafi sóttu tónlistarmenn ekki um aðild að félaginu heldur gerðu félagsmenn tillögur um nýja félaga, og voru tillögur lagðar fram til samþykktar á aðalfundi. Þegar fram liðu stundir reyndist fyrirkomulag þetta nokkuð þröngsýnt. T.d. var auðsýnt að fyrstu menn í röðum Sinfóníuhljómsveitar Íslands voru allir vel menntaðir einleikarar og var þeim öllum boðin inntaka í félagið. Síðar var félagið opnað, þ.e. allir geta nú sótt um aðild að félaginu, en umsóknir eru teknar fyrir á aðalfundi.

Kemur víða að málum

Félagið er aðili að Bandalagi ísl. listamanna og tekur virkan þátt í undirbúningi Listahátíðar í Reykjavík, skipuleggur tónleikaferðir um landið í samráði og samvinnu við tónlistarfélög og úthlutar styrkjum til slíkra ferða, og styrkjum til útgáfu félagsmanna á hljómdiskum. Félagið hefur tekið virkan þátt í undirbúningi að byggingu tónlistarhúss og stofnun tónlistarháskóla. Félagið er aðili að Nordisk Solistråd.

Félagið hefur haft margvísleg önnur afskipti af tónlistarmálum. Svo sem samvinnu við Menntamálaráð um útgáfu á íslenskri tónlist og úthlutun styrkja og listamannalauna. Við Menntamálanefnd Reykjavíkurborgar um ráðningu kammerhóps til tónleikahalds. Tónleikahald í framhaldsskólum, að Kjarvalsstöðum og Háskólatónleika. Baráttu fyrir niðurfellingu tolla af innflutningi hljóðfæra og um niðurfellingu virðisaukaskatts á tónleikahald.

Fyrir bættum vinnubrögðum tónlistargagnrýnenda í blöðum og tímaritum.

Samið hefur verið við Ríkisútvarpið og aðra um greiðslur fyrir flutning einleiks- og einsöngsverka og kammertónlist.

Eins og gerist og gengur í fámennum félögum hefur starfsemin ekki alltaf verið jafnkraftmikil og fjörug, enda öll stjórnar- og nefndastörf ólaunuð og skrifstofuhald til skamms tíma á heimilum stjórnarmeðlima. En smám saman hefur félaginu vaxið fiskur um hrygg, félagsmönnum hefur fjölgað og nú hefur félagið tekið á leigu skrifstofuhúsnæði hjá Reykjavíkurborg að Lindargötu 46 í Reykjavík.

Stofnendur voru 13 en 1944 voru félagar orðnir 33 og í dag 100 talsins.

Mér telst að formenn hafi á þessum 60 árum verið 19, sumir í tvö tímabil.

Undirrituðum var boðið að gerast félagi í FÍT árið 1959 og man ég að mér fannst það mikil upphefð. Ég bar mikla virðingu fyrir félaginu og þeim mönnum sem höfðu stofnað það enda höfðu fjórir þeirra verið kennarar mínir og nú átti ég að ganga í þeirra hóp. Mér hefur alltaf þótt vænt um félagið síðan og ég gleðst yfir þeim árangri sem það hefur náð og vona að það eigi enn eftir að blómgast og dafna og verða íslensku tónlistarlífi til gagns og frama um ókomin ár.

Höfundur er tónlistarmaður.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.