12. desember 2000 | Fastir þættir | 1717 orð | 3 myndir

Otur frá Sauðárkróki seldur til Þýskalands

Fjörgammur á förum

Einar Öder Magnússon tamdi Otur á fjórða vetri og reið honum til sigurs á landsmóti 1986.
Einar Öder Magnússon tamdi Otur á fjórða vetri og reið honum til sigurs á landsmóti 1986.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Aldrei fór það svo að stóðhesturinn Otur kæmist ekki til útlanda. Allt stefnir í að hann eyði jólunum í Þýskalandi og þykir mörgum skaði að missa þennan kostagrip úr landi. Ferill Oturs rifjaðist upp fyrir Valdimar Kristinssyni þegar honum varð ljóst að ekki myndi hann halda undir klárinn á ári komanda eins og til stóð.
OTUR frá Sauðárkróki á að baki skrautlegan feril sem stóðhestur í íslenskri hrossarækt. Óhætt er að segja að alltaf hafi gustað í kringum hann sem er mjög í takt við atgervi hans og útgeislun. Otur hefur verið ímynd hins villta óbeislaða vilja íslenska hestsins, kraftsins og rýmisins. Mörgum þótti eiginlega nóg um orkuna í þessum kattmjúka öskuviljuga gammi og var ekki laust við að sumum stæði ógn af honum. Á hans tamningarárum gengu sögur um að hann væri hrekkjóttur og viðsjárverður til ræktunar af þeim sökum.

Einar Öder Magnússon tamdi Otur á Stóðhestastöðinni í Gunnarsholti veturinn 1986 þegar hann var á fjórða vetur og sagðist hann vera tilbúinn að rétta tíu fingur upp til guðs því til staðfestingar að hrekkir hefðu ekki verið til í Otri árið sem þeir áttu samleið. "Ég var oft spurður um þá hálfbræður Otur og Kjarval sem ég tamdi veturinn sem ég var á stóðhestastöðinni. Svaraði ég því gjarnan á þann veg að ég væri hrifinn af Kjarval en ástfanginn af Otri. Hann var alltaf þægur en mjög næmur og kvikur frá því fyrst var farið honum á bak. Viljinn var einnig kraumandi strax frá byrjun og vil ég skilgreina hann sem ósvikinn fjörhest eins og það var kallað hér áður fyrr. Töltið var alla tíð mjög gott og öruggt, skeiðið opið og eðlislægt en á brokki gat hann verið háll sem áll. Ekki var alltaf hægt að ganga að því vísu en í góðu tómi var ekkert mál að láta hann brokka og þá var það líka gott. Otur var strax frá fyrstu stundu sem farið var á bak honum þessi mikli höfðingi, svipmikill, faxprúður og ólgandi í fjöri. Mér fannst ég alla tíð sitja fullþroska hest með sterkum persónuleika en ekki trippi á fjórða vetur," sagði Einar Öder sem var mjög brugðið þegar hann heyrði þau tíðindi að klárinn væri á leið úr landi. "Ég hefði helst kosið að sjá þennan höfðingja enda ævi sína á Íslandi því hann býr yfir og gefur af sér verðmæta eiginleika sem við höfum full not fyrir þau ár sem hann á eftir ólifuð og vil ég þar nefna töltið, úrvals hófa og alvöru vilja eða fjör. Alla þessa eiginleika hefur hann gefið í mjög ríkum mæli," bætti Einar við.

Minnsta mál að klúðra Otri

Einar sýndi Otur á landsmótinu á Gaddstaðaflötum 1986 og stóð hann þar efstur í flokki fjögurra vetra stóðhesta. Vakti hann þá mikla athygli fyrir mikinn vilja og kraft en einnig mátti heyra lágværar gagnrýnisraddir þar sem fundið var að frambyggingu hans, þótti nokkuð þykkvaxinn. Það má til gamans geta þess að á þessum tíma fór Einar ekkert í grafgötur með hrifningu sína á hestinum og þegar leið að vori höfðu gárungar breytt millinafni Einars, sem er Öder, og hann gjarnan kallaður Einar Otur Magnússon.

Eiríkur heitinn Guðmundsson sem tamdi mörg ár á stóðhestastöðinni tók við Otri veturinn eftir að Einar skilaði honum af sér og hreifst Eiríkur mjög af honum. Líkt og Einar tengdist hann hestinum mjög sterkum böndum. Sýndi Eiríkur hestinn fimm vetra um vorið og síðar á fjórðungsmóti á Melgerðismelum 1987. Segist Einar hafa verið mjög ánægður með þróun Oturs hjá Eiríki og talar um góða lendingu hjá þessum fjörhesti. "Það hefði verið minnsta mál að klúðra Otri og gera hann að yfirspenntum rokuhesti en Eiríki fórst þetta mjög vel úr hendi eins og hans var von og vísa. Ég sá hann nokkrum sinnum hjá Eiríki og fannst hann sérstaklega góður á Melgerðismelum og svo tveimur árum síðar á landsmótinu á Vindheimamelum 1990. Við Eiríkur áttum margar áhugaverðar samræður um þetta sameiginlega áhugamál okkar sem Otur var," segir Einar að endingu.

Á landsmótinu 1990 gekk ekki eins vel hjá Otri en þá varð hann í þriðja sæti á eftir þeim Kolfinni frá Kjarnholtum og Gassa frá Vorsabæ sem einmitt hafði orðið að lúta í lægra haldi á Gaddstaðaflötum fjórum árum áður. Sveinn Guðmundsson á Sauðárkróki, eigandi og ræktandi Oturs, sagði það vissulega hafa verið vonbrigði að klárinn skyldi ekki hafa staðið efstur því þetta væri nú sá hestur sem mest hefði snert sig af öllum þeim hestum sem hann hefði á bak komið. "Ég hef aldrei fyrr né síðar fundið slíkt fjör með þessari dásamlegu eftirgjöf ef svo má að orði komast," segir Sveinn.

Vonbrigði og vegsauki

Otur kom aldrei í einstaklingsdóm eftir þetta en hann sýndur með afkvæmum 1993 á fjórðungsmóti á Vindheimamelum þar sem hann stendur að baki hálfbróður síns Kjarval. Hlaut Otur þar 132 stig og fyrstu verðlaun. Árið eftir var haldið landsmót á Gaddstaðaflötum og virtist ekki annað sýnt en Otur ætti greiða leið í heiðursverðlaunaflokkinn á mótinu. Mörkin voru 125 stig fyrir stóðhesta með 50 afkvæmi dæmd eða fleiri. En þá voru gerðar breytingar á kynbótamati Bændasamtakanna ásamt því að nokkur fjöldi lélegra hrossa undan honum komu fram í dóm um vorið. Við það hrundi hann niður í 123 stig og sú blákalda staðreynd blasti við að Otur fengi ekki heiðursverðlaun. Sveinn segir þetta að sjálfsögðu hafa verið mikil vonbrigði en þeir feðgar, hann og Guðmundur, hafi ákveðið að mæta með hóp undan klárnum á landsmót og sýna hann þar til fyrstu verðlauna því til var mjög álitlegur hópur afkvæma undan klárnum og líklegt að þrátt fyrir þessi skakkaföll myndu þau gefa klárnum góða kynningu á mikilvægri stundu. Komu fram sex afkvæmi hans og þar fór að sjálfsögðu fremstur Orri frá Þúfu sem þá sigraði í B-flokki gæðinga á mótinu. Einnig voru í þessum hópi Kjarkur frá Egilsstaðabæ, Ótta frá Grafarkoti, Dagsbrún frá Hrappsstöðum, Snotur frá Bjargshóli og Hjörvar frá Ketilsstöðum. Má segja að Otur hafi gert góða ferð á landsmótið, afkvæmin stóðu sig með mikilli prýði og orðstír hans fór heldur vaxandi.

Meðal annarra góðra klára undan Otri má nefna stóðhestana Storm frá Bólstað, Gamm frá Tóftum, Hugin frá Bæ, Hrafnfaxa frá Grafarkoti, töltarann fræga Ofsa frá Viðborðsseli og gæðingshryssuna Eiri frá Fljótsbakka sem er líklega með fallegustu afkvæmum Oturs.

Farsæll og frjósamur

Sveinn á Sauðárkróki segir að frá fyrstu tíð hafi verið góð notkun á Otri. Hann hafi alltaf verið pantaður fram í tímann og góð aðsókn verið með hryssur til hans. Þá hafi frjósemi hans verið mjög góð utan fyrra gangmál síðast liðið sumar. Þá hafi þetta styrka krosstré brugðist af einhverjum óskiljanlegum ástæðum en hann síðan skilað góðu hlutfalli seinna gangmál í sumar.

Það er athyglisvert að skoða afkvæmalista Oturs sem er með 727 skráð afkvæmi og þar af hafa hlotið dóm 168. Þar má sjá að margir ræktendur hafa haldið tryggð við klárinn og haldið ítrekað undir hann með nokkurra ára bili. Þá hefur hann verið notaður mjög víða um land og er nánast að finna afkvæmi undan honum í öllum landshlutum.

Einhverju sinn var sagt um Otur að hann væri bæði grjót og gull. Víst er að undan honum hefur komið þó nokkuð af lélegum hrossum en það sem hærra ber er að hann hefur einnig gefið úrvalsgóða reiðhesta. Ekki er hægt að segja að Otur hafi verið sköpulagsbætir þótt þar megi finna góðar undantekningar. Hann hefur gefið frábærlega góða hófa og flaggskipið í afkvæmaflotanum, Orri frá Þúfu, er í þeim efnum föðurbetrungur. Þá hefur Otur gefið góða háls- og skrokkmýkt. Háls margra afkvæmanna hefur þótt frekar stuttur og þykkur þótt ekki fari þetta sem betur fer alltaf saman en á móti vegur að góð mýkt er í hálsi sem gefur möguleika á góðum háls- og höfuðburði. Þá þykir burður og bakmýkt oft sérlega góð í afkvæmum hans þótt ekki virðist bak þeirra mjúkt að sjá. Með þessum kostum og hinum góða vilja skila afkvæmin svo oft góðri spyrnu og hreyfingu sem gefa knapanum einstaka tilfinningu á að sitja.

Í dag liggur ljóst fyrir hvernig hryssur henta best á móti Otri. Þær þurfa að vera myndarlegar og helst fallegar með góðu stinnu brokki. Hann virðist bæta vilja í flestum tilvikum og hófa bætir hann nánast undantekningarlaust. Litlar ljótar púddur sem eru kannski öskuviljugar og gangsamar en flinkar eiga lítið erindi til Oturs og sama máli gegnir ef hryssur eru ör- eða spennuviljugar. Það má því segja að nú sé búið að finna lykilinn að Otri og að þegar búið er að skilgreina erfðaeiginleika hans til hlítar sé það stór skaði að hann skuli fara úr landi.

Lágt metinn gæðagripur

Ekki þarf að auglýsa hann til forkaups þar sem hann er fyrir neðan þau mörk í kynbótamati og því með engu móti hægt að koma í veg fyrir utanför hans. Hann fór í gær frá þeim feðgum Sveini og Guðmundi og vísast verður hans sárt saknað þar á bæ.

Sala á Otri úr landi hefur lengi legið í loftinu, frá því hann kom fyrst fram hafa bæði innlendir og erlendir hestamenn vokað í kringum hann og jafnvel hafa komið himinhá tilboð í hestinn. Kaupverð fæst ekki uppgefið en Otur er nú átján vetra gamall en gera má ráð fyrir að hann fari á allnokkru hærra verði en hann ætti eftir að skila í útleigu hér á landi. Þegar Otur var yngri voru gerð tugmilljónatilboð í hann en nú er hann kominn á endasprett lífshlaupsins og söluverð hans nú aðeins brot af þeim upphæðum. Varlega má reikna með að hefði hann verið áfram hérlendis ætti hann eftir að gagnast í það minnsta 200 hryssum miðað við eðlilega endingu og ef reiknað er með að folatollurinn sé 30 þúsund krónur ætti hann eftir að skila eigendum sínum 6 milljónum króna. Er því hægt að ganga út frá því að söluverðið nú sé ekki undir þeirri tölu og að öllum líkindum mun hærra.

Í upphafi skyldi endinn skoða

Salan á Otri minnir menn á að íslenskir hrossaræktendur verða að halda vöku sinni hvað viðkemur útflutningi á góðum stóðhestum. Finna má mörg dæmi þess að búfjárræktendur víða um heim hafi glutrað niður góðum stofni með hömlulausri sölu bestu kynbótagripanna úr landi. Nú hafa samtök hrossaræktenda ekki aðgang að stofnverndarsjóði eins og áður var og hömlur á sölu góðra gripa hafa verið rýmkaðar. Markaðslega séð er nauðsyn á því að selja ræktendum í öðrum löndum góða gripi en einhvers staðar verður að draga mörkin. Hvað Otur varðar má segja að hann hafi skilað góðum fjölda til hrossaræktarinnar og þar á meðal besta stóðhesti landsins og því kannski í lagi að hann fari úr landi. Hinu má ekki gleyma að ekki er útilokað að hann geti enn skilað jafningja Orra eða jafnvel betri kynbótahesti og þá er hætt við að svipurinn verði skrýtinn á íslenskum hrossaræktendum sem hingað til hafa lagt ofurkapp á að halda forystunni í ræktun íslenska gæðingsins í heiminum.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.