Það er tímafrekt að smyrja 32 þófa en afar mikilvægt.
Það er tímafrekt að smyrja 32 þófa en afar mikilvægt.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Á hverju ári er haldin í Noregi hundasleðakeppni sem kallast Finnmerkurhlaupið. Þetta er lengsta hundasleðahlaup í Evrópu, alls 1.000 km í lengri flokknum en 500 km í hinum styttri. Aron Freyr Guðmundsson varð snemma síðastliðið vor fyrstur Íslendinga til að þreyta þetta hlaup og segir hér frá þessu manndómsprófi.

GELT æstra sleðahundanna, sem ólmast og rykkja í dragbeislin, dynur í eyrum manns. Maður kemur sér fyrir og finnur jafnvægið á tveimur þunnum meiðum aftan á sleðanum - bíður.

Stólpinn sem ankerið er fest í juggar til og frá, ræst er með tveggja mínútna millibili. Keppandinn finnur að hjartað byrjar að slá örar og örar. Gætilega teygir hann út höndina og finnur tak á ankerinu.

Svo gerist það...sleðinn þeytist af stað með miklu trukki. Hávaðinn og lætin í geltandi ferfætlingunum og hrópandi áhorfendum hverfur fljótt. Sviðsbreytingin er algjör. Hundarnir eru svo ákafir að komast af stað að maður fær þá tilfinningu að þeim sé alveg sama um ekilinn, hvort hann stendur eða dinglar aftan á sleðanum!

Fall er faraheill

Ég beygi mig eftir sleðamottunni sem notuð er til að draga úr ferðinni. Það gekk heldur brösuglega að hengja hana upp. Allt í einu heyri ég hróp, lít snöggt upp, og áður en ég veit af var ég kominn í krappa hægri beygju. Ég renn til á ísnum, lendi hálfur undir og meðfram sleðanum en næ að halda sleðanum réttum og vippa mér upp á meiðana á ferð, sný mér við og veifa til áhorfenda sem ýmist standa með hendurnar fyrir andlitinu eða skælbrosandi.

Þessi hröðu og snöggu átök í byrjun sátu í skrokknum. Fljótlega fann ég jafnvægið aftur og sleðinn virkaði stöðugur.

Líkaminn dansaði nú í takt við sleðahreyfingarnar. Nú fyrst fór maður að njóta hlaupsins.

Eins og hálfs árs draumurinn var nú orðinn að veruleika og allt það erfiði, slys og óhöpp sem við hundarnir höfðum gengið í gegnum á meðan þjálfunin stóð yfir laust sem eldingu í gegnum huga minn.

Finnmerkurhlaupið telst vetraríþrótt í erfðasta flokki og er beinhörð keppnisíþrótt, því hún er bæði sálræn og líkamleg prófraun af hæstu gráðu.

Þetta er meira en ánægja fyrir venjulega harðhausa. Þeir sem vinna þetta hlaup þjálfa hundana sína fimm til sex sinnum í viku allt árið. Nokkur keppnislið eða "hundaspönn" eins og það er kallað, höfðu þegar lagt að baki 6.000 km þennan veturinn - sem samsvarar að þeir hafi ekið eftir Noregi endilöngum tvisvar sinnum. Við (ég og hundarnir mínir) vorum búnir að leggja að baki 5.600 km. Fóðurmagn, kaloríuinnihald og hvíldartími inni á stöðvunum, allt er þetta fundið út með nákvæmum útreikningum og taktísku skipulagi.

Hiiiihaaaa!

Uppi á fjallinu fyrir ofan Alta-ána vorum við ennþá í hóp. Hundaspann við hundaspann. Í sólarlaginu rifu 800 sleðahundar sig áfram eins og vargar í vígahug. Tungurnar lafandi niður á bringu og láréttar rófurnar með 64 sleðamenn í eftirdragi. Á hressilegri siglingu yfir heiðina með 8 hunda fyrir framan sig vakna strax upp hjá manni draumsýnir um Alaska á tímum gullgrafaranna. Og þarna var ég innan um þá bestu og söng gullgrafaravísur og hrópaði "hiiiihaaaa" þegar á brattann var að sækja.

En þetta var bara skammgóður vermir.

Eftir að hafa gefið hundunum nokkra "Loppa"-fiska og skráð okkur inn á fyrstu skráningarstöð af þremur, renndum við út frá Joatka eins og Samskipsfleyta í áttina að Skoganvarri en ég dúðaður í Cintamani-skjólklæðnað. Eftir því sem við komum ofar á heiðina bætti stöðugt í vindinn og skafrenningurinn magnaðist þar til allt í einu var kominn blindbylur.

Eftir 5 tíma glímu við veðurguðina tók við hlykkjótt leiðin niður fjallið inn mót Skoganvarre með kröppum beygjum þar sem birkitrén rákust utan í okkur eins og þau vildu bregða fyrir okkur fæti. Eftir að hafa komið okkur heilu og höldnu niður renndum við inn á fyrstu stoppustöðina, fóðurstöðina eins og hún er kölluð.

Allra veðra von

Í morgunroðanum lögðum við síðan af stað aftur yfir fjallið til Levajok við Tana-ána. Sagt ers að ef maður nái að koma sér milli Skoganvarri og Levajek þá sé næstum því öruggt að maður komist í mark. Þessir 90 km er sá hluti hlaupsins sem er hvað ófyrirsjáanlegastur vegna þess að þarna er allra veðra von. Veðurspáin hafði verið mjög slæm og þeir sem á undan voru höfðu mátt berjast í gegnum stórhríð og blindbyl.

Eftir að við komum uppfyrir skógarmörkin hafði vindinn lægt og sólin gægðist út á milli skýjabólstrana. Engu að síður var færið mjög lélegt og urðum við að reyna að fleyta okkur yfir botnlausan púðursnjóinn. Kílómetrarnir liðu hægt, tíminn hratt og svitinn fossaði eins og lækur í vorleysingum eftir hryggjarsúlunni.

Það var ekkert sem braut upp þessa hvítu auðn. Með háa fjallstinda hér og þar fékk maður á tilfinninguna að maður stæði kyrr þótt meðalhraðinn hefði verið í kringum 10-12 km/klst. Hálfdofinn af þreytu tók ég fram kortið til að finna út hvar við værum. Allt í einu fann ég hvar sleðinn kipptist undan mér. Ég baða út höndunum og svo heppilega vill til að ég næ taki á ankerinu og keyri það niður í snjóinn eftir að hafa "hangið" í því nokkra metra. Hundarnir höfðu þefað upp hreindýr sem lá dautt rétt fyrir utan slóðina. Aðeins hornin og hryggurinn stóðu upp úr snjónum.

Tímafrekt en nauðsynlegt að smyrja 32 þófa

Fyrir þann sem veltir fyrir sér hvenær menn sofa og hvílast í kapphlaupi sem þessu hef ég ekki neitt haldgott svar. Það eru hundarnir sem vinna allt erfiðið úti á brautinni og því er mikilvægt að þeir fái góða umönnun á fóðurstöðvunum og hvíld á milli átakanna. Það er tímafrekt að smyrja 32 þófa en afar mikilvægt.

Þegar komið er á fóðurstöðvarnar fá menn úthlutað plássi. Svo er hundunum gefinn svolítill matarbiti, hundasokkarnir teknir af svo blóðrásin til þófanna stöðvist ekki, fundinn hálmur til að hlúa að hundunum og hverjum og einum þeirra pakkað inn svo vel sem kostur er - það kostar kaloríur að liggja á köldu yfirborðinu, líka fyrir pólarhunda. Þá er tekinn fram fóðursekkur (hundamat sem sendur hefur verið á undan), kveikt á prímusnum og aðalrétturinn fyrir hundana (magaþarmamauk úr kú með lambakjöti og þurrfóðri blandað út í heitt vatn) matreiddur, batteríin hlaðin fyrir höfuðljósið, staður fundinn til að þurrka hundasokkana og ullarvettlingana (þá á ég við mína) og skipt út korti fyrir næstu leið. Maður borðar líka sjálfur, fyllir hitabrúsann á ný ogútbýr nýjan matarpakka. Rennslisvax er svo smurt á meiðahlífarnar eða þeim skift út, hundarnir mataðir, þófarnir skoðaðir og smurðir vel og vandlega(4 sinnum á 8 hunda) og klæddir í þurra sokka. Þann tíma sem afgangs er, er hægt að sofa eins og mann lystir. Með hundinn Lappa á sleðanum komum við okkur til Levajok. Hann hafði tognað á öðrum framfætinum rétt áður en við komum inn á áfangastöðina. Ég ákvað að taka mína 12 tíma skyldupásu inni á Levajok.

Tanaáin frá Levajok til Karasjok liggur á milli Finnlands og Noregs. Ég hafði heyrt sögur af tveimur keppendum. Annar þeirra hafnaði í Finnlandi eftir vonskuveður, þar sem hundarnir voru settir í einangrun og hann sjálfur tekinn fastur. Hinn eftir að hafa fengið snjóankerið í hnakkann og hafði hangið eins og makríll á eftir sleðanum þangað til hundarnir hurfu niður um vök á ísi lagðri ánni.

90 km eftir ísilagðri ánni er jafn lítið spennandi og það hljómar. Best hefði verið að taka þessa leið í myrkri því hundarnir brugðust alveg eins við og fólk þegar það sér hvað það er óendanlega langt í næstu beygju.

Út af sporinu

Það var ekki fyrr en 3 km áður en við nálguðumst Karasjok að það færðist líf í leikinn. Við höfðum farið inn á vitlaust spor og beygt því of snemma út af ánni. Eftir að hafa pukrast í gegnum birkiskóginn sem lá meðfram ánni hlupum við þvert yfir fótboltavöll þar sem nokkrir pollar höfðu gert hlé á leiknum til að fylgjast með þessu birkiskreytta sleðagengi renna framhjá. Því næst lá leiðin eftir nokkrum götum og göngustígum, inn um húsagarða, undir þvottasnúrur, fram hjá kaupfélaginu þar sem fólk sem var ýmist á leiðinni út eða inn og varð ekki síður undrandi en pollarnir á fótboltavellinum en gaf sér tíma til að fylgjast með genginu blaktandi íslenska fánanum þjóta í gegnum miðbæinn. Síðan lá leiðin eftir aðalveginum yfir hringtorg og upp að andyrinu á hótel Karasjok, þar sem var næsta áfangastöð.

Liðið mitt samanstóð af tveimur forystuhundum; Sammy 9 ára var með mestu reynsluna. 7 sinnum hafði hann komist í gegnum 1000 km hlaupið, virkilega félagslyndur og einkar góður forystuhundur, virkaði næstum mannlegur. Þetta var síðasta hlaup hans vegna aldurs.

Madam, 4 ára, hafði einu sinni komist í gegnum 1.000 km hlaupið. Ofvirk en flink að lesa úr slóðinni. Afangurinn samanstóð af sex unghundum, Ophir-Nikolai, Tútú-Kasan, Lappa og Snata sem höfðu jafn litla reynslu og ég af svo löngu keppnishlaupi. Allir voru hundarnir af tegundinni Alaska Huskys. Þar fyrir utan voru það svo aðstoðarmenn mínir, Siri og Knut. Þau óku þjónustubíl okkar á milli áfanga- og fóðurstöðvanna.

Að dreyma í vöku

Þegar haldið var frá Karasjok var ég orðinn tveimur hundum fátækari eftir að ég varð að taka Tútú út vegna tognunar í axlarliði.

Mínus 33 gráðu frostköld suð-suðvestanáttin blés beint í fangið á okkur. Rétt áður en við nálguðumst Bæivasgiedde tók vindinn að lægja. Nú fyrst fór þreytan að segja til sín. Allt í einu sá ég tvö kjúklingalæri hlaupandi fyrir framan sleðann. Eftir að hafa nuddað augun vel og lengi og hrist upp í heilasellunum, sá ég að þetta var afturendinn á Ophir sem ég lýsti upp með höfuðljósinu. Það voru ótrúlegustu sýnir sem voru farnar að mæta okkur á leiðinni. Allt í einu sá ég að forystuhundarnir koma hlaupandi á móti mér. Ég beygði mig hratt niður og var næstum því dottinn af sleðanum.

"Að dreyma með meðvitund, kallast þetta," sagði Siri þegar ég kom inn til Suossjavri. Það voru fleiri keppendur sem duttu inn í svona draumsýnir og voru að mæta heilu málverkunum, flutningabílum sem komu úr gagnstæðri átt á móti genginu, litlum brúm og öðrum ótrúlegustu hlutum.

Markinu náð

Eftir að hundarnir höfðu safnað nægum kröftum og nokkrum lítrum af kaffi hafði verið rennt niður lögðum við af stað í kvöldroðanum í átt að marki.

Inn á Jiesiavrre, stærsta veiðivatni á Finnmerkurheiðinni, 66 km² að stærð, ókum við inn í þétta frostþoku. Það rétt glitti í afturendann á fremstu hundunum í ljósgeislanum frá höfuðljósinu sem flattist út í stóran hvítan hring fyrir framan okkur í þokunni. Skyndilega var eins og stórt sviðstjald hefði verið dregið frá, og við komum másandi út úr þokunni, umlukin þykku lagi af frostkristöllum.

Undir stjörnubjörtum himninum með dansandi norðurljósin yfir okkur eins og flögrandi silkiborða og litla skýjabólstra sem stigu út úr vitum hundanna komum við til Alta.

Eftir 3 daga, 10 tíma og 54 mínútur runnum við yfir marklínuna í 20. sæti. Af þeim 33 sem tóku sér stöðu í byrjun í 500 km flokknum, skiluðu 26 sér í mark.

Fyrsta Finnmerkurhlaupið var haldið 1981 og var þá 260 km langt. Í dag er Finnmerkurhlaupið þriðja stærsta hundasleðahlaup í heimi. Bara í Alaska eru tvö hlaup sem eru lengri. Það er keppt í tveimur flokkum, eitt yfir 500 km með 8 hundum og eitt yfir 1.000 km með 14 hundum. Maður fær ekki leyfi til að keppa í 1.000 km hlaupinu fyrr en eftir að hafa fyrst lokið 500 km hlaupi. Í ár stilltu alls 64 sleðagengi ("hundaspönn") sér á rásmarkið, 33 í 500 km hlaupið og 31 í 1.000 kílómetrana.

Hundarnir sem heltast eða slasast á einhvern hátt eru teknir út á áfanga- eða fóðurstöðvunum. Það má ekki hafa færri en fimm hunda þegar komið er í mark.

Keppendur eru skyldaðir til að hafa útbúnað til að hafast við úti á heiðinni. Í 500 km. hlaupinu er farið um 4 fóðurstöðvar en í 1.000 km hlaupinu er farið um 13 stöðvar. Aðeins lágmarkshjálp er leyfð utan frá. Reglugerðin kveður á um að skylda sé að taka sér tvær hvíldir, aðra 12 tíma og hina 6 tíma. Það er undir hverjum og einum keppanda komið að ákveða hversu mikla hvíld hann og hundarnir þurfa á leiðinni þar fyrir utan.

Keppnistíminn í 500 km hlaupinu eru 2-3 sólarhringar en í 1.000 km hlaupinu 5-6 sólarhringar.