14. janúar 2001 | Myndlist | 1071 orð | 2 myndir

MYNDLIST - Kjarvalsstaðir

"GULLPENSILLINN"

MÁLVERK

Helgi Þorgils Friðjónsson, Fiskar sjávarins, olía á striga, 2000.
Helgi Þorgils Friðjónsson, Fiskar sjávarins, olía á striga, 2000.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
14 málarar Birgir Snæbjörn Birgisson/ Daði Guðbjörnsson/ Eggert Pétursson/ Georg Guðni Hauksson/ Hallgrímur Helgason/ Helgi Þorgils Friðjónsson/ Inga Þórey Jóhannsdóttir/ Jóhann Ludwig Torfason/ Jón Bergmann Kjartansson/ Kristín Gunnlaugsdóttir Sigríður Ólafsdóttir/Sigurður Árni Sigurðsson/ Sigtryggur Bjarni Baldvinsson/ Þorri Hringsson. Opið alla daga frá 10-17. Til 24 mars. Aðgangur 400 krónur í allt húsið.
UMRÆÐAN um örlög og endalok málverksins er, þá svo er komið, í senn útjöskuð sem úrelt, að ekki sé sagt hvimleið í því formi sem hún var og er háð. Hins vegar er samræðan, dialogan, um tilgang þess og eðli enn í fullu gildi og verður svo lengi sem menn á annað borð hantéra pensla, sköfur og önnur tól sem til þarf til að dreifa litunum um yfirborð hins mjúka eða harða grunnflatar. Fari menn frá útskerinu á listakaupstefnur ellegar valsi á milli listhúsa stórborga, komast þeir að ýmsu undarlegu sem þeir vissu kannski ekki áður. Þannig eru langflestir nýskapendur þess sem við köllum samtímalist á fullu í sínum geira málverks, skúlptúr sem hugmyndalistar, hvað sem öllum nústefnum og línudansi líður. Strangflatalistin á enn þá sína áhangendur ekki síður en óformlega málverkið eða úthverfa innsæið, hér skiptir hin ferska lifun öllu máli en ekki fjarstýrður listamarkaðurinn úti í heimi, né að vera með í leiknum, inn. Enduruppgötvanir þessara gilda eru hreint bull þeirra sem fyrrum áttu fyrir hentisemi mestan þátt í að víkja þeim til hliðar, hver og einn getur sannfærst um það með eigin rannsóknum ef vill.

Á nýrri öld eru ýmis teikn á lofti, sagan frá því í lok áttunda áratugarins virtist hafa endurtekið sig á næstliðnum árum, listhús hugmyndafræðinnar að tæmast af öllu kviku en háspekilegar samræður á fullu. Þannig berast nú ferskar fréttir af ótrúlegum sveiflum líkt og þegar nýja málverkið kom fram í upphafi níunda áratugarins, langþreyttir safnarar sagðir hafa aftur snúið sjónum að fígúratíva málverkinu en nú eru það myndefni úr hvunndeginum sem freista þeirra, þó með ívafi hetjurómantíkur og úthverfs innsæis. Skarar í senn sósíalrealisma sovétblokkarinnar sáluðu og nýja málverkið í anda Georgs Bazelitz, líkt og hjá Leipzig-búanum Neo Rauch sem eins og spútnik hefur skotist upp í stjörnuhimininn. Þannig hefur verð á myndum hans 300-500 faldast á aðeins fimm árum, sem þeim sem fjárfesta í myndlist úti í heimi þykja dágóðir vextir. Einnig berast sögur af því að ungir séu aftur farnir að dýrka Edvard Munch, eins og gerðist í upphafi níunda áratugarins. En þar fyrir missa aðrar stefnur ekki gildi sitt, öllu skiptir að halda ró sinni og sannfæringu, vinna ótrauður í þeim miðlum og hugmyndafræði sem þeir eru uppteknir af.

Eitt hefur breyst, tímar stefnuyfirlýsinga virðast vera að baki, í öllu falli í bili, menn vinna þó ekki hver í sínu horni heldur tala síður niður til þeirra sem aðhyllast aðrar skoðanir, né beina að þeim oddhvössum geirum. Tilgangurinn helgar ekki lengur meðalið eins og á uppgangsárum kommúnismans. Fall Berlínarmúrsins og sósíalismans hefur haft víðtæk áhrif, menn eru ekki lengur réttdræpir andbyltingarsinnar, geðveikir eða þaðan af verra fyrir að hafa sjálfstæðar skoðanir, og þannig er rökræðan kannski hörðust og opnust í Þýskalandi, fyrrum ríki Hitlers, gildir jafnt í stjórnmálum sem listum. Menn virðast loks vera farnir að skilja þetta og meðtaka á Íslandi, eftir mikið harðlífi í sýningaflórunni á undangengnum árum, svo mikið að sums staðar hefur aðsókn að sýningarsölum verið svo til engin, jafnvel á núlli suma daga. Í öllu falli ber fyrsta sýning ársins að Kjarvalsstöðum vott um nokkra hugarfarsbreytingu en þar er málverkið aftur í öndvegi og það sem meira er um vert standa málararnir sjálfir mikið til að baki framkvæmdinni, bendiprikum gefið frí. Þetta hefur ekki gerst á þessum stað síðan Málarafélagið var og hét, sem menn brugðu á siðlausan hátt fæti fyrir á þessum sama stað er það stóð í mestum blóma. Hið góða við fjórtánmenningana, sem skipa listhópinn Gullpensillinn, er að þeir hafa ekki markað sér neina stefnu aðra en hið frásagnarlega, líkt og þeir komast sjálfir að orði þótt erfitt geti verið að lesa beina frásögn í mörgum verkanna. Í raun takast ýmsir stílar og stefnur á í þeim þótt listamönnunum sjálfum kunni síður að vera það fullljóst. Það er þannig langur vegur frá ímynduðu landslagi Georgs Guðna til hins háðska undirtóns í myndum Hallgríms Helgasonar, flatamynsturs Jóns Bergmanns Kjartanssonar til upphafinna myndefna Kristínar Gunnlaugsdóttur, blómamynda Eggerts Péturssonar til randamynda Sigtryggs Bjarna Baldvinssonar, nær ósýnilegra mynda Birgis Snæbjörns Birgissonar til ljósmyndaraunsæis Þorra Hringssonar, skreyti Daða Guðbjörnssonar til rökfræðinnar í samhengismynd Sigurðar Árna Sigurðssonar, húsamynda Sigríðar Ólafsdóttur til höfuðkúpumynda Jóhanns Torfasonar og loks líkingamynda Helga Þorgils Friðjónssonar til síbreytimynda Ingu Þóreyjar Jóhannsdóttur. En við blasir, að ekki er verið að endurmeta málverkið eins og gefið er í skyn í formála, heldur er hér um að ræða listamenn sem verið hafa í náðinni hjá sýningarstjórum á undangengnum árum, því fátt er verið að enduruppgötva nema naflann á sjálfum sér. Talsmaður hópsins reynist svo eftir því vera í eina tíð blaðafulltrúi fyrri forstöðumanns Kjarvalsstaða, þeim sem einmitt brá fæti fyrir Málarafélagið, sveik um úthlutaðan sýningartíma. Endurmat málverksins gerist ekki fyrr en þeir sem þá voru settir út í kuldann og margir fleiri gildir málarar fá innigengt í húsið með list sína og ein allsherjar uppstokkun framsækinnar listar fer fram. Þetta er það sem nefnist lýðræði en ekki þegar einungis er um sérgæðinga, handbendi og viðhlæjendur sýningarstjóra að ræða.

Annað sem maður tekur meira en vel eftir er flausturslegur undirbúningur, sem var skiljanlegur þegar listamenn stóðu einir að framningum sínum, en ekki hópur fastráðins starfsfólks. Allt á síðusta snúningi, þannig að mjög velviljaðir og áhugasamir fjölmiðlar eiga í mestu erfiðleikum að gera framkvæmdinni verðug skil í upphafi nema þá áhundavaði. Og í ljósi þess að sýningin stendur allt fram til 24. mars, eða rúma tvo mánuði, hefði mátt fórna nokkrum fleiri dögum til að leggja hana fullbúna í hendur fjölmiðla líkt og hefð er varðandi sams konar framkvæmdir metnaðarfullra listasafna í útlandinu. Þar vita menn að því betra sem skipulagið er og undirbyggingin fullkomnari, þeim meiri aðsókn og peningur í kassann, að auki meira unnar og skilvirkari umfjallanir. Að því leyti mega menn að ósekju draga dám af þeim hjáguðum sem þeir að öðru leyti liggja marflatir fyrir. Meginheimild í hnotskurn um skyldar framkvæmdir er að öllu jöfnu sýningarskráin og hér er nokkur flaustursbragur á ferð að ekki sé meira sagt. Ekki nóg að í henni sé mynd sem ekki sér stað á sýningunni, meira að segja heil opna, sem gerði heila sýningu í listhúsi Sævars Karls á liðnu ári, heldur er litgreining á köflum hörmuleg. Menn kenna þetta á stundum vélrænni tölvuvinnu en í raun er það flýtir og vanhæfni.

Í sjálfu sér er sýningin góðra gjalda verð og fylgja sýningarhópnum góðar óskir um landvinninga í framtíðinni en ekki mögulegt fyrir virðingargjarnan listrýni að gera hlutum betri skil en hann fær þá upp í hendurnar.

Bragi Ásgeirsson

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.