9. febrúar 2001 | Erlendar fréttir | 1243 orð | 1 mynd

Bók fyrrverandi njósnara MI6 gefin út í Rússlandi

Leyniþjónusta Rússa bendluð við útgáfuna

Rússneskur útgefandi kynnir bók Richards Tomlinsons á blaðamannafundi í Moskvu.
Rússneskur útgefandi kynnir bók Richards Tomlinsons á blaðamannafundi í Moskvu.
Rússneska leyniþjónustan hefur ekki aðeins verið sökuð um að standa á bak við útgáfu endurminninga Richards Tomlinsons, fyrrverandi njósnara bresku leyniþjónustunnar MI6, heldur er hún einnig sögð hafa bætt nokkrum köflum við bókina.
RICHARD Tomlinson, fyrrverandi njósnari bresku leyniþjónustunnar MI6, heldur því fram í bók, sem gefin var út í Rússlandi nýlega, að þekktur ritstjóri í Bretlandi, Dominic Lawson, hafi verið á mála hjá MI6 og Nelson Mandela, fyrrverandi forseti Suður-Afríku, hafi lengi verið í leynilegu sambandi við leyniþjónustuna. Lawson og Mandela hafa báðir vísað þessu á bug sem algjörum þvættingi og sjálfur hefur Tomlinson viðurkennt að hafa spunnið það upp að breska leyniþjónustan væri viðriðin dauða Díönu prinsessu.

Rekinn fyrir slæma frammistöðu

Tomlinson hóf störf fyrir MI6 árið 1991 og var rekinn fjórum árum síðar fyrir slæma frammistöðu í njósnaferðum til Bosníu. Hann bar því við að hann hefði þjáðst af þunglyndi á þessum tíma og verið óreyndur. Hann hélt til Nýja-Sjálands og hugðist snúa aftur til Bretlands í því skyni að höfða mál gegn leyniþjónustunni vegna brottvikningarinnar. Hann fór einnig til Ástralíu og reyndi að fá þarlent útgáfufyrirtæki til að gefa út endurminningar sínar. Þegar Tomlinson sneri aftur til Bretlands árið 1996 var hann handtekinn og dæmdur í árs fangelsi fyrir að afhenda ástralska útgáfufyrirtækinu ágrip af endurminningum sínum og brjóta þannig bresk lög um verndun ríkisleyndarmála.

Tomlinson var leystur úr haldi árið 1998 og flúði land, fyrst til Evrópuríkja og síðan Nýja-Sjálands, Ástralíu og Ameríkuríkja. Hann segir að útsendarar bresku leyniþjónustunnar hafi brotist inn í hús hans eða ráðist á hann a.m.k. ellefu sinnum í sex löndum. Hann dvelur nú á Ítalíu og segir að útsendarar MI6 hafi stolið skjölum og tölvu úr dvalarstað sínum fimm dögum eftir að hann gerði samning um útgáfu endurminninga sinna, "Brotið mikla", í Rússlandi.

Bókin var gefin út á ensku í 10.000 eintökum og ráðgert er að selja helming þeirra í Bretlandi. Breskur dómstóll hefur úrskurðað að ekki megi greiða Tomlinson höfundarlaun fyrir bókina þar sem hann hafi undirritað samning við MI6 árið 1997 um að hann afsalaði sér öllum réttindum til höfundarlauna fyrir bækur eða greinar um störf sín fyrir leyniþjónustuna. Tomlinson segir að hann hafi verið þvingaður til að undirrita samninginn þegar hann var í fangelsi en MI6 neitar því. Samningurinn mun hafa kveðið á um að leyniþjónustan greiddi Tomlinson 60.000 pund, andvirði 7,5 milljóna króna, fyrir að skýra ekki frá störfum sínum sem njósnara.

Dularfullt útgáfufyrirtæki

Áður óþekkt fyrirtæki í Rússlandi, Narodní Variant, gaf bókina út og er það talið tengjast rússnesku leyniþjónustunni FSB, arftaka KGB. Breskt netfyrirtæki, 192.com, annast sölu bókarinnar á Netinu og kveðst gera það í nafni málfrelsis. Breska utanríkisráðuneytið segist ekki ætla að reyna að hindra útgáfuna en vill koma í veg fyrir að Tomlinson hagnist á bókinni.

Norodní Variant hefur aldrei gefið út bækur áður, er ekki með neina skrifstofu og finnst hvergi í opinberum skrám yfir rússnesk fyrirtæki. Útgáfufyrirtækið LCIC í Moskvu hefur tekið við útgáfu bókarinnar og segir að Norodní Variant einbeiti sér nú að "nýju verkefni með öðrum höfundi".

Tomlinson segist hafa fengið 28.000 pund, andvirði 3,5 milljóna króna, í fyrirframgreiðslu frá Norodní Variant. Rússi, sem kallar sig Sergej Korovín, hefur komið fram fyrir hönd "fyrirtækisins" og The Daily Telegraph segir að vestrænir leyniþjónustumenn telji sig hafa fengið óyggjandi sannanir fyrir því að hann sé á mála hjá FSB. Rétt nafn hans sé Kirill Vladislavovítsj Tsjastsjín og hann hafi lýst sér sem "sérfræðingi í upplýsingatækni" þegar hann hafi heimsótt Bretland árið 1997.

Vildu ná sér niðri á MI6

MI6 telur að rússneska leyniþjónustan hafi ekki aðeins gefið endurminningar Tomlinsons út heldur einnig bætt við köflum í bókina til að klekkja á bresku leyniþjónustunni, gömlum erkifjanda KGB.

Oleg Gordíevskí, fyrrverandi KGB-maður sem flúði til Bretlands eftir að hafa njósnað fyrir MI6 í nokkur ár, tekur undir þetta. Hann segir í grein í The Daily Telegraph að enginn vafi leiki á því að rússneska leyniþjónustan hafi gefið bókina út og skrifað stóran hluta hennar.

Gordíevskí segir að rússneska leyniþjónustan hljóti t.a.m. að hafa skrifað kafla um Platon Obukhov, rússneskan stjórnarerindreka sem gerðist njósnari fyrir MI6 1995, árið sem Tomlinson var rekinn. Gordíevskí segir að Tomlinson hafi verið lágt settur í bresku leyniþjónustunni og útilokað sé að hann hafi haft aðgang að svo viðkvæmum upplýsingum. Hermt er að upplýsingarnar um Obukhov hafi ekki verið í drögum Tomlinsons að endurminningunum sem komust í hendur MI6.

Obukhov var handtekinn árið 1996 og rússneska leyniþjónustan yfirheyrði hann í fjögur og hálft ár. Hann var síðan dæmdur í ellefu ára fangelsi.

Gordíevskí telur að rússneska leyniþjónustan hafi gefið út bók Tomlinsons til að ná sér niðri á MI6, einkum vegna útgáfu svokallaðs Skjalasafns Mítrokhíns í september 1999 sem var álitinn mikill sigur fyrir bresku leyniþjónustuna. Vassilí Mítrokhín var skjalavörður KGB og flúði til Bretlands árið 1992 eftir að hafa tekið afrit af skjölum leyniþjónustunnar þar sem öllum mikilvægum aðgerðum hennar frá því um miðjan þriðja áratuginn og þar til Sovétríkin leystust upp var lýst nákvæmlega. "Rússnesku leyniþjónustumennirnir hafa leitað að einhverju, hverju sem er, til að hefna sín á MI6. Þeir fundu það í óútgefinni bók Tomlinsons," segir Gordíevskí.

Dominic Lawson sagður hafa verið á mála hjá MI6

Tomlinson heldur því m.a. fram í bókinni að Dominic Lawson hafi verið á mála hjá MI6 þegar hann var ritstjóri The Spectator og fengið dulnefnið "Smallbrow". Hann sakar ekki Lawson um að hafa njósnað fyrir leyniþjónustuna en segir að ritstjórinn hafi aðstoðað hana við að senda njósnara til ýmissa landa undir því yfirskini að þeir væru blaðamenn á vegum vikublaðsins. Hann kveðst til að mynda hafa notað kynningarbréf frá Lawson, sem hafi kynnt hann sem blaðamann The Spectator, þegar hann var sendur í njósnaferð til Skopje í Makedóníu.

Lawson er nú ritstjóri The Sunday Telegraph og vísar þessum fullyrðingum á bug sem "kjaftæði".

Mandela sakaður um tengsl við MI6

Tomlinson heldur því einnig fram að Nelson Mandela hafi verið í leynilegu sambandi við MI6 frá því hann var ungur lögfræðingur og lítt þekktur félagi í Afríska þjóðarráðinu (ANC). Mandela og eiginkona hans, Winnie, fóru til Frakklands árið 1990, skömmu eftir að hann að hann var leystur úr haldi eftir 27 ára fangelsisvist. Tomlinson segir að þau hafi þá farið í "leynilega" heimsókn til Bretlands með þyrlu breskra sérsveita. Þau hafi verið flutt í hús í Kent og átt þar "leynilegar viðræður" við fulltrúa MI6.

Þremur árum eftir heimsóknina á breska leyniþjónustan að hafa fengið upplýsingar um að hægriöfgamenn í Suður-Afríku hefðu lagt á ráðin um að myrða Mandela. MI6 afstýrði banatilræðinu, að sögn Tomlinsons.

Mandela hefur lýst þessum fullyrðingum sem "svívirðilegum uppspuna".

Tomlinson fullyrðir einnig að MI6 hafi lagt til að Slobodan Milosevic, fyrrverandi Júgóslavíuforseti, yrði ráðinn af dögum og skrifað tveggja síðna skýrslu um hvernig standa ætti að tilræðinu.

Játar ósannsögli

Að sögn Tomlinsons snerist starfsemi MI6 einnig um peninga. Hann heldur því m.a. fram að háttsettur embættismaður í þýska fjármálaráðuneytinu hafi verið á mála hjá MI6 og veitt leyniþjónustunni upplýsingar um fyrirhugaðar vaxtabreytingar. Leyniþjónustan hafi einnig lagt mikla áherslu á fá til liðs við sig embættismenn í stofnunum eins og Seðlabanka Evrópu og Efnahags- og framfarastofnuninni (OECD).

Tomlinson heldur því fram í bókinni að breska leyniþjónustan hafi verið viðriðin dauða Díönu prinsessu, sem dó í bílslysi í París 1997, en hann viðurkenndi eftir útgáfu bókarinnar að sú fullyrðing væri uppspuni.

Í bókinni eru allnákvæmar lýsingar á starfsháttum MI6 en sérfræðingar í málefnum leyniþjónustunnar segja Tomlinson hneigjast til að gera of mikið úr eigin afrekum og upphefja sjálfan sig.

Andrew Roberts, sem kynntist Tomlinson þegar þeir voru við nám í Cambridge, hefur eftir vinum hans að hann hafi verið haldinn "007-geðflækju" og litið á sig sem nokkurs konar James Bond. Hann hafi alltaf þráð frægð og valið rangt starf því það sé aðal góðs njósnara að vekja ekki á sér athygli.

"Richard þurfti að skrifa bók, ekki aðeins vegna peninganna, heldur einnig vegna gríðarlegrar löngunar í frægð," skrifar Roberts í The Sunday Telegraph.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.