"Fólk er of upptekið til að láta sig stærri málefni varða. Þegar ég hugsa um allt sem ég þarf að gera er ég dauðfeginn að það skuli ekki vera nein stærri málefni sem krefjast athygli minnar."

Bandaríski rithöfundurinn David Brooks sagði nýverið frá því þegar hann fór að kynna sér lífsviðhorf komandi kynslóða bandarísks úrvalsfólks - þeirra sem munu í framtíðinni ráða gangi mála í Bandaríkjunum og þar með öllum heiminum.

Skemmst er frá að segja að eru ekki horfur á byltingu. Þetta unga fólk dregur ekki í efa réttmæti yfirvalda, veltir ekki fyrir sér "stóru" málunum og má ekki vera að því að fylgjast með fréttum af gangi heimsmála. Þessir krakkar eru svo uppteknir við að laga sig að ríkjandi ástandi og læra að taka þátt í kerfinu að þeim dettur varla í hug að líta þetta kerfi gagnrýnum augum.

Nú er rétt að árétta að Princeton er einn fínasti og virtasti háskóli í heimi. Það er þar sem heimsljós á borð við Albert Einstein hafa hugsað upp nýjar myndir af heiminum. En núna er fólk lítið að fást við nýjungar, ef marka má frásögn Brooks sem birtist í nýjasta hefti bandaríska tímaritsins The Atlantic Monthly (www.theatlantic.com).

Brooks nefnir að hann hafi heimsótt Princeton á meðan baráttan vegna forsetakosninganna í Bandaríkjunum stóð sem hæst á síðasta ári en hann hafi ekki séð eitt einasta auglýsingaplakat fyrir Bush eða Gore.

"Ég spurði hverju þetta sætti og var tjáð að flestir nemendur hefðu engan tíma til að lesa dagblöð, fylgjast með stjórnmálum eða taka þátt í baráttuherferðum," skrifar Brooks. Hann hefur eftir ónafngreindri stúdínu í efri bekk að hún hafi verið áskrifandi að The New York Times en blaðið hafi bara safnast upp hjá henni ólesið svo að hún hafi hætt að kaupa það.

Það er auðvitað ekki víst að krakkar í elítuskóla á borð við Princeton séu dæmigerðir fyrir krakka í vestrænum samfélögum yfirleitt. Kannski jafnvel síst við að búast gagnrýni frá þeim sem koma til með að erfa það besta í heiminum - þeir hafa síst hagsmuni af því að hlutirnir breytist.

En eins og Brooks bendir á, Princeton hefur alltaf verið elítuskóli en nemendurnir þar hafa ekki alltaf verið svona spakir og áhugalausir um stóru málin. Af þessum forsendum má draga þá ályktun að þetta lífsviðhorf sé ekki einvörðungu að rekja til þess að þessir krakkar eru í þessum tiltekna skóla og tilheyra yfirstétt, heldur virðist sem forsendurnar séu fleiri.

Þess vegna má enn fremur ætla að þetta lífsviðhorf sé að finna víðar en í háskólahverfinu í Princeton. Jafnvel ekki ólíklegt að það verði sífellt útbreiddara á Íslandi. Því er viðeigandi að spyrja hverjar séu orsakir þessa lífsviðhorfsog hvort þetta sé æskilegt viðhorf.

Orsakirnar geta verið fólgnar í breytingum í sálarlífinu - að fólk sé orðið sjálfhverfara og meira gefið fyrir sjálfþægingu. Og orsakirnar geta líka verið fólgnar í breyttum tíðaranda - breyttum viðmiðunum, breyttu gildismati, nýjum skilningi á því í hverju hamingjan er fólgin.

Brooks vitnar í bókina Millennials Rising eftir Neil Howe og William Strauss þar sem bent er á þá fremur kaldhæðnislegu breytingu sem orðið hafi á tilganginum með lyfjanotkun. Þegar kynslóðin sem nú er að nálgast miðjan aldur var á sínum yngri árum voru lyf notuð til útvíkkunar á sjóndeildarhringnum, til að geta hugsað út fyrir litla kassann. En núna notar þetta sama fólk lyf á borð við Rítalín og Prozac til að gera börnum sínum og sjálfu sér auðveldara um vik að hugsa innan í kassanum, fara eftir settum reglum og viðteknum venjum. Denni dæmalausi er kominn á Rítalín og Kalli Bjarna (Charlie Brown) á Prozac.

Þannig má að minnsta kosti að hluta til rekja breytt lífsviðhorf til breytingar sem orðið hefur á ríkjandi skilningi á eðli mannsins. Það er að segja, efnislegur skilningur á manneskjunni er orðinn ríkjandi. (Samkvæmt honum er hugur manns í raun það sama og heilinn). Eftir þessum nýja mannskilningi er lausn á vandamálum ekki fólgin í uppreisn gegn ríkjandi valdhöfum og breytingu á þjóðfélagsástandinu, heldur breytingu á efnabúskapnum í manns eigin heila þannig að það verði í samræmi við ríkjandi þjóðfélagsviðhorf.

Aðra orsök breytinga á lífsviðhorfi frá einni kynslóð til annarrar má rekja til stjórnmálamanna samtímans. Þeir leggja nú alla áherslu á að tekið sé eftir þeim og minni áherslu á að tekið sé mark á þeim. Það er að segja, þeir eru orðnir auglýsingamenn.

Margeir Pétursson, stjórnarformaður MP Verðbréfa, komst svo að orði í umræðum í tímaritinu Ský nýverið, að hlutverk stjórnmálamanna nú á dögum virðist helst vera það að sitja fyrir á myndum með stjórnendum fyrirtækja.

Ekki svo að skilja að þetta sé eitthvað slæmt, það þarf alls ekki að vera. Kannski mætti fremur segja að menn hafi einfaldlega gert sér grein fyrir því að hlutverk stjórnmálamannanna hafi í rauninni breyst og sé ekki lengur stjórnunarhlutverk heldur þjónustuhlutverk. Og það er alls ekki slæmt hlutverk.

Það er enda alls ekki víst að þessi breyting sem virðist vera orðin á lífsviðhorfi fólks - og lýsir sér í minnkandi áhuga á stjórnmálum og heimspólitík - sé breyting til hins verra. Ef nánar er að gáð kann jafnvel að koma í ljós að hún sé bæði eðlileg og jákvæð.

En eitt hefur ekki breyst, hvort sem menn þurfa daglegan skammt af pólitík eða af Prozac: það sem fólk sækist eftir í lífinu, umfram annað, er hamingja.

Kristján G. Arngrímsson kristjan@yorku.ca