3. júlí 2001 | Leiðarar | 1095 orð

SALA LANDSBANKANS

Valgerður Sverrisdóttir, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, skýrði frá því sl. þriðjudag, að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að selja þriðjungshlut eða meira í Landsbanka Íslands hf.
Valgerður Sverrisdóttir, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, skýrði frá því sl. þriðjudag, að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að selja þriðjungshlut eða meira í Landsbanka Íslands hf. Í tilkynningu frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, sem dreift var sama dag til fjölmiðla, er áformum ríkisstjórnarinnar lýst með svofelldum orðum:

"Viðskiptaráðherra hefur ákveðið, að hafinn verði undirbúningur á sölu á umtalsverðum hlut af eignarhlut ríkisins í Landsbanka Íslands hf. til kjölfestufjárfestis. Með umtalsverðum hlut er átt við ráðandi hlut eða að minnsta kosti þriðjung hlutafjár í félaginu. Ráðgert er að salan fari fram fyrir árslok 2001. Skilyrði samkvæmt ákvörðun ráðherra er að sala á slíkum hlut leiði til aukinnar samkeppni á íslenzkum fjármagnsmarkaði og auki samkeppnishæfni hans. Framkvæmdanefnd um einkavæðingu hefur verið falið að annast framkvæmd sölunnar."

Í samtali við Morgunblaðið sl. miðvikudag sagði Valgerður Sverrisdóttir m.a.: "Miðað við skilyrðin, sem sett eru, sem eru þau að salan auki samkeppnishæfni félagsins og einnig samkeppnishæfni íslenzks fjármagnsmarkaðar, erum við að tala um erlendan kaupanda."

Ráðherrann nefndi þrenns konar rök fyrir því, að rétt væri að selja svo stóran hlut í bankanum til erlends aðila: í fyrsta lagi aukningu á erlendri fjárfestingu í landinu, í öðru lagi að það yki á alþjóðavæðingu atvinnulífsins og í þriðja lagi að það mundi bæta lánshæfismat bankans. Allt eru þetta góð og gild rök í sjálfu sér.

Ummæli Valgerðar Sverrisdóttur verða ekki skilin á annan veg en þann að ríkisstjórnin hyggist selja erlendum aðila u.þ.b. 33% hlutafjár í Landsbankanum. Sumarið 1998 og seinni hluta sumars og um haustið 1999 fóru fram víðtækar umræður um bankamál. Þær spruttu annars vegar af áhuga sænsks banka á því að kaupa stóran hlut í Landsbankanum og hins vegar vegna kaupa hins svonefnda Orca-hóps á hlutabréfum í FBA af Kaupþingi og sparisjóðunum. Í þeim umræðum lýsti Morgunblaðið þeirri ákveðnu skoðun, að við einkavæðingu fjármálakerfisins ætti að stefna að mjög dreifðri eignaraðild. Bakgrunnur þessarar afstöðu blaðsins var mjög skýr. Í rúman áratug hafði sú þróun orðið að fiskkvótum hafði verið úthlutað endurgjaldslaust til tiltölulega fámenns hóps útgerðarmanna, sem síðan keyptu og seldu sín í milli með þeim árangri að kvótinn færðist á æ færri hendur. Eigandi auðlindarinnar, þjóðin öll, fékk ekkert í sinn hlut. Að óbreyttu var ljóst að með því kerfi hafði mikill hluti þjóðareignarinnar verið færður á fárra manna hendur.

Jafnframt hafði þróunin í viðskiptalífinu orðið sú, að stórar viðskiptasamsteypur höfðu komizt til mikilla áhrifa í flestum greinum viðskiptalífsins. Það var fyrirsjáanlegt að ef ekkert yrði að gert mundi hið sama gerast í fjármálakerfinu eins og síðar kom í ljós með þeim breytingum, sem orðið hafa á Íslandsbanka-FBA í kjölfar sameiningar bankanna tveggja.

Morgunblaðið sýndi fram á með upplýsingum, sem ekki var hægt að hrekja, að í öðrum löndum eru margvíslegar hömlur á eignarhaldi á fjármálafyrirtækjum og þess vegna ekki hægt að halda því fram, að slíkar takmarkanir væru óframkvæmanlegar.

Í lögum þeim, sem Alþingi samþykkti í vor um einkavæðingu bankanna, voru að vísu vísbendingar um að ríkisstjórn og meirihluti Alþingis vildu stefna að sem dreifðastri eignaraðild að bönkum. Hins vegar voru þau lagaákvæði svo opin að augljóst var að með þeim var dreifð eignaraðild ekki tryggð.

Það er auðvitað ljóst, að með því að tilkynna að einum aðila verði seldur um þriðjungs hlutur í Landsbankanum er sú hugsun, sem liggur að baki dreifðri eignaraðild, lögð til hliðar. Það er ekki hægt að segja í öðru orðinu, að ríkisstjórnin vilji selja einum aðila þriðjungs hlut en í hinu, að ríkisstjórnin vilji tryggja dreifða eignaraðild. Það er hæpið að hægt sé að setja hámark á eignarhlut sumra hluthafa en ekki allra.

Það er mjög miður og leiðir ekki til farsællar niðurstöðu, að hverfa frá þeim hugmyndum, sem uppi hafa verið um dreifða eignaraðild að fjármálafyrirtækjum. Það leiðir til þess að með einum eða öðrum hætti mun sú samþjöppun eignarhalds og valds, sem orðið hefur í flestum greinum atvinnulífsins, einnig ná til fjármálalífsins.

Í samtali við Morgunblaðið sl. miðvikudag sagði Halldór J. Kristjánsson, bankastjóri Landsbankans, m.a.: "Ég tel hins vegar brýnt að gerður sé greinarmunur á óbeinni fjárfestingu, innlendri eða erlendri, sem samkvæmt lögum er skilgreind sem öll fjárfesting, sem er minni en 10% í bankanum og hins vegar þegar virkur eignarhlutur er keyptur en það er samkvæmt lögum eignarhlutur, sem er meiri en 10% en ekki ráðandi, þ.e. 50% eða meira. Með kjölfestufjárfesti í almennri umræðu er átt við aðila, sem á umtalsverðan virkan eignarhlut í banka en ekki ráðandi hlut. Þannig samrýmist slík aðild markmiðinu um dreifða eignaraðild."

Af þessum orðum bankastjóra Landsbankans, í ljósi laganna frá í vor, má draga þá ályktun að hann hafi svipaðan fyrirvara og Morgunblaðið á því, að ríkisstjórnin hyggist selja einum aðila svo stóran hlut í bankanum, sem raun ber vitni. Og ekki fer á milli mála, að skilningur viðskiptaráðherra og bankastjórans á því hvað felist í orðinu kjölfestufjárfestir er mjög ólíkur.

Það er engin spurning um, að það er rétt ákvörðun hjá ríkisstjórninni að halda áfram að selja hlut ríkisins í þeim bönkum, sem ríkið á enn hlut í. Og það er auðvitað sjálfsagt að bjóða bréf ríkisins til sölu bæði hér heima og í öðrum löndum. Hins vegar virðist Valgerður Sverrisdóttir útiloka sölu til annarra en útlendinga. Hvers vegna? Hvað veldur því, að með þessari yfirlýsingu er raunverulega verið að útiloka innlenda aðila frá því að bjóða í bréf ríkisins? Ráðherrann þarf að útskýra mál sitt betur að þessu leyti. Það er óskynsamlegt að halda á sölunni með þessum hætti þegar af þeirri ástæðu að það getur leitt til minni samkeppni um bréfin og þar af leiðandi til lægra verðs á þeim hlut, sem selja á.

Vissulega eru sterk rök, sem mæla með því að fá erlenda banka inn í íslenzkt bankaumhverfi og það er áreiðanlega ekki auðvelt. En er eðlilegt að það gerist með því, að innlendir aðilar séu nánast útilokaðir frá því að sækjast eftir þessum hlut? Og hver verður aðstaða ríkisstjórnarinnar til þess að selja það sem eftir verður ef staðið er að málum á þennan veg? Er ekki hætta á, að sá hlutur verði verðlítill?

Það er augljóst að afstaða erlendra banka til aðildar að íslenzka bankakerfinu er mjög misjöfn eins og búast mátti við. Sænski bankinn, sem hafði áhuga á að kaupa hlut í Landsbankanum fyrir þremur árum, vildi eignast stóran hlut eða ráðandi hlut. Einn stærsti hluthafinn í Landsbankanum nú á eftir ríkinu er erlendur banki, sem sættir sig hins vegar við takmarkaðan eignarhlut. Erlendir bankar geta auðvitað komið inn á hlutabréfamarkaðinn hér, hafi þeir áhuga á, og keypt hlutabréf í íslenzkum bönkum. Til þess þarf ekki sérstaka ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Hin æskilega stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnar og Alþingis hefði verið sú, að setja lög, sem tryggðu dreifða eignaraðild að bankakerfinu og selja síðan allan hlut ríkisins miðað við þær forsendur.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.