Duncan umkringdur aðdáendum sem allir eru meðal kunnustu ljósmyndara samtímans: Nick Knight, Christopher Morris og James Nachtaway.
Duncan umkringdur aðdáendum sem allir eru meðal kunnustu ljósmyndara samtímans: Nick Knight, Christopher Morris og James Nachtaway.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Hann var náinn vinur Picassos, hann er einn frægasti stríðsljósmyndari allra tíma, hann er að nálgast nírætt og komst í heimsfréttirnar á síðasta ári fyrir að móðga mesta ljósmyndara tuttugustu aldar.

Hann var náinn vinur Picassos, hann er einn frægasti stríðsljósmyndari allra tíma, hann er að nálgast nírætt og komst í heimsfréttirnar á síðasta ári fyrir að móðga mesta ljósmyndara tuttugustu aldar. David Douglas Duncan tók myndir af Henri Cartier-Bresson og gaf þær út á bók í Ameríku. Cartier-Bresson, sem er á tíræðisaldri, hótaði öllu illu og bókin fékkst ekki gefin út í Evrópu. Duncan skilur ekkert í látunum en kippir sér ekkert upp við þau; segist hafa upplifað aðra hluti og ógnvænlegri á viðburðaríkum ferli.

Við David Douglas Duncan hittumst á árlegri hátíð helgaðri fréttaljósmyndun í Suður-Frakklandi. Hann segist hafa gaman af að hitta kollega og sjá hvað þeir eru að mynda; það er líka stutt fyrir hann að fara því hann er búsettur í Frakklandi. Duncan hefur gefið út á annan tug bóka en viðbrögðin við þeirri nýju, um Cartier-Bresson, hafa verið ólík því sem hann á að venjast; átökin í deilu þeirra líkjast ekki þeim styrjöldum sem hann hefur kynnst.

"Ég hef gaman af að sýna fólki þessa bók og fá viðbrögð við henni," segir Duncan. "Ég er að hylla Cartier-Bresson í henni, það er engin illkvittni af minni hálfu."

Það sem gerðist var eitthvað á þessa leið: Tímaritið Vanity Fair fékk Cartier-Bresson, sem þá var 92 ára gamall, til að taka portrett af gömlum ljósmyndurum - sem reyndar voru allir nokkrum árum yngri en sá sem myndaði. Einn þeirra var David Douglas Duncan, en þeir Cartier-Bresson höfðu verið góðir kunningjar allt frá því þeir kynntust við frelsun Parísar árið 1944. Cartier-Bresson myndaði Duncan í Picasso-safninu í París og á eftir settust þeir niður í garði safnsins og fengu sér kaffi. Þá setti Duncan svarthvíta filmu í myndavél konu sinnar og myndaði Cartier-Bresson þar sem hann sat við borðið; tók heila filmu, 36 myndir. Þegar Duncan fór síðan að skoða myndirnar fékk hann þá hugmynd að gefa alla myndaröðina út á bók og kalla hana Faceless - The Most Famous Photographer in the World. Cartier-Bresson leyfði aldrei að teknar væru af sér myndir; hann sagði að sem götuljósmyndari yrði hann að vera óþekktur. En fyrir nokkrum misserum gaf eiginkona hans, Martine Franck, út litla bók með myndum af karlinum og þar með var hann orðinn opinber. En ekki fyrir alla.

"Myndirnar voru teknar á fimm mínútum," segir Duncan. "Hvorugur okkar sagði orð. Hann bara stillti sér upp, á sumum með Leicuna. Af minni hálfu var þetta hylling á myndum ótrúlega hæfileikaríks manns.

Það kom mér á óvart að heyra viðbrögð Cartier-Bressons þegar ég sendi honum línu og sagði að mig langaði til að gefa myndirnar út. Það voru tómar hótanir úr hans herbúðum."

Cartier-Bresson var einn stofnenda Magnum-ljósmyndarasamsteypunnar og þeir hótuðu forleggjara Duncans í Evrópu öllu illu ef hann gæfi bókina út í óþökk Cartier-Bressons. Þrýstingurinn varð til þess að bókin hefur einungis verið gefin út í Bandaríkjunum.

"Það er spaugilegt að myndstjóri Vanity Fair hætti meira að segja við að hafa myndina af mér í greininni. Cartier-Bresson batt enda á gamla vináttu okkar. Þetta eru einfaldar myndir og mér finnst sjálfsagt að fólk sjái þær; mér finnst hann vera áhugaverðari á þeim myndum þar sem hann er ekki með myndavélina í höndunum."

Við Duncan förum í gönguferð og heimsækjum sali þar sem verið er að sýna ljósmyndir frá átökum í Kákasusfjöllum og víðar. "Hér er mikið af frábæru efni í myndum," segir Duncan, "en kannski of mikið af tragík og óhugnaði. Ég vildi gjarnan sjá fleiri myndasögur með hamingju og léttleika. Það er erfitt að nota myndavél til að segja sögu en það er auðvelt að nota myndavél við að segja stríðsfréttir. Stríð er það auðveldasta sem þú getur myndað; alls staðar eru særðir, drama, sorg... Maður þarf bara að vita hvernig stríð eru háð, komast nálægt átökunum og vera heppinn. Þegar stríð bresta á fara allir þessir ljósmyndarar af stað og vilja ná MYNDINNI. Það er auðvelt. En að fylgjast með lífi fólks og gera heildstæða sögu, það er erfitt en gefur ljósmyndaranum svo miklu meira." Hann segir að þrátt fyrir að hann sé hvað þekktastur fyrir stríðsmyndir hafi stríðsljósmyndun verið atvinna fyrir sér, ekki áhugamál. "Ég var í Japan að mynda listmuni þegar Kóreustríðið braust út og þess vegna var ég beðinn að fara þangað." Hann segir ekki frá annarri slíkri tilviljun, en árið 1954 átti Duncan að fara til Indókína en þar sem Robert Capa - þekktasti stríðsljósmyndari aldarinnar - var þá staddur í Japan, og nær átökunum, var hann sendur í staðinn og átti ekki afturkvæmt því hann steig á jarðsprengju.

Duncan segir lífið hafa verið auðveldara fyrir ljósmyndara hér áður fyrr. "Ég var í tíu ár hjá LIFE-tímaritinu og við vorum heppnir því þá var ekkert sjónvarp. Nú hafa allir séð atburðina í sjónvarpsstöðvunum; við ljósmyndarar þurfum að gera mjög óvenjulegar sögur til að grípa athyglina. En samt er þessi urmull góðra ljósmyndara á ferðinni í dag og allir vilja verða nýr Cartier-Bresson, Eisenstadt, James Nachtway - eða Douglas Duncan!"

Fimm af bókum Duncans hafa verið helgaðar Pablo Picasso; persónulegar bækur sem sýna listamanninn í starfi og leik síðustu sautján árin sem hann lifði. Duncan varð náinn vinur Picassos og Jacqueline eiginkonu hans.

"Ég var ekki málari, ekki listfræðingur heldur bara ljósmyndari og Picasso gat verið alveg afslappaður gagnvart mér," segir hann. "Picasso var alltaf í vinnustofunni og fór lítið en hann var forvitinn um heiminn og vildi spjalla. Ég var alltaf á ferðinni, í Rússlandi, í Palestínu, fór víða um Asíu, og þegar ég sneri heim til Frakklands heimsótti ég hann og sagði honum sögur. Við vinir hans vorum eins konar loftnet; við fluttum honum sögur. Það var Capa sem sagði mér að fara í heimsókn og í þeirri fyrstu tók Picasso á móti mér sitjandi í baðkarinu. Þá tók ég fyrstu myndirnar.

Picasso horfði alltaf á mann þegar við töluðum saman. Og það var svo furðulegt en hann blikkaði aldrei augunum. Af þeim þúsundum mynda sem ég á af honum blikkar hann aðeins á einni. Claude sonur hans kom skyndilega inn og honum brá. Aðrir menn eru síblikkandi.

Picasso skildi hvað ég var að gera með öllum þessum myndum, hann vissi að með tímanum yrði þetta yrði merkileg heimild. Hann elskaði að bera saman myndir. Ég gaf honum oft prent og hann lék sér að sumum þeirra, málaði á þau, og ég myndaði það allt saman."

Duncan ljómar allur þegar hann rifjar upp þá tíma sem hann eyddi með Picasso, enda er hann þá að tala um sitt helsta áhugamál. "Listin hefur alltaf verið mitt uppáhald. Eftir heimsstyrjöldina eyddi ég fimm árum í Asíu en þegar ég kom til Þýskalands árið 1951 gat ég keypt mér miðaldalistaverk fyrir nánast ekki neitt. Þannig keypti ég til dæmis árið 1954 verk eftir El Greco á Spáni fyrir 5.000 dali. Það var mikill peningur fyrir mig þá en er í dag bara brotabrot af verðmæti myndarinnar."

Eftir Einar Fal Ingólfsson