Lítill hluti þeirra sjávarafurða sem Íslendingar flytja út til Kína fer til neyslu þar í landi. Helgi Mar Árnason segir að það kunni þó að breytast með vaxandi kaupmætti í Kína.

SJÁVARAFURÐIR eru langstærsti hluti útflutnings Íslendinga til Kína, voru um 91,3% heildarútflutningsins þangað á síðasta ári. Lítill hluti útflutningsins fer þó til neyslu í Kína, heldur fer mest til vinnslu þar í landi.

Kínverjar eru ein mesta fiskveiðiþjóð heims, veiddu um 17 milljónir tonna af sjávarfangi árið 2000 samkvæmt upplýsingum Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna (FAO). Það eru um 18% af heildarfiskafla heimsins á árinu. Til samanburðar má nefna að samkvæmt sömu upplýsingum veiddu Íslendingar tæpar 2 milljónir tonna það sama ár. Auk þess er stundað gríðarlega umfangsmikið fiskeldi í Kína, framleiðslan nam tæpum 25 milljónum tonna árið 2000 og er hvergi meiri. Framleiðsla sjávarafurða í Kína nam því samtals tæpum 42 milljónum tonna árið 2000.

Fram til þessa hefur ekki þótt mikið svigrúm til sölu sjávarafurða til Kína, bæði vegna hárra innflutningstolla sem og vegna hinna miklu veiða og eldis þar í landi og því tekur langan tíma og mikla vinnu að vinna nýjum afurðum sess á þessum markaði. Staðreyndin er sú að megnið af innfluttum sjávarafurðum í Kína, að fiskimjöli undanskildu, er endurunnið og flutt út á ný í samkeppni við önnur framleiðslulönd. Ætla má að Kínverjar flytji út helmingi meira af sjávarafurðum en þeir flytja inn. Þannig má vera að möguleikarnir liggi fremur í útflutningi á búnaði og hugviti tengdum sjávarútvegi og fiskvinnslu en í sölu fiskafurðanna sjálfra.

Þó þykir nú vera að rofa til í þessum efnum. Kínverjar gerðust nýverið aðilar að Heimsviðskiptastofnuninni, í kjölfarið hafa tollar lækkað og sjávarafurðamarkaðurinn þykir óðum vera að opnast og eflast. Norðmönnum hefur til að mynda tekist að skapa ágætan markað fyrir eldislax í Kína, reyndar með ærnum tilkostnaði, en það þykir engu að síður vísbending um að tækifærin eru fyrir hendi.

Sem dæmi má nefna að í Kína hefur verið haldin vegleg sjávarútvegssýning árlega allt frá árinu 1995. Sýningin hefur stækkað ár frá ári og skipað sér á bekk með mikilvægustu og merkustu viðburðunum á sjávarútvegssviði heimsins á hverju ári.

Alls búa nærri 1.300 milljón manns í Kína og þar af teljast um 5% íbúanna efnaðir eða um 60-70 milljónir manna. Efnuðu fólki er að fjölga í Kína og það er tilbúið að borga fyrir vöruna, auk þess sem neysluvenjur fólksins eru að breytast. Kínverjar eru mesta fiskveiðiþjóð heims og í raun sjálfum sér nógir hvað fisk varðar. Þeir leita hinsvegar í síauknum mæli í nýjar vörur, sérstaklega efnameira fólk, og Íslendingar kunna að njóta góðs af því.

Alls voru flutt út um 7.538 tonn af sjávarafurðum frá Íslandi til Kína á síðasta ári, fyrir um 827 milljónir króna og jókst útflutningurinn talsvert frá árinu á undan. Hins vegar ber að geta þess að lítill hluti þess sjávarfangs sem Íslendingar selja til Kína fer til neyslu þar í landi. Stærsti hlutinn er sendur til Kína til framhaldsvinnslu en síðan seldur áfram á aðra markaði, einkum til Japans og Evrópu.

Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna seldi á síðasta ári sjávarafurðir fyrir um 450 milljónir króna til Kína og vegur þar þyngst sala á grálúðuhausum. Söluskrifstofa SH í Japan annast viðskipti félagsins í Kína og segir Jón Magnús Kristjánsson, framkvæmdastjóri hennar, að SH hafi fyrst látið til sín taka að marki í Kína frá árinu 1993, þegar þangað hófst sala á sjófrystri rækju. "Rækjueldi er umfangsmikið í Kína en framleiðslan hrundi í kjölfar eitrunar sem kom upp í eldinu þar í landi, og reyndar fleiri Asíulöndum.

Í kjölfarið þróaðist í Kína góður markaður fyrir suðurækju. Á þessum tíma var góð rækjuveiði við Ísland og því gerðust hlutirnir hratt og salan jókst ár frá ári allt fram til ársins 1996 en eftir það dró mjög úr rækjuveiðum hér heima og þar af leiðandi þessum viðskiptum."

Sólgnir í grálúðu

Fyrir þremur árum hófst sala á grálúðuhausum til Kína og hefur hún vaxið ár frá ári að sögn Jóns Magnúsar. "Þessi markaður var nánast ekki til en hefur vaxið hratt síðustu ár og nú eru viðskiptin orðin umtalsverð. Þessi markaður er því ánægjuleg viðbót. Kínverjar eru, líkt og fleiri Asíuþjóðir, sólgnir í feitan fisk og þeim fellur því grálúðan vel í geð.

SH hefur einnig unnið að markaðssetningu annarra afurða í Kína. Það hefur þó ekki gengið að þróa þar stóran markað fyrir til dæmis loðnu, líkt og er í Japan, einfaldlega vegna þess að í Kína er ekki hefð fyrir neyslu smárra fiska. Þeir vilja helst ekki borða fisk sem er minni en 300 grömm."

Jón Magnús segir að þó Kínamarkaður verði enn að kallast vanþróaður í alþjóðaviðskiptum, hafi hann þróast hratt á síðustu árum. "Það er töluvert ólíkt að stunda viðskipti í Kína í samanburði við til dæmis Japan og Taívan. Viðskiptaumhverfið í Kína hefur hins vegar batnað á þessum tíma sem við höfum stundað þar viðskipti. Kínverjar hafa verið fljótir að tileinka sér alþjóðlegar viðskiptareglur og ég er sannfærður um að markaðurinn á eftir að styrkjast á komandi árum. Í dag geta þeir ekki greitt jafnhátt verð fyrir íslenskar sjávarafurðir og til dæmis Japanir og Taívanir. En um leið og kaupgeta Kínverja eykst þá opnast ótal möguleikar og þá ekki síst á sjávarafurðamarkaðnum," segir Jón Magnús.

hema@mbl.is