25. júní 2002 | Fasteignablað | 1356 orð | 5 myndir

Lindargata 51, Franski spítalinn

Byggingin er einlyft timburhús með risi og reist á hlöðnum steinkjallara. Það var teiknað af Anton Bald og er fyrsta brunavirðingin á húsinu gerð 19. desember 1901 en þá var húsið ekki fullgert. Árið 1958 voru gerðir kvistir á ris hússins.
Byggingin er einlyft timburhús með risi og reist á hlöðnum steinkjallara. Það var teiknað af Anton Bald og er fyrsta brunavirðingin á húsinu gerð 19. desember 1901 en þá var húsið ekki fullgert. Árið 1958 voru gerðir kvistir á ris hússins.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Öll vinna við viðgerð á húsinu er sérstaklega vönduð og það er eitt af fegurstu húsum Reykjavíkur, segir Freyja Jónsdóttir. Innanhúss er unnið að því að minna á þann tíma sem Franski spítalinn var reistur.
EYJÓLFUR Ólafsson á Eyjólfsstöðum í Skuggahverfi fær útmælt erðafestuland fyrir norðan lóðina sem bær hans stendur á árið 1890. Björn Jónsson ritstjóri er orðinn eigandi landsins árið 1902, það ár lét hann hluta þess í makaskiptum við franska sjómálaráðuneytið fyrir lóð í Austurstræti.

Á lóðinni stóðu frönsku húsin, sem síðan voru flutt á Eyjólfsstaðablett og endurreist þar og ætluð fyrir franska skipbrotsmenn. Laust fyrir aldamótin 1900 voru á þessum stað tveir bæir, Litlu-Miðhús og Eyjólfsstaðir. Fljótlega upp úr aldamótunum virðist sem bæirnir hafi verið rifnir, að minnsta kosti Eyjólfsstaðir.

Stórhýsi þeirra tíma

Franska spítalafélagið lét reisa á lóðinni stórhýsi þeirra tíma sem enn stendur, en félagið hafði það markmið að koma upp spítölum fyrir franska sjómenn sem veiktust eða slösuðust hér við land. Félagið reisti fjóra spítala á landinu.

Franski spítalinn var teiknaður af Anton Bald og er fyrsta brunavirðingin á húsinu gerð 19. desember 1901 en þá var húsið ekki fullgert. Bygging Franska spítalans er fremur óvenjuleg því að hann er þrjú hús. Aðalhúsið snýr hliðum í norður og suður og við báða gafla þess eru byggð hús sem snúa stöfnum í norður og suður.

Í virðingunni segir m.a. að aðalhúsið sé byggt af bindingi klætt utan með tvöfaldri borðaklæðningu, með pappa og járni yfir á austurhlið og norðurgafli. Það er með járnþaki á súð með pappa í milli. Niðri í húsinu eru tvö herbergi, gangur og eldhús. Þar eru tveir ofnar og stór eldavél.

Loftið er hólfað í tvö rými. Grunnflötur hússins er 23 1/2 x 12 álnir. Þá er getið um geymsluskúr sem byggður er við vesturhlið (stafn) aðalhússins, byggður af bindingi og klæddur utan með járni á langböndum og með járnþaki á langböndum.

Við suðurhlið hússins er skúr og einnig austan við það.

Þann 20. september 1902 eru fengnir á staðinn virðingamenn en þá er spítalinn fullbyggður. Sú breyting hefur orðið á aðalbyggingunni (miðhúsinu) að niðri eru fimm herbergi, gangur eftir endilöngu húsinu og þrjú salerni, allt þiljað með panel og pappi innan á veggjum, allt málað og fimm ofnar til upphitunar.

Uppi á loftinu eru fimm herbergi og gangur, öll þiljuð með panel og pappa á veggjum og máluð. Þar eru fimm ofnar til upphitunar og naglfastur vatnskassi. Kjallari er undir þessum hluta hússins með steinsteypugólfi. Í honum eru tvö herbergi, eldhús, búr og gangur, sumt þiljað og annað þéttað með steinlími. Þar er einn ofn, vatnsdæla, eldavél og einn rafmagnshitapottur.

Við norðurhlið aðalhússins er útbygging með eins utanáklæðningu og aðalhúsið. Niðri eru þrjú herbergi, gangur og salerni, allt þiljað og málað og eitt herbergið með pappa innan á þiljum. Þar er einn baðofn, bað og tilheyrandi pípur.

Uppi eru tvö herbergi, tveir geymsluklefar og gangur.

Herbergin eru þiljuð með pappa innan á og máluð. Þar er einn ofn. Kjallari er undir þessari útbyggingu og í honum eru þrír geymsluklefar, gangur og salerni. Allir veggir eru sléttaðir að innan með steinlími.

Við austurgafl aðalbyggingarinnar er bygging, byggð eins og aðalhúsið, að grunnfleti 13 3/4 x 9 1/2. Niðri er eitt herbergi þiljað með pappa innan á þiljum og málað. Þar er einn ofn. Uppi er eitt herbergi, óþiljað með einum ofni. Við vesturgafl aðalhússins er þverbygging að öllu leyti byggð eins og þverbyggingin við austurgaflinn með sama grunnfleti.

Austan við spítalann er byggt lítið hús af bindingi, klætt að utan með járni og með járnþaki á súð. Það er hólfað í þrjú rými og með steinsteypugólfi. Þar er einn ofn. Grunnflötur þessa húss er 10 x 6 1/4 álnir.

Á meðan Franska spítalafélagið rak þarna sjúkrahús var ekki mikill rekstur í húsinu. Eftir að heimsstyrjöldin skall á 1914 fékk bærinn stundum afnot af spítalanum. Árið 1907 kom upp taugaveikifaraldur í Reykjavík og voru sjúklingar þá lagðir þar inn.

Þegar spánska veikin herjaði á landsmenn 1918 kom sér vel fyrir borgarbúa að hafa afnot af spítalanum. Árið 1920 tók bærinn Franska spítalann á leigu en Frakkar fengu afnot af honum ef þurfti. Þá voru veiðar þeirra við Ísland að leggjast af. Árið 1929 keypti bærinn húsin og í nokkur ár voru þau notuð til íbúðar, þar var einnig mötuneyti fyrir almenning, barnaheimili o.fl.

Ingimarsskóli

Árið 1935 fékk Gagnfræðaskólinn þar inni. Skólinn var oftast kenndur við fyrsta skólastjóra sinn, Ingimar Jónsson, og kallaður Ingimarsskóli. Í húsinu var gagnfræðaskóli til ársins 1976.

Ingimar Jónsson var fæddur í Hörgsholti í Hrunamannahreppi, Árn. 15. febrúar 1891. Foreldrar hans voru hjónin Jón Jónsson bóndi og barnakennari og Sesselja Guðmundsdóttir. Ingimar varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1916 og útskrifaðist úr guðfræði við Háskóla Íslands vorið 1920.

Á námsárum sínum kenndi hann bæði við Kvennaskólann og Iðnskólann. Hann var heimiliskennari á Höfn á Hornafirði veturinn 1914 til 1915. Ingimar stundaði skrifstofustörf í tvö ár eftir nám í háskólanum. Hann var prestur á Mosfelli í Grímsnesi frá 1922 til 1928 þar til hann tók við embætti skólastjóra Ungmennaskólans frá stofnun hans árið 1928. Gagnfræðaskólinn við Lindargötu tók til starfa árið 1935 og þar gegndi Ingimar stöðu skólastjóra.

Kona Ingimars var Elínborg Lárusdóttir, fædd 12. nóvember 1891. Elínborg var dóttir Lárusar Þorsteinssonar bónda á Tunguhálsi í Lýtingsstaðahreppi í Skagafirði og konu hans, Þóreyjar Bjarnadóttur. Elínborg Lárusdóttir var mjög ástsæll rithöfundur, hún skrifaði bæði skáldsögur og ýmiss konar fræðsluefni.

Sumar af bókum hennar snerust um líf eftir dauðann, frásagnir af miðilsfundum og er bókin Leit mín að framlífi þekktasta bók hennar um dulræn efni. Þegar bókin Strandakirkja, skáldsaga með sannsögulegu ívafi, kom út vakti hún mikla athygli.

Ingimar Jónsson skrifaði fjölda greina í blöð og tímarit. Hann skrifaði félagsfræði handa gagnfræðaskólum og þýddi bækur eins og Yoga og Kom ríki þitt. Hann sat í ótal nefndum og var í framkvæmdanefnd Stórstúku Íslands. Hér hefur aðeins fátt verið talið upp sem þessi heiðurshjón létu eftir sig liggja komandi kynslóðum til gagns og ánægju.

Árið 1960 er húsið tekið til virðingar eftir gagngerðar endurbætur. Í kjallara voru undirstöður lagfærðar, fyllt var með grjótmulningi undir gólfið og það steypt og einangrað með 5 cm vikurplötum. Þá voru útveggir í kjallara einangraðir með 5 cm vikurplötum og síðan múrhúðaðir. Skilveggir endurbyggðir aðallega úr timbri og klæddir spónaplötum. Loftin klædd með gibsonitplötum og loft og veggir máluð.

Þá var gert nýtt stigahús og veggir og stigabak múrhúðað. Veggir upp með stigum klæddir veggjaplasti og tröppur lagðar plastgólfdúk. Á hæðinni voru allar kennslustofur lagfærðar og einnig gangar. Veggir í stofum lagðir spónaplötum neðan til en gibsonitplötum í loftum og á efri hluta veggja.

Á hæðinni eru fjórar kennslustofur, skrifstofa skólastjóra, kennarastofa, snyrtiherbergi, gangur, ræstiklefi og stigahús. Í þakhæð er íbúð húsvarðar, tvö herbergi og eldhús, bað og forstofa. Í risi er einnig samkomusalur, tvær kennslustofur og gangur. Í kjallara er handavinnustofa, tvær snyrtingar, tvær fatageymslur, fjögur geymsluherbergi, þvottahús, vinnuherbergi kennara, gangur og stigahús.

Tónmenntaskóli Reykjavíkur frá 1977

Tónmenntaskóli Reykjavíkur hefur haft starfsemi sína í húsinu frá árinu 1977. Skólinn var stofnaður árið 1952 af Heinz Edelstein og var fyrst til húsa á ýmsum stöðum í bænum þar til hann fékk hús Franska spítalans við Lindargötu, en lengst af hafði Tónmenntaskóli Reykjavíkur húsnæði í Iðnskólanum á Skólavörðuholti.

Árið 1988 var húsið endurgert að utan nema aðaldyr á suðurhlið. Skipt var um alla glugga í húsinu og reynt að gera þá sem næst upphaflegum gluggum. Kvistirnir eru með frönskum gluggum, einnig eru slíkir gluggar á aðalhæðinni. Tólf rúður eru í gluggum í risi nema í miðglugga yfir aðaldyrum í suður en sá gluggi telur tuttugu og fjórar rúður.

Á hæðinni eru gluggarnir með tuttugu rúðum. Yfir aðalinngangi eru svalir með renndu handriði, út á þær er gengið um dyr með frönsku sniði.

Í hurðunum eru tuttugu og átta rúður. Aðaldyr hússins eru í sama stíl. Í kjallara eru gluggar átta faga. Þá var skipt um járn bæði á veggjum og þaki og sett ný einangrun.

Öll vinna við viðgerð á húsinu er sérstaklega vönduð og það er eitt af fegurstu húsum í Reykjavík. Verkinu stjórnaði Leifur Blumenstein og Hörður Ágústsson valdi litina sem húsið er málað með.

Innanhúss er unnið að því að minna á þann tíma þegar Franski spítalinn var reistur. Skemmtilegar myndir prýða veggi skólans eins og mynd af mönnum og hestum er staldra við á Vitatorgi. Skólastjóri Tónmenntaskóla Reykjavíkur er Stefán Edelstein, sonur Heinz Edelstein, fyrsta skólastjóra Tónmenntaskólans.

Helstu heimildir eru frá Borgarskjalasafni, B-skjöl og brunavirðingar og Húsadeild Árbæjarsafns.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.