16. ágúst 2002 | Erlendar fréttir | 1036 orð | 1 mynd

"Þetta er alveg stórkostleg fölsun!"

Afkomendur víkinga æfa gamlar bardagalistir á Leifshátíð í Haukadal.
Afkomendur víkinga æfa gamlar bardagalistir á Leifshátíð í Haukadal.
KIRSTEN A. Seaver er viðurkenndur og sjálfstætt starfandi fræðimaður á sviði landakortarannsókna, hún er norsk að uppruna en búsett í Kaliforníu þar sem eiginmaður hennar er prófessor við Stanford-háskóla.
KIRSTEN A. Seaver er viðurkenndur og sjálfstætt starfandi fræðimaður á sviði landakortarannsókna, hún er norsk að uppruna en búsett í Kaliforníu þar sem eiginmaður hennar er prófessor við Stanford-háskóla. Hún hefur komið tvisvar til Íslands og þekkir vel heimildirnar um siglingar Íslendinga vestur um haf. Grein eftir hana um jesúítann Josef Fischer, sem hún telur hafa falsað kortið á tuttugustu öld, birtist árið 1995 í bresku fræðiriti um kortagerð fyrri tíma.

"Ég er að ljúka við bók um Vínlandskortið vegna þess að mér finnst málið allt heillandi," segir Seaver í samtali við Morgunblaðið. "Eitt af því sem ég rak mig á þegar ég fór að kanna textana á kortinu er að sagt er að Leifur heppni og Bjarni Herjólfsson hafi siglt saman þegar þeir fundu Vínland. Þetta stangast algerlega á við það sem stendur í öllum norrænu heimildunum, sögunum og annálum. Þessu var haldið fram í fyrsta sinn árið 1765, þá sigldu þeir saman í fyrsta sinn!

Þýskur maður, David Crantz, birti þá bók um sögu Grænlands. Hann kunni engin norræn tungumál og fékk upplýsingar hjá frönskum sagnfræðingi, Henri Mallet, en misskildi hann og sagði að Bjarni og Leifur hefðu fundið Ameríku í sameiningu. Ég kannaði sjálf rit Mallets og hann sagði ekkert í þessa veru. Enginn hafði áður sagt þetta, þess vegna hlýtur kort þar sem þessi vitleysa er endurtekin að vera seinni tíma tilbúningur.

Ég las allt sem hafði verið ritað á ensku, frönsku, þýsku og Norðurlandamálunum um þessi mál frá 1765 vegna þess að sá sem var svo snjall að hann gat falsað Vínlandskortið hlaut að hafa skrifað eitthvað. Frá sjónarhóli sérfræðings er Vínlandskortið nefnilega afar vel gert. Þetta er stórkostleg fölsun! Það er stríðni sem tekur engan enda."

Seaver segist hafa verið stödd í British Museum þegar hún skyndilega áttaði sig á því hver höfundurinn hlyti að hafa verið. "Ég fann alls um 40 skilyrði, ákveðna kunnáttu, vanþekkingu og sérvisku, atriði sem falsarinn þurfti að fullnægja og það eru yfirgnæfandi líkur á að maðurinn sé faðir Josef Fischer. Ég hef líka rannsakað vandlega skrift Fischers og fundið augljósa samsvörun við rithöndina á Vínlandskortinu.

Hann fæddist 1858 og lést 1944. Fischer var afburða snjall landakortasérfræðingur og sagnfræðingur, sérgrein hans var heimskortagerð á 15. og 16. öld. Hann var hins vegar haldinn ofurtrú á því að norrænir menn hefðu fundið Ameríku og var alveg sannfærður um að einhvers staðar væru til kort sem staðfestu frásagnirnar. Athugum að þetta var löngu áður en fornleifarnar í L'Anse aux Meadows á Nýfundnalandi voru uppgötvaðar skömmu eftir 1960.

Hann byrjaði frægðarferilinn á því að finna merkilegt kort í gömlum kastala í Þýskalandi. Það er frá 1507 og nafnið America er í fyrsta sinn ritað á þetta kort, stundum er það því nefnt fæðingarvottorð Ameríku. Hann var einstaklega leikinn í að grafa upp "fyrsta" kortið, til dæmis fyrsta kortið með nafninu Berlín, fyrsta kortið þar sem getið er hertogadæmisins Lúxemborgar.

Það er ekki víst að honum hafi fundist að hann væri beinlínis að falsa Vínlandskortið vegna þess að hann var í raun og veru sannfærður um að slíkt kort hefði verið gert.

Uppsigað við nasista

Fischer var mikill kennari og stundaði þau störf í Austurríki. En 1938 tóku nasistar landið og fóru þegar að handtaka jesúíta og kaþólska presta, að ekki sé minnst á gyðinga. Fischer var því mjög uppsigað við nasista.

Kenning mín er að hann hafi byrjað að rissa upp heimskort sem honum fannst að hefði einhvern tíma getað verið til. Smám saman bætti hann við ýmiss konar atriðum sem hann vissi að myndu fara hræðilega í taugarnar á nasistum ef svonefndir fræðimenn þeirra sæju kortið.

Fyrst og fremst var þetta áreiðanlega spaug en hann vissi að einhvern tíma myndi einhver sjá þetta. Líklegast var því að nasískur menningarfrömuður yrði beðinn að segja álit sitt á kortinu. Ef það er skoðað grannt er tvennt sem vekur athygli. Mjög víða eru merktir fjarlægir og afskekktir staðir sem sendimenn Rómarkirkjunnar sóttu heim fyrir óralöngu. Merktar eru inn eyjar heilags Brendans, skýrt frá ferð sendinefndar páfa til Mongóla og ferð Eiríks biskups til Grænlands. En svo er líka sagt frá siglingum norrænna manna vestur um haf. Nasistar voru hugfangnir af víkingunum, litu svo á að þeir væru hluti samgermanskrar ofurmenningar.

Hvað hefði nasisti átt að gera ef hann sæi Vínlandskortið? Átti hann að vera hreykinn af landafundum bræðraþjóðanna en kyngja því að fulltrúar páfans væru nær alls staðar búnir að stinga niður fæti á undan öllum öðrum, um allan heim? Eða ættu þeir að hunsa þetta allt og þá um leið norrænu afrekin sem minnst er á? Nasistar dunduðu sér oft við að breyta gömlum kortum til að falsa þannig rök fyrir því að germanskt risaveldi ætti sögulegan rétt á því að vera til. Og sögur um nýlendur víkinga í vestri og austri var hægt að nota í þessum tilgangi - en að sjálfsögðu ekki jafn auðveldlega ef staðfest væri að kaþólska kirkjan og sendiboðar hennar hefðu verið löngu búin að kanna þessi lönd.

Ég held að Fischer hafi verið viss um að ef raunverulegur fræðimaður rannsakaði kortið myndi hann átta sig á því að um stríðni og fölsun væri að ræða. En hann vildi svo sannarlega láta manninn hafa fyrir því!"

Kunna ekki norræn mál

- En hvers vegna er því enn haldið á lofti í Bandaríkjunum að kortið sé ósvikið?

"Því miður er það svo að enda þótt nokkuð hafi verið um virðingarverðar rannsóknir á kortinu hér í Bandaríkjunum eru þær oftast stundaðar af fólki sem kann lítið fyrir sér í norrænum fræðum eða nútímatungumálum norrænna þjóða.

En svo er annað sem er erfitt fyrir fólk utan Bandaríkjanna að skilja. Stundum verða hlutir eins og Vínlandskortið eða Kensington-rúnasteinninn alræmdi að helgisögnum og skurðgoðum. Fjöldi fólks gerir þá bókstaflega ekkert annað en að staglast á öllu sem viðkemur þessum hlutum, menn mynda samtök og leggja virkilega hart að sér.

Þeir geta verið býsna grimmir. Og það er ekki hægt að rökræða við þá sem trúa, fólk sem hlustar ekkert á rök, þá gefst maður upp. Sumir hafa meira að segja plantað veirum í tölvurnar mínar af því að þeir eru svo reiðir yfir því sem ég hef skrifað. En Vínlandskortið er falsað og hvorki Yale-háskóli né British Museum hafa nokkurn tíma talið þennan handritsræfil vera einhvers virði!" sagði Kirsten A. Seaver.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.