30. janúar 2003 | Minningargreinar | 3047 orð | 1 mynd

SKARPHÉÐINN GUÐMUNDSSON

Skarphéðinn Guðmundsson fæddist á Siglufirði 7. apríl 1930. Hann lést á Hrafnistu í Hafnarfirði 20. janúar síðastliðinn. Foreldrar hans voru Guðmundur Skarphéðinsson skólastjóri, f. 1895, d. 1932, og Ebba Guðrún Brynhildur Flóventsdóttir, f. 1907, d. 1935. Systkini Skarphéðins eru: 1) Ari, f. 1927, kvæntur Birgit Gudmundsson, búsett í Svíþjóð, 2) Birgir, f. 1929, kvæntur Mary A. Marinósdóttur, búsett í Hafnarfirði og 3) Brynhildur Guðmunda, f. 1932, d. 1933.

Skarphéðinn kvæntist árið 1951 Esther Önnu Jóhannsdóttur, f. 13.8. 1930, dóttur hjónanna Guðnýjar Kristjánsdóttur, f. 1907, d. 2000, og Jóhanns Byström Jónssonar, f. 1900, d. 1955. Börn Skarphéðins og Estherar eru: 1) Ebba leikskólastarfsmaður, f. 1949, sambýlismaður Hjálmar Þ. Baldursson vélfræðingur, f. 1945. Sonur Ebbu er Róbert Benediktsson verkamaður, f. 1971, unnusta Lára Tryggvadóttir, f. 1978. 2) Guðmundur fjármálastjóri, f. 1951, maki Margrét Sigmannsdóttir sjúkraliði, f. 1951. Börn þeirra eru: a) Skarphéðinn sagnfræðingur og blaðamaður, f. 1972, maki Hrund Þrándardóttir sálfræðingur, f. 1972, sonur þeirra er Guðmundur, f. 2000, og b) Margrét þjónustustarfsmaður, f. 1979, unnusti Kjartan Rútsson, f. 1980. Fyrir átti Guðmundur soninn Kára Arnar, f. 1971. 3) Guðný kirkjuvörður, f. 1952, maki Sigurður Emil Einarsson verslunarmaður, f. 1950. Börn þeirra eru: a) Davíð lagermaður, f. 1971, sambýliskona Gréta Guðmundsdóttir verslunarmaður, f. 1973, dóttir þeirra er Hólmfríður Erla, f. 2002. b) Erla skrifstofumaður, f. 1970, sambýlismaður Marsel Ostheimer framkvæmdastjóri, f. 1967. c) Esther leikskólastarfsmaður, f. 1978, sambýlismaður Friðrik Egilsson bakari, f. 1976, dætur þeirra eru Anita Björk, f. 1996 og Eva Rut, f. 1998. 4) Jóhann skrifstofumaður, f. 1953, maki var Hanna Jóna Björnsdóttir bankastarfsmaður, f. 1959, þau skildu. Börn þeirra eru: a) Inga Björk nemi, f. 1981, unnusti Guðjón Hildibrandsson verkamaður, f. 1980, b) Brynjar Örn, f. 1983, c) Sandra Björk, f. 1995. Fyrir átti Jóhann dótturina Esther Önnu skrifstofumann, f. 1970, sonur hennar er Hafþór, f. 1989. 5) Valur auglýsingateiknari, f. 1956, d. 2. júní 2000. 6) Gunnar Rafn farmaður, f. 1964, maki Bergþóra K Jóhannsdóttir hjúkrunarfræðingur, f. 1961, synir þeirra eru Jóhann Andri, f. 1989, Davíð Þór, f. 1993, og Hafþór, f. 1995. 7) Brynhildur húsmóðir, f. 1965, maki Valur Blomsterberg markaðsfræðingur, f. 1959, synir þeirra eru Bjarni, f. 1991, og Valur, f. 1993.

Skarphéðinn útskrifaðist frá Samvinnuskólanum árið 1950 og hóf síðan störf hjá Kaupfélagi Siglfirðinga, við verslunar- og skrifstofustörf til ársins 1961, er hann tók við sem kaupfélagsstjóri félagsins, og gegndi því starfi til ársins 1971, en þá hóf hann störf hjá Kaupfélagi V-Skaftfellinga í Vík í Mýrdal og starfaði þar til ársins 1972. Hann hóf störf sem skrifstofustjóri Kaupfélags Hafnfirðinga árið 1972 og gegndi því starfi til ársins 1974 er hann tók við stöðu skrifstofustjóra Samvinnubankans í Hafnarfirði (síðar Landsbanki Íslands), og gegndi hann því starfi þar til hann veiktist mjög skyndilega í maí 1993. Skarphéðinn tók þátt í ýmsum félagsstörfum, meðal annars var hann í stjórn Skíðafélags Siglufjarðar, Skíðaborg, í stjórn Íþróttabandalags Siglufjarðar, í stjórn Skíðasambands Íslands og Bláfjallanefndar. Hann var einn af stofnendum Félags aldraðra í Hafnarfirði og í stjórn þess, einnig var hann í stjórn og starfaði í ýmsum nefndum fyrir Alþýðuflokkinn á Siglufirði og í Hafnarfirði: Skarphéðinn var félagi í Oddfellow-reglunni Bjarna riddara í Hafnarfirði. Skarphéðinn keppti í skíðastökki á flestum landsmótum frá 1948-1964 og varð Íslandsmeistari í þeirri grein 1953, 1958, 1960 og 1962. Árið 1960 keppti hann í skíðastökki á vetrarólympíuleikunum í Squaw Walley í Kaliforníu.

Útför Skarphéðins verður gerð frá Seljakirkju í dag og hefst athöfnin klukkan 13.30.

Í dag verður jarðsunginn ástkær faðir minn, sem hefur háð langa baráttu við erfið veikindi undanfarin 10 ár. Það kom eins og reiðarslag á okkar stóru fjölskyldu þegar faðir okkar veiktist mjög skyndilega þann 26. maí 1993, þá aðeins 63 ára að aldri. Hann hafði varla kennt sér nokkurs meins fyrr en að áfallið reið yfir þennan örlagaríka dag.

Það var ótrúlegt á sínum tíma, miðað við allar tækniframfarir og nýjungar sem höfðu orðið í læknavísindum, að ekki skyldi vera hægt að koma þér fyrr til frekari hjálpar, til að gera þér lífið léttbærara, heldur en raun varð á. Vera má að veikindi þín hafi í fyrstu ekki verið álitin eins alvarleg og kom á daginn, vegna þess hversu vel þú barst þig. Viðkvæði þitt var nefnilega ætíð: "Það er allt í lagi með mig." En við þínir nánustu vissum miklu betur, strax á fyrstu dögum misstir þú þína fallegu skrift, og lesturinn fór fljótlega. Fór þér mjög hrakandi, og var mjög erfitt að horfa uppá hversu af þér dró núna á síðustu vikum. Því var það mikil líkn fyrir þig að fá hvíldina langþráðu.

Það hefur verið aðdáunarvert að fylgjast með ykkur foreldrunum í gegnum þessi erfiðu veikindi, hversu mamma hefur hjúkrað þér og stutt þig að öllu leyti, verið vakin og sofin öll þessi ár, með umhyggju fyrir þér til að létta þér þessa erfiðu baráttu eftir fremsta megni.

Þegar maður sest niður og lætur hugann reika til uppvaxtaráranna á Siglufirði kemur margt upp í hugann. Þar standa uppúr allar skíðaferðirnar, veiðiferðirnar, vinnan í síldinni, útilegurnar, o.fl. o.fl. En ávallt skal ég minnast þess hversu natinn og skapgóður þú varst við allan barnaskarann þinn. Ég man varla eftir því að þú hafir skammað okkur að nokkru ráði, heldur hafðir þú lag á okkur með þinni léttu lund, sem þú hélst til hinstu stundar. Þó maður væri ekki meðvitaður um hvað þú skynjaðir síðustu vikurnar, þá gat maður greint kímnina úr andlitsdrætti þínum ef maður var með grín eða glens, og þá sérstaklega ef við vorum með góðlátlegt grín gagnvart mömmu, eins og þú sýndir svo oft með stríðni þinni, sem sumir hafa sem betur fer erft frá þér og telja góðan kost.

Við kveðjum þig, pabbi minn, og þökkum fyrir samfylgdina. Við vitum að hvíldin var þér orðin kærkomin og nú getur þú verið samvistum við Val bróður, foreldra, systur og tengdaforeldra í nýjum heimkynnum. Við systkinin munum gera okkar besta til að styrkja mömmu og gera henni lífið sem léttbærast, reyna að fylla það tómarúm sem þú hefur skilið eftir í lífi hennar. En hún veit það manna best og skynjaði að hvíldin var orðin þér svo sannarlega kærkomin, þó að við höfum kvatt þig með miklum trega og eftirsjá. Að lokum vil ég fyrir hönd fjölskyldu okkar þakka vinum foreldra minna, félögum úr Oddfellow-reglunni Bjarna riddara fyrir stuðninginn í erfiðri baráttu, og þó sérstaklega vil ég þakka öllu starfsfólki á 4B Hjúkrunardeild Hrafnistu í Hafnarfirði fyrir ómetanlegan hlýhug og ástúðlega umhyggju við föður minn í veikindum hans.

Hvíl í friði.

Guðmundur.

Þá ertu loksins lentur afi nafni, eftir langt og tignarlegt stökk af hæsta palli, stíllinn þráðbeinn og hreinn, svifkrafturinn takmarkalaus, rétt eins og þú ætlaðir aldrei að lenda.

Það kann að vera ósköp eðlilegt að líta á afa sinn sem afreksmann og hetju, en hann Heddi afi var að sönnu afreksmaður. Ekki einasta vann hann afrekin á skíðapallinum, heldur vann hann ekki síðri afrek skíðalaus, heima í faðmi fjölskyldunnar, sem eiginmaður, faðir, vinur og afi. Sem afi var hann eins umhyggjusamur, umburðarlyndur og skemmtilegur og hægt er að hugsa sér. Vissi alltaf hvað gera þurfti til að létta lundina, hvort sem það var að láta eitt gott "eitt og núll" flakka eða drífa alla sem nenntu upp á fjöll, í ógleymanlega skíðaferð. Þar sem þú leiðbeindir okkur grislingunum af þolinmæði og áhuga, kenndir okkur plóg til að við færum ekki of hratt og dyttum á rassinn, og sýndir okkur fram á hvað væri eiginlega varið í að ganga bara og ganga á skíðum, þegar þú gekkst hraustlega um fallega veturklætt fjalllendið og beiðst þolinmóður eftir okkur hinum. Ósjaldan léstu þá þann dóm falla kankvís að stíllinn hjá manni væri eins og hjá Fridtjof Nansen. Og þegar við viðvaningarnir höfðum gefist upp og drukkum loppin á lúkunum súkkulaðið hennar ömmu þá fylgdumst við með aðdáunaraugum hvar þú brunaðir niður hlíðarnar eins og Ingemar Stenmark. Já, þú varst með sanni afreksmaður þegar á skíðin varst kominn, það er ég minntur reglulega á, af mér eldri mönnum sem ég hitti fyrir, þeim sem kveikja á perunni um leið og þeir heyra nafnið mitt, og okkar. "Vitiði, að afi hans er besti skíðastökkvari Íslandssögunnar!" er yfirlýsing sem ég hef heyrt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Og maður getur ekki annað en farið hjá sér, rifnað af stolti af honum afa gamla. "Fór hann ekki á Ólympíuleikana, hann afi þinn?" - Svo sannarlega.

Hvað maður hefur saknað þessara skíðaferða með þér, afi, og er ekki laust við að löngunin til að skella sér á fjöll hafi nær horfið með öllu eftir að heilsan svipti þig harkalega þessu yndi þínu og ástríðu.

En afi var ekki bara góður skíðakappi, hann var líka góður vinur og umhyggjusamur. Minnisstæðastar eru sögurnar þínar, eða skulum við segja sagan þín, af kolakarlinum. Aldrei fengum við barnabörnin nóg af því að heyra þessa sögu af sérvitra einfaranum sem allir héldu að væri vondur en reyndist síðan bara góður. Boðskapurinn hollur og skýr og nákvæmlega þannig var innræti þitt, afi, vildir alltaf og farnaðist betur en flestum að sjá það góða í fólki. Þá dyggð hef ég reynt að taka mér til fyrirmyndar og mun sannarlega gera mitt besta til að kenna hana börnum mínum og barnabörnum.

Amma, takk fyrir að hugsa svona vel um hann afa. Hans stærsta afrek í lífinu var náttúrlega að krækja í þig, 15 ára pjakkurinn.

En þeir sem renna sér af stað og hefja sig til lofts verða víst alltaf að koma niður aftur, svo segir lögmálið. Og þú komst niður mjúklega, af þinni einskæru yfirvegun og öryggi, alveg tilbúinn. Og nú þegar þú ert lentur, afi nafni, vona ég að þú kynnist loksins honum föður þínum, langafa Guðmundi, sem tekinn var frá þér alltof ungum. Og ég ætla að segja nafna hans, honum Guðmundi litla, frá afreksverkum langaafa hans - og söguna af kolakarlinum.

Skarphéðinn.

Elsku afi okkar er dáinn. Hann var búinn að vera veikur lengi. Við söknum hans en vitum að núna líður honum betur. Pabbi er duglegur að segja okkur sögur af afa, hvað hann var góður og þolinmóður og hvað hann var rosalega góður á skíðum.

Við ætlum að hugga ömmu þegar hún er leið og biðjum góðan Guð að styrkja hana. Við kveðjum afa með bæninni sem amma kenndi okkur.

Vertu, Guð faðir, faðir minn,

í frelsarans Jesú nafni,

hönd þín leiði mig út og inn,

svo allri synd ég hafni.

(Hallgr. Pétursson.)

Elsku afi, við kveðjum þig með söknuði. Þínir afastrákar.

Jóhann Andri, Davíð Þór og Hafþór.

Yngsti bróðir okkar, Skarphéðinn, eða Heddi eins og allir Siglfirðingar kölluðu hann, er farinn frá okkur svona fljótt. Það er ótrúlegt að trúa því að þessi sterki, hrausti drengur og mikli íþróttamaður skyldi fara fyrstur af okkur bræðrunum. Það er margs að minnast frá uppvaxtarárunum á Siglufirði, eins og síldarævintýrinu og ekki síst skíðaárangrinum sem hann náði. Skarphéðinn varð margfaldur Íslandsmeistari í skíðastökki og fór á Ólympíuleika í Squaw Valley í Bandaríkjunum og tók þar þátt í skíðastökki. Hann var í öllum félagsskap hrókur alls fagnaðar, spilaði á píanó og munnhörpu, hæfileikaríkur og vinamargur. Skarphéðinn var kaupfélagsstjóri á Siglufirði og síðan bankafulltrúi í Samvinnubankanum og Landsbankanum í Hafnarfirði. Hann var virkur félagi í Oddfellowreglunni og stofnandi Styrktarfélags aldraðra í Hafnarfirði ásamt því að koma að öflugu tómstundastarfi eldri borgara. Hann var virkur félagi í Alþýðuflokknum og gegndi þar mörgum trúnaðarstörfum. Þegar þessi hrausti og glaðværi íþróttamaður fékk heilaáfall fyrir tíu árum sýndi það sig hve sterkur hann var og æðrulaus. Hann var glaður allt þar til yfir lauk.

Það er ekki hægt að minnast Skarphéðins nema dást að því hve hún Esther, konan hans, var honum ætíð mikil stoð og stytta. Fórnfýsi hennar í veikindum hans þar sem hún var vakandi og sofandi yfir því að hann fengi þá allra bestu umönnun er hann gat fengið og þurfti.

Við bræðurnir kveðjum ástkæran bróður með söknuði og oft munu minningar um þig koma upp í hugann. Blessuð sé minning þín, elsku bróðir.

Við viljum votta Esther og öllum börnunum, barnabörnum og barnabarnabörnum okkar innilegustu samúð og óska þeim velfarnaðar í lífinu. Guð blessi ykkur öll. Þínir bræður,

Ari og Birgir.

Svo lengi sem ég man hefur Hedda og Esther borið nær daglega á góma á heimili foreldra minna. Foreldrar mínir hófu búskap sinn fyrir fimmtíu og fimm árum í litlu húsi á Siglufirði sem kallað var Bílddalshús. Þau buðu að búa hjá sér sextán ára vinkonu mömmu, Esther Jóhannsdóttur. Þegar foreldrum mínum var óvænt sagt upp leigu vorið 1949 fengu þau leigt í kjallaranum á Hólum og þar fæddist ég um haustið. Þar hafði Esther þá hafið búskap með unnusta sínum Skarphéðni Guðmundssyni og fyrsta barn þeirra Ebba, jafnaldra mín, fæðzt. Húsið Hóla hafði Guðmundur Skarphéðinsson byggt og við það var Skarphéðinn sonur hans lengst af kenndur heima á Siglufirði. Heddi á Hólum.

Heddi og Esther voru nánustu og beztu vinir foreldra minna alla tíð. Á milli þeirra ríkti slíkt traust og hlýja að aðdáun hlaut að vekja. Hvernig átti líka annað að vera þegar svo fágætlega jákvæðar manneskjur sem Heddi og Esther áttu í hlut. Sjálfur var ég ekki hár í loftinu þegar ég byrjaði að búa mig undir að verða arftaki Hedda sem skíðastökkvari. Það var ekki lítil hvatning ungum drengjum að fá að æfa með og keppa á sömu mótum og Heddi og Jonni Vilbergs, en báðir tóku þeir þátt í vetrarólympíuleikunum í Squaw Valley 1960. Menn þurftu að leggja hart að sér til að verða góðir skíðamenn á þeim árum, ekki sízt í skíðastökki. Það tók fjölda manna nokkra daga að byggja góðan skíðastökkpall úr snjó. Pall sem gat svo snjóað í kaf eða rignt niður á einum degi. Stökkstíll Hedda í skíðastökkinu bar af. Hann stökk ekki alltaf lengst en alltaf fallegar en allir aðrir og varð margfaldur Íslandsmeistari. Og þá er ég kominn að orðinu sem einkenndi Hedda - fágun. Hann var ekki einasta fríður og glæsilegur heldur svo fágaður að af bar. Alltaf glaður og jákvæður. Einlægt með spaugsyrði á vörum. Maður fór fullur bjartsýni af fundi hans.

Þegar Heddi var rúmlega sextugur og að því er virtist við hestaheilsu dundi ógæfan yfir. Eins og með veifu handar var hann sleginn heilablóðfalli. Hann fékk nokkurn bata en fleiri áföll fylgdu í kjölfarið. Smám saman þvarr heilsa hans og nú eftir löng og erfið ár hefur hann fengið kærkomna hvíld. Það hefur verið tárum þyngra að verða vitni að þessari hörðu sjúkdómsraun. Aldrei kvartaði hann. Hvernig leið honum? Hann sem hafði verið gleðigjafi í lífi allra sem fengu að kynnast honum. Ung höfðu þau Esther bundizt ástar- og tryggðaböndum og eignazt sjö börn. Lífið hafði ekki alltaf verið þeim auðvelt. Tengdafaðir minn var læknir þeirra í áratugi og var það enn þegar Skarphéðinn veiktist. Hann kveðst sjaldan hafa kynnzt slíkri jákvæðni og æðruleysi og einkenndi þau hjón bæði. Rétt sextug stóð Esther ein með heimilið. Heddi hafði alla tíð verið einstaklega umhyggjusamur faðir og eiginmaður og tekið mikinn þátt í heimilisstörfum. Hún lærði nú á bíl og annaðist Hedda sinn til hinztu stundar. Við mig sagði hún eitt sinn: "Jóhann, ég er aldrei lasin. Ég get alltaf sofið." Síðustu árin dvaldi Heddi á Hrafnistu í Hafnarfirði þar sem hann naut mikillar umhyggju. Hvern dag heimsótti Esther hann og annaðist tímum saman. Og hún sem átti um sárt að binda varð ljós og birta í lífi þeirra sem dvöldu og unnu á sjúkradeildinni.

Með klökkum huga þakka ég guði fyrir að hafa leitt saman og gert að ævivinum foreldra mína og Hedda og Esther. Þau þakka honum einstaka vináttu og biðja góðan guð að styrkja Esther, börn þeirra, tengdabörn, barnabörn og ástvini alla. Minning Hedda lifir, björt og fögur, með okkur vinunum hans mörgu. Sjálfum auðnaðist honum að varpa miklum ljóma á heimabyggð okkar Siglufjörð með íþróttaafrekum sínum, glæsimennsku og framgöngu allri. Fyrir það eru Siglfirðingar þakklátir og heiðra minningu hans. Og þakka þér, elsku Esther. Guð blessi okkur öll.

Jóhann Tómasson.

Látinn er æskuvinur minn, Skarphéðinn Guðmundsson, eða "Heddi" eins og hann var venjulega kallaður af fjölskyldu, vinum og kunningjum.

Hann var 13 dögum eldri en sá sem þetta ritar og ólumst við upp eiginlega hlið við hlið á Lindargötunni á Siglufirði og urðum samferða í barna- og gagnfræðaskólanum á staðnum. Siglufjörður var í þá daga einstakt og skemmtilegt samfélag þrjú þúsund manna. Stóra síldarævintýrið á Siglufirði stóð yfir heimsstyrjaldarárin 1940-1944. Í landlegum gátu kannski legið inni á firðinum 200-300 síldarbátar, innlendir og erlendir, þannig að í þessum litla bæ safnaðist stundum saman allt að 6-7 þúsund manns og mannlífið varð stundum ansi skrautlegt. Í þessu umhverfi hrærðumst við unglingarnir og vorum flestir farnir að vinna langan vinnudag 10-12 ára gömul á síldarplönum og í verksmiðjunum til að safna saman nokkrum krónum til vetrarins.

Síldveiðin stóð yfir frá júní til september. Það má segja að unnið hafi verið dag og nótt í um 6 mánuði við síldina. Í hina 6 mánuðina var lítið um að vera í atvinnulífinu. Á þessum tíma voru veturnir snjóþungir og unga fólkið æfði skíðaíþróttina af miklum krafti. Það er óhætt að segja að á þessum tíma hafi Siglfirðingar borið höfuð og herðar yfir aðra landsmenn í þessari íþrótt.

Mjög sterkt vina- og kunningjasamband myndaðist á milli fólks í þessu innilokaða samfélagi þar sem aðeins voru stopular samgöngur sjávarleiðina að vetri til. Flesta daga að loknum skóla fórum við Heddi á skíði, ef fært var. Oftast var farið upp á "Jónstún" sem kallað var. Það var nokkuð brött hlíð upp af Hafnargötunni og þar æfðum við skíðastökk við aðstæður sem ekki þekkjast í dag. Leiðir skildu með okkur félögum er ég fluttist með foreldrum mínum frá Siglufirði 16 ára gamall. Heddi hélt áfram námi, tók próf frá Samvinnuskólanum og stundaði ýmis störf, þar á meðal var hann kaupfélagsstjóri á Siglufirði í nokkur ár.

Heddi stundaði skíðastökkið áfram og varð einn besti skíðastökkvari sem Ísland hefur átt. Hann varð Íslandsmeistari í skíðastökki að ég held 15 sinnum.

Heddi keppti í skíðastökki fyrir hönd Íslands á ólympíuleikunum í Squaw Walley árið 1960. Hann keppti einnig á alþjóðlegu móti á sama tíma og stökk þar 80 metra, sem ég held að sé lengsta skíðastökk Íslendings, og það fyrir 40 árum.

Við Heddi héldum alltaf sambandi þótt stundum væri það slitrótt síðustu árin. Hann var mikill perludrengur sem ég vil þakka fyrir samskiptin í gegnum árin, fyrir húmorinn, hógværðina og kurteisina sem var sérstök, og fyrir falleg orð sem hann viðhafði um lífið og tilveruna síðast er ég talaði við hann.

Heddi var mikill hamingjumaður að eignast hana Esther Jóhannsdóttur, skólasystur okkar frá Siglufirði, og votta ég henni og fjölskyldumeðlimum öllum mínar innilegustu samúðarkveðjur.

Víðir Finnbogason.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.